2. Van verlies naar winst: 1800 - 1870
2. Van verlies naar winst: 1800 - 1870
Lesduur is: 120 minOnderdelen in deze les
2. Van verlies naar winst: 1800 - 1870
Planning
Herhalen
Leerdoelen
Uitleg
Zelfstandig werken & Controle
Deelvraag:
Hoe werd Nederlands-Indië een winstgevende kolonie?
Kennen en kunnen
Kostenpost Nederlands-Indië
o Je kunt uitleggen met welke drie grote problemen had Nederland te maken tussen 1800-1830
Het cultuurstelsel: 1830
o Je kunt uitleggen waarom het cultuurstelsel in 1830 werd ingevoerd.
o Je kunt uitleggen hoe het cultuurstelsel werkte en welke gevolgen er waren voor Javaanse boeren, mensen zonder grond, Indische regenten(vorsten) en Nederlandse ambtenaren.
Kostenpost Nederlands-Indië
Welke drie grote problemen had Nederland tussen 1800-1830
1. Financiële problemen door:
De handel ging slecht.
Napoleons oorlogen.
Ten slotte waren er nog de grote schulden van de VOC.
2. Nederland kon niet meer concurreren
In 1815 gaf Engeland Java weer terug aan Nederland.
De Nederlandse handelsvloot was echter ouderwets en kon niet concurreren met de moderne Engelse schepen.
3. Onrust en opstanden in de kolonie
Er waren opstanden van zowel het volk als de edelen op Java.
In 1825 groeide een opstand van prins Diponegoro uit tot de Java-oorlog, die Nederland met veel moeite pas na vijf jaar zou winnen.
Door de Java-oorlog was de Nederlandse schatkist bijna leeg.
Het cultuurstelsel: 1830
Om Nederlands-Indië winstgevend te maken, bedacht gouverneur-generaal Van den Bosch het cultuurstelsel.
Javaanse boeren moesten verplicht een vijfde deel van hun grond bebouwen met exportproducten, zoals: suiker, thee, koffie en indigo. De boeren kregen een vaste (lage) vergoeding voor hun werk, het plantloon.
Boeren met te weinig of geen land moesten 66 dagen per jaar gratis werken voor de Nederlanders. Met deze herendiensten hielpen ze op het land of bij de aanleg van (spoor)wegen, kanalen en gebouwen.
Het cultuurstelsel: 1830
De Indische regenten (vorsten en edelen) en dorpshoofden kregen een belangrijke rol in het cultuurstelsel. Zij gaven hun onderdanen opdrachten, verdeelden het werk en zorgden dat de producten werden geleverd. In ruil daarvoor kregen ze een deel van de opbrengst.
De Nederlanders ambtenaren beperkten zich tot toezicht houden, administratie en transport van de producten.
2. Van verlies naar winst: 1800 - 1870
Welke producten werden in het cultuurstelsel verbouwd?
koffie, thee en indigo
specerijen, tabak en indigo
koffie, thee en specerijen
tabak, koffie en zout
Wat is het cultuurstelsel?
Kennen en kunnen
Gevolgen voor Nederland
o Je kunt uitleggen welk gevolg het cultuurstelsel voor Nederland had.
o Je kunt opnoemen welke moderniseringen en kwamen in Nederland.
Gevolgen voor Nederlands-Indië
o Je kunt de positieve gevolgen van het cultuurstelsel vertellen voor Nederland
o Je kunt de negatieve gevolgen van het cultuurstelsel vertellen van Nederlands-Indië.
Bestuur van de kolonie
o Je kunt het duale bestuursstelsel van Nederlands-Indië omschrijven.
Gevolgen voor Nederland
Het cultuurstelsel was heel gunstig voor Nederland.
De exportproducten werden met grote winst door de Nederlandsche Handelsmaatschappij (NHM) verkocht en geveild.
De opbrengst, kwam in de Nederlandse schatkist terecht.
De modernisering van Nederland te betalen, zoals: de aanleg van spoorwegen, bruggen en viaducten, scheepsbouw en modernisering van de textielindustrie.
Gevolgen voor Nederlands-Indië
Het cultuurstelsel had enkele positieve gevolgen voor de Javanen: er kwam een geldeconomie, en de infrastructuur en irrigatie werden verbeterd.
