Soorten zorg en kijken naar gezondheid
Soorten zorg en kijken naar gezondheid
Open de les kort en benoem dat dit de eerste stap is richting klinisch redeneren. Houd de toon laagdrempelig: weinig voorkennis nodig, we starten met herkenbare begrippen en een eenvoudige casus.
Dit ga je vandaag kunnen
Ik kan uitleggen hoe gezondheid wordt beïnvloed door verschillende factoren en hoe dit samenhangt met soorten zorg en gezondheidsverschillen.
Dit leerdoel bundelt de kern van de les. De andere doelen uit de opdracht komen hierin terug: soorten zorg herkennen, factoren ordenen, verbanden leggen en gezondheidsverschillen verklaren.
Gezondheid is meer dan niet ziek zijn
Gezondheid wordt door meer dan één factor beïnvloed
Niet alleen het lichaam speelt mee
Ook gevoelens, contacten en omgeving hebben invloed
In de zorg kijk je daarom breed naar een situatie
Sluit aan op de start van de les waarin voorkennis wordt opgehaald. Benoem dat studenten vaak eerst aan ziekte of leefstijl denken, maar dat gezondheid breder is.
Cure, care, preventie en palliatieve zorg
Cure: zorg gericht op genezen of behandelen van een aandoening
Care: zorg gericht op ondersteunen in het dagelijks leven
Preventie: zorg gericht op voorkomen van ziekte of problemen
Palliatieve zorg: zorg gericht op kwaliteit van leven bij een ongeneeslijke aandoening
Houd het op herkenningsniveau. Nog geen uitgebreide theorie; studenten moeten de begrippen vooral van elkaar kunnen onderscheiden.
Voorbeelden van soorten zorg
Voorbeelden
Nog een belangrijk voorbeeld
Palliatieve zorg - pijnbestrijding, ondersteuning en comfort bij een ongeneeslijke ziekte
Deze zorg is niet alleen voor de laatste levensdagen.
Cure - antibiotica geven bij een longontsteking
Care - helpen met wassen en aankleden
Preventie - vaccinatie of voorlichting om ziekte te voorkomen
Benadruk vooral het misverstand rond palliatieve zorg: die kan al veel eerder starten en draait om kwaliteit van leven. Gebruik korte, concrete voorbeelden.
Vormen van zorg kunnen overlappen
Een patiënt kan meerdere vormen van zorg tegelijk krijgen.
Bijvoorbeeld: iemand met kanker kan behandeling krijgen (cure of ziektegerichte behandeling), ondersteuning thuis (care) en tegelijk palliatieve zorg voor comfort en kwaliteit van leven.
Gebruik dit als overgang: in de praktijk passen mensen niet netjes in één vakje. Dat idee komt later terug bij de factoren in de casus.
Wat beïnvloedt volgens jou iemands gezondheid?
Gebruik dit als voorkennisactivatie. Verwacht woorden als voeding, bewegen, stress, ziekte, geld, familie, woning of omgeving. Haak na afloop aan bij slide 2: gezondheid is breder dan alleen ziek zijn.
Vier factoren die gezondheid beïnvloeden
Biologisch: wat in het lichaam speelt, zoals pijn of ziekte
Psychologisch: gevoelens, gedachten, motivatie
Sociaal: relaties, steun, verlies, geld
Omgeving: woning, buurt, bereikbaarheid, voorzieningen
Noem dat geld vaak sociaal-economisch wordt gezien. Laat alvast weten dat sommige factoren bij meer dan één categorie kunnen passen; de onderbouwing is belangrijker dan het precieze vakje.
Deze factoren hangen samen
Factoren werken vaak niet los van elkaar
Pijn kan leiden tot minder bewegen
Minder bewegen kan dagelijkse activiteiten moeilijker maken
Somberheid of weinig steun kan herstel extra lastig maken
Hier leg je de basis voor verbanden in de casus. Maak duidelijk dat studenten straks niet alleen sorteren, maar ook samenhang benoemen.
Casus: mevrouw X
Mevrouw X is 68 jaar en heeft artrose in haar knieën. Door pijn loopt ze minder. Sinds haar partner is overleden voelt ze zich geregeld somber. Haar dochter woont ver weg. Mevrouw woont op de tweede verdieping zonder lift. Ze heeft weinig geld te besteden en de supermarkt is ver weg. Ze wil graag zelfstandig boodschappen blijven doen.
Lees de casus rustig voor of laat studenten meelezen. Benadruk dat ze straks moeten werken met wat er echt staat, niet met eigen aannames.
Orden de casus
Factoren in de casus
Biologisch
Psychologisch
Sociaal
Omgeving
Sommige factoren passen bij meerdere categorieën
Onderbouwing is belangrijker dan het precieze vakje
Maak verschil tussen casusgegevens en eigen aannames
Let op
Noem expliciet dat geld hier als sociale/economische omstandigheid besproken wordt. Voorbeeld van een aanname: denken dat mevrouw geen vrienden heeft, terwijl dat niet in de casus staat.
