Spellingquiz: slim kiezen
Spellingquiz: slim kiezen
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan spellingregels toepassen bij getallen, leestekens, afkortingen en werkwoorden.
Deze slide heeft geen instructies
Welk spellingonderwerp vind jij vaak lastig?
Gebruik de woordwolk als start: laat leerlingen kort toelichten waarom woorden als getallen, werkwoorden, trema of afkortingen lastig zijn.
Getallen en telwoorden
Je schrijft letters bij veel hele getallen van één tot en met twintig.
Je schrijft vaak cijfers bij bedragen, percentages, maten en praktische gegevens.
De keuze hangt af van de situatie: lopende tekst vraagt iets anders dan een overzicht of meting.
Sluit aan op de eerste vragen van de toets: leerlingen moeten niet alleen de regel kennen, maar ook herkennen wanneer de context om cijfers vraagt.
Wanneer kies je cijfers?
bij € 12,75
bij 32 °C
vaak bij telefoonnummers en andere praktische gegevens
ook vaak bij grote aantallen in zakelijke of informatieve tekst
Deze slide heeft geen instructies
Bijzondere telwoorden
een tiende
tweederde meerderheid
tweederde van de aanwezigen
let op vaste vormen en aaneenschrijven
Noem dat vormen als 'vier en half' juist vaak fout gaan doordat leerlingen spreektaal opschrijven in plaats van de vaste spellingvorm.
Sommige, sommigen, vele
sommige gebruik je vóór een zelfstandig naamwoord.
sommigen gebruik je zelfstandig, zonder zelfstandig naamwoord erachter.
vele staat meestal vóór een zelfstandig naamwoord.
velen gebruik je zelfstandig.
Hetzelfde verschil zie je bij de meeste en de meesten.
Deze slide heeft geen instructies
Beide of beiden?
beide staat meestal bij een zelfstandig naamwoord: beide spelers.
beiden verwijst naar personen zonder zelfstandig naamwoord erachter.
In een zin als de bestuurder en zijn hond kwamen ... met de schrik vrij past beide.
Benadruk dat 'beiden' alleen voor personen gebruikt wordt. Dat maakt de keuze in de voorbeeldzin beslissend.
In welke zin kies je de juiste schrijfwijze van het telwoord?
Hij wacht drie minuten.
De jas kost twaalf,75 euro.
Morgen wordt het tweeëndertig graden als woord.
Bel me op zevenentwintig-acht.
De inhoudsslides benadrukken: letters vaak bij hele getallen tot en met twintig in lopende tekst, maar cijfers bij bedragen, temperaturen en praktische gegevens.
Vul de juiste vormen in
In het verslag stond dat sommigen al vertrokken waren. Van de bezoekers bleven vele leerlingen nog even hangen. De bestuurder en zijn hond kwamen beide met de schrik vrij.
Elke blanco vraagt om functieherkenning: zelfstandig gebruikt of vóór een zelfstandig naamwoord, en bij 'beide/beiden' speelt mee dat 'hond' geen persoon is.
Trema, apostrof en koppelteken
trema laat zien dat je klinkers apart uitspreekt: financiën, egoïstisch.
apostrof helpt bij afkortingen, namen en verkleinwoorden: bv’tje, Leo’s.
koppelteken voorkomt onduidelijkheid: na-apen, soms ook in samenstellingen met afkortingen.
Deze slide heeft geen instructies
Leenwoorden correct spellen
atheïst
döner kebab
kopiëerapparaat
buitenlandse woorden behouden soms tekens zoals trema, umlaut of accent
Koppel deze slide aan het idee dat spelling niet alleen uitspraak volgt, maar ook herkomst en vaste schrijfwijze.
Meer tekens op de juiste plek
cd’tje
dagcrème
façade
knäckebröd
micro-organisme
vacuüm
Eén klein teken kan het hele woord correct maken.
Deze slide heeft geen instructies
Hoofdletters en leestekens
Namen krijgen een hoofdletter: Aimée, Inez, Maurice, Françoise.
In directe rede plaats je komma’s, vraagtekens en aanhalingstekens zorgvuldig.
Ook woorden met accenten blijven hun correcte vorm houden, zoals crèmespoeling.
Laat zien dat dit soort zinnen meerdere regels tegelijk testen: hoofdletters, accenten en interpunctie in één geheel.
Zelfstandig gebruikte woorden
Bij zelfstandig gebruikte bijvoeglijke naamwoorden verandert de vorm soms:
werklozen
de beste
een zilveren
een slechtziende
Let op lidwoord en betekenis in de zin.
De vorm hangt samen met wat weggelaten is: een zelfstandig naamwoord wordt gedacht, maar niet geschreven.
Welk woord is juist gespeld?
facade
naäpen
financiën
egoistisch
De afleiders sluiten aan bij veelgemaakte fouten uit de slides: vergeten trema, verkeerd teken of verkeerde klinkerscheiding.
