KSC (Omgaan met risico's)

• Beveiliging
• MBO
• Studiejaar 1

Kennis van uitvoering en situationele coördinatie 

Omgaan met risico's 

Inhoud van de les 

• Aanpassingen doen
• Schadelijke invloeden 
• Schadecategorieën
• Herkennen gebruik alcohol en drugs
• Digital awareness 

Leerdoelen

• Herkennen en benoemen van verschillende soorten risico’s.
  
• Uitleggen hoe plannen aangepast kunnen worden na risicoanalyse.
  
• Signaleren van middelenmisbruik en hierop adequaat reageren.

Aanpassingen in beveiligings- en veiligheidsplannen 

In de praktijk komt het voor dat aan de beveiligings- en veiligheidsplannen aanvullingen of aanpassingen gedaan moeten worden m.b.t. risico’s en incidenten.

De beveiliging speelt hierin een belangrijke rol:

• Signaleren van kwetsbaarheden (risico’s)
  
• Rapporteren van incidenten en (mogelijke) risico’s
  
• Melden van bijzonderheden aan het aanspreekpunt of de leidinggevende
  

Aanpassingen in beveiligings- en veiligheidsplannen 

Aanpassingen of aanvullingen in bestaande beveiligings- en veiligheidsplannen met betrekking tot risico’s en incidenten kunnen systematisch worden doorgevoerd door een cyclisch verbeterproces te volgen.

Aanpassingen in beveiligings- en veiligheidsplannen 

1. Evaluatie en monitoring

• Incidenten en bijna-incidenten analyseren: verzamel meldingen, rapportages en evaluaties van recente gebeurtenissen.
• Periodieke risicoanalyse: check of er nieuwe dreigingen, kwetsbaarheden of organisatorische veranderingen zijn (bijv. nieuwe technologie, veranderde wetgeving, bouwkundige aanpassingen).
• Feedback verzamelen: input van medewerkers, BHV’ers, beveiligingsdiensten en eventueel externe instanties.

Aanpassingen in beveiligings- en veiligheidsplannen 

2. Identificeren van noodzakelijke aanpassingen

• Vergelijk de huidige situatie met de afgesproken normen, wet- en regelgeving, en best practices.
• Stel vast of bestaande maatregelen nog effectief zijn of aangepast moeten worden.
• Leg vast welke nieuwe risico’s in het plan moeten worden opgenomen.

Aanpassingen in beveiligings- en veiligheidsplannen 

3. Ontwerpen en vastleggen van aanvullingen

• Werk concrete maatregelen uit (technisch, organisatorisch en bouwkundig).
• Actualiseer procedures, protocollen en verantwoordelijkheden.
• Documenteer de wijzigingen duidelijk in het beveiligings- of veiligheidsplan, zodat het één actueel geheel blijft.

Aanpassingen in beveiligings- en veiligheidsplannen 

4. Communicatie en training

• Informeer medewerkers over de aanpassingen.
• Zorg voor gerichte training en oefeningen zodat iedereen de nieuwe werkwijze kent en begrijpt.
• Actualiseer instructies, checklists en noodprocedures.

Aanpassingen in beveiligings- en veiligheidsplannen 

5. Implementatie en borging

• Pas systemen en voorzieningen praktisch aan (bijv. toegangssystemen, cameratoezicht, calamiteitenroutes).
• Leg vast wie verantwoordelijk is voor uitvoering en opvolging.
• Zorg voor toetsing en audits om te controleren of de aanpassingen correct zijn doorgevoerd.

Aanpassingen in beveiligings- en veiligheidsplannen 

6. Continue verbetering

• Maak het onderdeel van een plan-do-check-act (PDCA)-cyclus.
• Blijf registreren, evalueren en verbeteren, zodat het plan altijd actueel en effectief blijft.

Schadelijke invloeden 

Een manier om schadelijke invloeden in te delen:

• Intern (binnenuit)
• Extern (buitenaf)

Een andere manier is:

• Natuurlijke invloeden
• Technische invloeden
• Menselijke invloeden

Risico’s van menselijke aard 

• Ongewenst gedrag of criminaliteit: diefstal, vandalisme, sabotage, geweld of terrorisme.
• Interne fouten of nalatigheid: verkeerde bediening van apparatuur, onvoldoende opvolging van veiligheidsprocedures, miscommunicatie.
• Menselijke factoren in noodsituaties: paniekreacties, onvoldoende kennis van vluchtroutes, slechte besluitvorming onder druk.
• Social engineering: kwaadwillenden die via misleiding toegang krijgen (bijv. phishing, tailgating).

Risico’s van natuurlijke aard

• Weersinvloeden: storm, hevige regenval, sneeuw, vorst, hittegolven.
• Overstromingen: door rivieren, grondwater of hevige regen.
• Aardbevingen of bodemverzakking: met risico op instorting of schade aan gebouwen.
• Brand door natuur: bijvoorbeeld bosbranden of blikseminslag.
• Gezondheidsrisico’s: pandemieën, verspreiding van infectieziekten.

Risico’s van technische aard

• Storingen in installaties: uitval van elektriciteit, verwarming, koeling, ventilatie of waterleidingen.
• Brand of explosie door techniek: kortsluiting, defecte apparaten, gaslekkages.
• IT- en cyberrisico’s: datalekken of systeemuitval.
• Infrastructuurproblemen: uitval van communicatiesystemen, alarmsystemen, toegangscontrole of camerabeveiliging.

Schadecategorieën 

Tijdens een risicoanalyse wordt een inschatting gemaakt van de gevolgen die bepaalde risico's kunnen hebben voor het bedrijf/organisatie.