Orden de casus
Factoren in de casus
Mevrouw X is 68 jaar en heeft artrose in haar knieën. Door pijn loopt ze minder. Sinds haar partner is overleden voelt ze zich geregeld somber. Haar dochter woont ver weg. Mevrouw woont op de tweede verdieping zonder lift. Ze heeft weinig geld te besteden en de supermarkt is ver weg. Ze wil graag zelfstandig boodschappen blijven doen.
Biologisch
Psychologisch
Sociaal
Omgeving
Noem expliciet dat geld hier als sociale/economische omstandigheid besproken wordt. Voorbeeld van een aanname: denken dat mevrouw geen vrienden heeft, terwijl dat niet in de casus staat.
De casus ordenen
Biologisch - artrose, pijn
Psychologisch - somberheid
Sociaal - verlies van partner, dochter woont ver weg, weinig geld
Omgeving - tweede verdieping zonder lift, supermarkt ver weg
Factoren in de casus
Noem expliciet dat geld hier als sociale/economische omstandigheid besproken wordt. Voorbeeld van een aanname: denken dat mevrouw geen vrienden heeft, terwijl dat niet in de casus staat.
Verbanden in de casus
Loop rond
Maak contact met iemand en bespreek hoe jullie factoren elkaar kunnen beïnvloeden
Wat betekent dit voor jouw werk als verpleegkundige?
Gebruik de pijlen hier bewust omdat de causale keten de kern is. Laat zien dat studenten twee verbanden moeten kunnen benoemen zonder alles zeker te weten.
Verbanden in de casus
Bespreken
Gebruik de pijlen hier bewust omdat de causale keten de kern is. Laat zien dat studenten twee verbanden moeten kunnen benoemen zonder alles zeker te weten.
Gezondheidsverschillen in de praktijk
Vergelijk mevrouw X met iemand met dezelfde knieklachten, maar:
een woning mét lift
genoeg geld
hulp dichtbij
Dan zijn dagelijks functioneren en gezondheid vaak gunstiger.
Houd het zonder oordeel. De boodschap is dat gezondheid niet alleen afhangt van individuele keuzes, maar ook van kansen, middelen en omstandigheden.
Hoe omstandigheden verschil maken
Dezelfde klacht kan tot andere uitkomsten leiden
Meer steun en betere bereikbaarheid maken zelfredzaamheid vaak makkelijker
Weinig geld of een onhandige woning kunnen belasting vergroten
Gezondheidsverschillen ontstaan dus ook door omstandigheden
Koppel dit terug aan verpleegkundig kijken: niet alleen de aandoening zien, maar ook de context waarin iemand leeft.
Positieve gezondheid
Spinnenwebmodel van Machteld Huber.
Koppel dit terug aan verpleegkundig kijken: niet alleen de aandoening zien, maar ook de context waarin iemand leeft.
Kern van deze les
Cure, care, preventie en palliatieve zorg beschrijven verschillende doelen van zorg
Gezondheid wordt beïnvloed door biologische, psychologische, sociale en omgevingsfactoren
Die factoren hangen samen en kunnen gezondheidsverschillen vergroten of verkleinen
Positieve gezondheid gaat niet alleen om lichamelijke gezondheid, maar over een betekenisvol leven.
Gebruik deze slide als korte afronding van de inhoud voordat in de echte les kennischeck en afsluiting volgen. Benoem eventueel de vooruitblik naar observeren en signaleren in de volgende les.
Wat neem jij mee uit deze les?
Reflectievraag zonder goed of fout. Laat studenten kort terugblikken op de belangrijkste opbrengst van de les.
Begrippenlijst
cure - zorg die gericht is op genezen of behandelen
care - zorg die gericht is op ondersteunen in het dagelijks leven
preventie - zorg die ziekte of problemen probeert te voorkomen
palliatieve zorg - zorg die gericht is op kwaliteit van leven bij een ongeneeslijke aandoening
biologisch - wat in het lichaam speelt
psychologisch - wat te maken heeft met gevoelens en gedachten
sociaal - wat te maken heeft met relaties, steun en maatschappelijke omstandigheden
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
omgeving - de fysieke leefomgeving, zoals woning en voorzieningen
gezondheidsverschillen - verschillen in gezondheid tussen mensen of groepen
zelfredzaamheid - wat iemand zelf kan doen in het dagelijks leven
artrose - aandoening van gewrichten die pijn en stijfheid kan geven
casus - een praktijksituatie die je gebruikt om te oefenen met redeneren
Sluit af met de vooruitblik: in de volgende les leren we veranderingen in gedrag en gezondheid observeren en signaleren.