Zet de juiste spelling op de goede plek
Aimée vroeg of er nog crèmespoeling in huis was. Later schreef Inez over een nieuw kopiëerapparaat en een oude façade in de straat.
Alle woorden komen rechtstreeks uit het behandelde blok over accenten, trema en cedille.
Afkorting, initiaalwoord, letterwoord
Een afkorting verkort een woord of woordgroep: enz.
Een initiaalwoord spreek je letter voor letter uit: ANWB.
Een letterwoord spreek je uit als één woord: NAVO.
Een symbool is een teken met vaste betekenis: @.
Noem dat 'doka' een afkortingstype lijkt, maar in schema-opgaven juist gebruikt kan worden als afleider of restcategorie.
Woordgroepen inkorten
Nederlandse Spoorwegen → NS
wireless fidelity → wifi
Eerste Hulp Bij Ongelukken → EHBO
seksueel overdraagbare aandoening → soa
Je kunt aanvullend noemen: fysiotherapeut → fysio, Magnetic Resonance Imaging-scan → MRI-scan.
Welke afkorting spreek je uit als één woord?
ANWB
enz.
NAVO
@
Toetst het onderscheid tussen initiaalwoord, afkorting, letterwoord en symbool.
Waar let jij op bij het herkennen van een afkorting?
Bespreek dat een goed antwoord laat zien dat een leerling eerst bepaalt welk soort verkorting het is: afkorting, initiaalwoord, letterwoord of symbool.
Persoonsvorm in de verleden tijd
Zoek eerst de persoonsvorm in de zin.
Zet daarna die vorm in de verleden tijd.
zet → zette
gaat → ging
verlaat → verliet
Let op sterke en zwakke werkwoorden.
Benadruk dat alleen de persoonsvorm verandert, niet automatisch de hele zin.
Nieuwe werkwoorden vervoegen
Ook moderne werkwoorden volg je volgens Nederlandse regels.
hobbyen → hobbyt
posten → postte
scoren → scoort
screenen → gescreend
bloggen → geblogd
Leg uit dat de spelling van de stam en de klank aan het einde bepalen welke vorm je kiest.
Homofonen: je hoort het niet
verwacht
verwachten
verwachtten
verwachte
De uitspraak helpt hier weinig; de grammaticale functie beslist.
Koppel de vormen aan de labels uit de toets: pvtt, pvvt en bn. Leerlingen moeten de functie herkennen vóór ze spellen.
Nog meer werkwoordkeuzes
verlengt bij een handeling nu.
verlengd als voltooid deelwoord.
verstoten eendje: voltooid deelwoord als bijvoeglijk gebruikt.
verstootte: verleden tijd.
bidt bij hij/zij, bid bij jij in bevel of zonder -t in sommige volgordegevallen.
Laat leerlingen steeds bepalen: persoonsvorm, voltooid deelwoord of bijvoeglijk gebruikt voltooid deelwoord.
Betekenis stuurt spelling
omhelst is een werkwoordsvorm van omhelzen.
omhelsd is een voltooid deelwoord.
De juiste spelling hangt dus niet alleen af van klank, maar vooral van functie in de zin.
Deze slotbeat brengt de hele werkwoordlijn samen: eerst grammaticale rol bepalen, daarna pas de spelling kiezen.
Welke verleden tijd van de persoonsvorm is juist?
verlaat → verlaatte
gaat → gaatte
zet → zettte
verlaat → verliet
Sluit aan op het blok over persoonsvormen en sterke werkwoorden.
Kies de juiste werkwoordsvormen
Mijn opa hobbyt graag in zijn schuurtje. Gisteren postte de blogger een enthousiast verhaal. Door de kou gold code oranje vanwege de verwachte gladheid.
Controleer of leerlingen de grammaticale functie herkennen: tegenwoordige tijd, verleden tijd en bijvoeglijk gebruikt voltooid deelwoord.
Wat uit deze les ga jij voortaan extra controleren?
Deze slide heeft geen instructies
Welk onderdeel vond jij het lastigst vandaag?
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
telwoord - woord dat een aantal of plaats aangeeft
trema - teken dat laat zien dat klinkers apart uitgesproken worden
apostrof - teken dat je gebruikt in sommige verkortingen en namen
koppelteken - streepje dat delen van een woord verbindt
afkorting - verkorte schrijfwijze van een woord of woordgroep
initiaalwoord - afkorting die je letter voor letter uitspreekt
letterwoord - afkorting die je als één woord uitspreekt
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
symbool - teken met een vaste betekenis, zoals @
persoonsvorm - werkwoordsvorm die met het onderwerp verandert
verleden tijd - werkwoordsvorm voor iets dat eerder gebeurde
voltooid deelwoord - werkwoordsvorm zoals gebeurd, verlengd of omhelsd
homofonen - woorden of vormen die hetzelfde klinken maar anders gespeld kunnen worden
zelfstandig gebruikt bijvoeglijk naamwoord - bijvoeglijk naamwoord dat zonder zelfstandig naamwoord gebruikt wordt
Deze slide heeft geen instructies