Er zijn 3 verschillende categorieën

• Categorie I: Vitaal belang 
• Categorie II: Zeer groot belang
• Categorie III: Van belang 

Schadecategorieën 

Bedrijfsactiviteiten en risico's

Operationeel: processen en middelen.

Financieel: geldstromen en waarde.

Juridisch/compliance: regels en aansprakelijkheid.

Veiligheid/ARBO: medewerkers en werkomgeving.

Milieu: effecten op natuur en omgeving.

Reputatie: imago en vertrouwen van stakeholders.

Bedrijfsactiviteiten en risico's

Bedrijfsactiviteiten en risico's

Herkennen gebruik alcohol en drugs

Alcohol

• Uiterlijk en gedrag:
• Rode ogen, blozende huid, sterke alcohollucht.
• Onvaste houding, wankel lopen, vertraagde reacties.
• Ongecontroleerde emoties: snel boos, overdreven vrolijk of huilerig.
• Moeilijk verstaanbaar praten, onsamenhangende zinnen.

Risico: kan leiden tot agressie of zelfoverschatting.

Herkennen gebruik alcohol en drugs

Stimulerende middelen (bijv. cocaïne, amfetamine, XTC):

• Vergrote pupillen, overmatig praten, nerveus of hyperactief gedrag.
• Overmatig zweten, tandenknarsen, verhoogde hartslag.
• Paranoïde of agressieve reacties mogelijk.

Herkennen gebruik alcohol en drugs

Verdovende middelen (bijv. cannabis, GHB, heroïne):

• Verminderde concentratie, traag reageren.
• Slaperig, sloom of dromerig gedrag.
• Rode ogen (cannabis), ontspannen of apathisch.

Herkennen gebruik alcohol en drugs

Hallucinogenen (bijv. LSD, paddo’s):

• Verward gedrag, praten over dingen die er niet zijn.
• Onvoorspelbare emoties, soms angst of paniek.
• Wijd opengesperde pupillen.

Handelen gebruik alcohol en drugs

Observeer en bevestig

• Let op uiterlijke signalen en gedragspatronen.
• Controleer of meerdere kenmerken aanwezig zijn (niet oordelen op één signaal).

Blijf professioneel en rustig

• Spreek de persoon kalm en duidelijk aan.
• Vermijd discussie of provocatie.
• Houd altijd gepaste afstand en let op eigen veiligheid.

Handelen gebruik alcohol en drugs

Handhaaf beleid en huisregels

• Weigeren van toegang of verwijderen van de persoon indien onder invloed.
• Bij agressie of weigering: inschakelen collega’s, toezichthouders of politie.

Hulpverlening inschakelen indien nodig

• Bij bewusteloosheid, ademhalingsproblemen of ernstige verwardheid: direct medische hulp (112 of EHBO).
• In rustige situaties: persoon overdragen aan politie, ambulance of opvangdiensten.

Digital Awareness

• Wat is het?
• Hoe doen we dit? 

Digital awareness: veilig zoeken

Gebruik betrouwbare bronnen

• Raadpleeg officiële websites, erkende databases of interne systemen.
• Vermijd dubieuze websites of onbekende links.

Beveiligde verbinding

• Controleer of websites HTTPS gebruiken.
• Gebruik bij voorkeur een VPN wanneer je op openbare wifi werkt.
• Beperk het delen van persoonlijke of bedrijfsgevoelige gegevens bij zoekopdrachten.

Digital awareness: veilig zoeken

Voorkomen van phishing en malware

• Klik niet zomaar op advertenties, pop-ups of verdachte links.
• Controleer altijd de URL en de afzender van informatie of e-mails.

Zoekmachines slim gebruiken

• Gebruik filters of zoek binnen afgeschermde platforms (intranet, vakdatabases).
• Beperk het delen van persoonlijke of bedrijfsgevoelige gegevens bij zoekopdrachten.

Digital awareness: veilig opslaan

Opslaglocatie kiezen

• Gebruik alleen goedgekeurde en beveiligde systemen (bedrijfsserver, cloud met encryptie).
• Vermijd onbeveiligde usb-sticks of privé-opslag.

Toegangsbeveiliging

• Stel sterke wachtwoorden in (min. 12 tekens, combinatie van letters, cijfers en symbolen).
• Gebruik multifactor-authenticatie (MFA).
• Beperk toegang tot informatie op basis van functie (“need to know”-principe).

Digital awareness: veilig opslaan

Versleuteling en back-up

• Sla gevoelige bestanden versleuteld op.
• Maak regelmatig back-ups op beveiligde locaties.
• Controleer herstelprocedures (disaster recovery).

Bewaartermijnen en verwijdering

• Volg de wettelijke en interne richtlijnen voor bewaartermijnen.
• Vernietig verouderde of overbodige gegevens op een veilige manier (digitale shredders, gecertificeerd wissen).

Digital awareness: gedrag

• Regelmatig trainen in cyberveiligheid en informatiebeveiliging.
• Wees alert op verdachte activiteiten en meld incidenten direct.
• Pas op met delen: stuur vertrouwelijke informatie alleen via beveiligde kanalen.
• Werkplekhygiëne: scherm vergrendelen bij afwezigheid, geen wachtwoorden opschrijven.

Opdracht

1. Ga aan de slag met de reader

2. Als er nog iets onduidelijk is, vraag het dan of kijk de video 

Leerdoelen

• Herkennen en benoemen van verschillende soorten risico’s.
  
• Uitleggen hoe plannen aangepast kunnen worden na risicoanalyse.
  
• Signaleren van middelenmisbruik en hierop adequaat reageren.

Huiswerk

• Exameneisen deze week: KSC.1.21 t/m KSC.1.25
• Neem deze exameneisen door in de online omgeving
  
• Maak bovenstaande exameneisen in de reader