Maar er waren vooral nadelen:
De regenten lieten méér dan een vijfde deel van de grond bebouwen.
Ook moesten de boeren vaak meer dan 66 dagen herendiensten doen.
Door het lage plantloon hadden ze onvoldoende geld om levensmiddelen te kopen.
Samen met de grote bevolkingsgroei op Java, veroorzaakte dit soms hongersnoden.
Bestuur van de kolonie.
Om de kolonie te besturen moesten de Nederlanders samenwerken met de Indische regenten.
Het duale bestuursstelsel hield in dat er twee besturen naast elkaar bestonden:
Het Nederlandse binnenlandse bestuur had de macht en deelde de bevelen uit. Het ministerie van koloniën stuurde hun aan vanuit Den Haag.
Het Indische inlandse bestuur van de regenten kreeg opdrachten van de Nederlanders.
de Indonesische bevolking was gewend om te luisteren naar hun eigen leiders.
20% van de productie moesten de Javaanse boeren tijdens het cultuurstelsel gratis aan de Nederlanders geven.
Juist
Onjuist
Noem twee negatieve gevolgen van het cultuurstelsel voor de Javaanse boeren
Hoe lukte het de Nederlanders om met weinig mensen een heel groot gebied te besturen?
De Nederlanders gaven bevelen aan de Indonesische vorsten die het volk bestuurden
De Nederlanders hadden een heel groot leger
Het bestuur in Nederlands-Indië was simpel
In Nederlands-Indië woonden bijna geen mensen
Kennen en kunnen
Kritiek op het cultuurstelsel
o Je kunt vertellen waarom er kritiek kwam op het cultuurstelsel.
o Je kunt vertellen welke veranderingen er aan het cultuurstelsel werden gedaan rond 1848.
Wie was Multatuli
o Je kunt vertellen wie Multatuli is en wat hij heeft gedaan.
Kritiek op het cultuurstelsel
Tussen 1845 en 1850 waren er op Java vreselijke hongersnoden door misoogsten.
Critici vonden dat de Nederlandse overheid te veel bezig was met winst maken en te weinig deed voor de arme Javaanse bevolking.
Het cultuurstelsel werd aangepast: de cultuurprocenten werden afgeschaft, de herendiensten verminderd en Nederlandse ambtenaren kregen de opdracht de bevolking te beschermen tegen uitbuiting.
Kritiek op het cultuurstelsel.
Ook de liberalen, de politieke groep die sinds 1848 in Nederland de macht had, hadden kritiek op de uitbuiting.
Zij waren van mening dat er een systeem moest komen zonder dwangarbeid, maar met ‘vrije arbeid’.
Daarnaast vonden zij het verkeerd dat de handel met Nederlands-Indië geheel in handen was van de overheid.
Zij wilden dat ondernemers de kans zouden krijgen om bedrijven te beginnen in Nederlands-Indië.
Wie was Multatuli?
Eduard Douwes Dekker werkte zo’n twintig jaar als ambtenaar in Indië̈.
Toen hij iets wilde doen aan de corruptie en het machtsmisbruik van de Indische regenten, werd hij ontslagen.
Onder de naam Multatuli schreef hij zijn klachten op in het boek Max Havelaar
Het boek beschrijft regenten die hun onderdanen uitpersen.
De Nederlandse ambtenaren en de regering grijpen niet in, omdat zij er ook van profiteren.
Het boek maakte grote indruk in Nederland en steeds meer mensen vroegen zich af of de koloniale politiek moest worden aangepast.
2. Van verlies naar winst: 1800 - 1870
Planning
Start
Leerdoelen
Zelfstandig werken
Eindtoets maken
Controle
Welke naam heeft met deze afbeelding te maken?
Johannes van den Bosch
Jan pieterszoon Coen
Van Heutsz
Koning Willem III
Multatuli was een voorstander van het cultuurstelsel.
juist
onjuist
20% van de productie moesten de Javaanse boeren tijdens het cultuurstelsel gratis aan de Nederlanders geven.
Juist
Onjuist
Hoe lukte het de Nederlanders om met weinig mensen een heel groot gebied te besturen?
De Nederlanders gaven bevelen aan de Indonesische vorsten die het volk bestuurden
De Nederlanders hadden een heel groot leger
Het bestuur in Nederlands-Indië was simpel
In Nederlands-Indië woonden bijna geen mensen