H5 Energie
5.1
Plantaardige en Dierlijke voedingsstoffen
H5 Energie
5.1
Plantaardige en Dierlijke voedingsstoffen
Leerdoelen
- Je kan uitleggen wat de functie is van bouwstoffen, brandstoffen en reservestoffen
- Je kan het belang van essentiële vet- en aminozuren beschrijven
- Je kan uitleggen hoe planten stoffen opslaan
Voedingsmiddelen en voedingsstoffen
Voedingsmiddelen zijn producten die je eet of drinkt
Voedingsmiddelen bestaan uit voedingsstoffen
Voedingsstoffen kunnen bouwstoffen, brandstoffen,
reservestoffen en beschermende stoffen zijn
Gebruik van voedingsstoffen in cellen --> metabolisme
Eiwitten
Eiwitten
Gebruiken aminozuren als bouwstenen
20 verschillende aminozuren (Binas 67H1)
Sommigen zijn essentieel
Welke aminozuren zie je hier?
Verzadigde vetten
Onverzadigde vetten
Vetten
Worden opgebouwd uit glucose of vetzuren
Glycerol groep + 3 vetzuurstaarten
Belangrijk voor fosfolipiden
Reserve brandstof/isolatie
Voeding in planten
Planten bevatten de belangrijkste voedingsstoffen
(koolhydraten, vetten, eiwitten)
Bevatten ook voedingsvezels (cellulose)
Reservestoffen bij planten is vaak zetmeel
Aan het werk
5.1
Opdracht 2, 3, 5, 6, 8, 9, 16, 19
H5 Energie
5.2
Vrijmaken van energie
Leerdoelen
- Je kunt de aerobe en anaerobe dissimilatie van glucose beschrijven
- Je kunt de dissimilatie van vetten en eiwitten beschrijven
Dissimilatie
Voornamelijk productie van energie in de vorm van...
ATP (Adenosine Trifosfaat)
Vindt plaats in mitochondriën door verbranding glucose (vetten en eiwitten ook)
ATP-cyclus
Meest gebruikte energiedrager in organismen
Energie nodig? Fosfaatgroep afscheiden
Energie opslaan? Fosfaatgroep binden
Fosfaataccu --> voorkomt ATP tekort
(Binas 90A)
Verbranding
Met zuurstof (aerobe dissimilatie):
C6H12O6 + 6 O2 --> 6 CO2 + 6 H2O + 36 ATP
Zonder zuurstof (anaerobe dissimilatie):
C6H12O6 --> 2 C2H6O (ethanol) + 2 CO2 + 2 ATP
C6H12O6 --> 2 C3H6O3 (melkzuur) + 2 ATP
Binas 68B
Binas 68B
Verbranding (2)
Koolhydraten --> omgezet in monosachariden --> mitochondrium
Eiwitten --> opgeknipt in aminozuren --> aminogroep eraf (--> omzetting in ureum/urinezuur)
--> mitochondrium
Vetten --> opknippen in vetzuren en glycerol --> mitochondrium
Binas 68E
Maak 5.2
Opdracht 20 tm 22, 24, 25, 27, 33, 35
H5 Energie
5.4
Fotosynthese
Leerdoelen
- Je kan fotosynthese beschrijven
- Je kan beschrijven wat voortgezette assimilatie is en dit relateren aan biomassa
Assimilatie
2 typen:
Koolstofassimilatie - omzetten van CO2 en H2O
in glucose (fotosynthese)
Voortgezette assimilatie - vorming van vetten,
eiwitten, disachariden, polysachariden
Binas 67F+G+H
Fotosynthese (1/3)
Een vorm van koolstofassimilatie --> vindt plaats in bladgroenkorrels (chloroplasten)
CO2 wordt opgenomen via huidmondjes
O2 wordt afgegeven via huidmondjes
CO2 + H2O + energie --> C6H12O6 + O2
Binas 69A
Komt uit licht!
Fotosynthese (2/3)
Maar planten nemen niet al het licht op...
Planten zijn groen, want
dat licht nemen ze minder
goed op!
Binas 72
Fotosynthese (3/3)
2 verschillende reacties (Binas 69A):
Lichtreactie --> opvangen licht en productie O2
Donkerreactie (Calvin cyclus) --> vastleggen CO2 in glucose
Bruto/netto productie
Binas 93A2
Geproduceerde biomassa
Kan bepaald worden door drooggewicht te meten
(= versgewicht - massa water)
Aan de slag
5.4
Opdracht 48 tm 51, 54, 58, 60, 64
H5 Energie
5.5
Gaswisseling, opname en transport bij planten
Leerdoelen
Je kan beschrijven hoe opname, transport en afgifte van water met daarin opgeloste stoffen plaatsvindt in planten
Transport
Werkt verschillend bij organismen
Eencelligen --> transport over celmembraan
Meercelligen --> gebruik van vatenstelsels
2 vatenstelsels:
planten + dieren
Planten
Houtvaten --> transport van wortels naar bladeren
(anorganische sapstroom)
Bastvaten --> transport van bladeren naar wortels
(organische sapstroom)
Water en mineralen worden opgenomen via wortelharen
CO2 wordt opgenomen via huidmondjes in bladeren
Wortelharen foto
Wortelharen schematisch
Wortels
Water diffundeert van wortelharen richting de centrale cilinder
Bandjes van Caspari in endodermis transporteren actief opgeloste stoffen naar houtvaten
Water volgt door osmose (worteldruk)
Capillaire werking
Bij planten
Capillaire werking planten
Werking bladeren
Huidmondjes
Aanpassing droogte
Cuticula
Organische sapstroom
Anorganische sapstroom is 1-richtingverkeer
Organische sapstroom 2 richtingen
Aan de slag
5.5
Opdracht 66, 67, 69
Koolhydraten
Water
Mineralen
Vitaminen