Thema 6 Waarneming en gedrag
Basisstof 5
Sociaal gedrag
Thema 6 Waarneming en gedrag
Basisstof 5
Sociaal gedrag
Vandaag
Uitleg basisstof 5 - waarom eerst deze?
Puntjes op de i - Theoretisch kader
Waarom eerst een theoretisch kader en dan pas naar Blijdorp?
Leerdoelen en begrippen B6
De functie van verschillende vormen van sociaal gedrag kunnen uitleggen
Het verband tussen sociaal gedrag en overlevingskansen uitleggen
Begrippen
sociaal gedrag, signalen, communiceren, geritualiseerd gedrag, balts, bronst, territoriumgedrag, dreiggedrag, overspronggedrag, conflictgedrag, rangorde, pikorde, imponeergedrag, verzoeningsgedrag, staten/statenvorming
Sociaal gedrag
Gedrag van soortgenoten ten opzichte van elkaar.
Handeling van het ene individu is de prikkel voor een (volgende) handeling van een soortgenoot.
Handelingen bij sociaal gedrag > signalen
Voor informatieoverdracht tussen soortgenoten (communicatie)
Baltsgedrag
Doel: voortplanten met eigen soort, ze zijn soortspecifiek.
Door balts neemt....
Motivatie voor paring (voortplantingsdrang) toe
Agressie tussen partners af
Voorbeeld agressie-gedrag: afwisselend aanvallen en vluchten bij zigzagdans van Stekelbaarsjes. Ook voedingsgedrag bij balts van stekelbaarsjes zichtbaar, bv. eten geven aan partner.
Geritualiseerd gedrag
De handelingen bij de balts worden vaak overdreven, omgevormd en/of versneld uitgevoerd, zodat ze een signaalfunctie krijgen
Bronst = de bereidheid tot paren bij zoogdieren
Leefwijze
Solitair: Alleen tijdens de balts en de paring samen. Broedzorg ligt vaak bij één van de ouders.
Samen: paartjes voor één of meer seizoenen, soms zelfs monogaam. Sommige vissoorten, veel vogelsoorten en enkele zoogdieren
Leven in groepen zie je veel bij insecten, vissen, vogels en zoogdieren
Territoriumgedrag
Mannetje verdedigt het gebied tegen binnendringende soortgenoten.
Zekere hoeveelheid voedsel of ruimte wordt veiliggesteld.
Vermindert conflicten tussen soortgenoten.
Dreiggedrag op de grens.
Conflictgedrag
Een conflict ín het dier zelf.
Wanneer meerdere gedragssystemen tegelijkertijd opgewekt worden > conflict tussen gedragssystemen.
Een menging van gedragssystemen wordt zichtbaar.
Conflictgedrag - ambivalent gedrag
Afwisselend of gelijktijdig gedragselementen uit twee tegengestelde gedragssystemen.
Voorbeeld: dreighouding van stekelbaarsmannetje (vluchten en aanvallen)
Conflictgedrag - omgericht gedrag
Het gedragselement richt zich niet op de oorzaak maar op iets heel anders.
Bijvoorbeeld bij agressie: met deuren slaan, op iets slaan.
Conflictgedrag - oversprong gedrag
Een gedragselement uit een ander gedragssysteem wordt geuit.
Voorbeelden: eten, wassen, interesse tonen in een totaal ander object, bij mensen: op het hoofd krabben.
Cooperatie: samenwerking
Tussen organismen van dezelfde soort.
Tussen organismen van verschillende soorten.
Rangorde
Imponeergedrag:
Zich zo groot en indrukwekkend mogelijk maken. Vaak door dominant mannetje
Verzoeningsgedrag
Tegenover het dreiggedrag van dominante mannetje.
Signaal dat de agressie van dominante mannetje doet afnemen.
Statenvormende insecten
Sterke taakverdeling binnen grote populaties van insecten.
Ondersteunend voor de populatie.
Lesafsluiter
Controleer ook je leerdoelen!
De functie van verschillende vormen van sociaal gedrag kunnen uitleggen.
Het verband tussen sociaal gedrag en overlevingskansen uitleggen.
Ken je de begrippen? Oefen de Flitskaarten.
Check de leerdoelen met Test Jezelf.