Wagenmenners en gladiatoren
De Romeinen - Wagenmenners en gladiatoren
Lesduur is: 60 minOnderdelen in deze les
De Romeinen - Wagenmenners en gladiatoren
Open met het idee dat Romeinen dol waren op spektakel. In deze les vergelijk je twee beroemde vormen van vermaak in het oude Rome: wagenrennen en gladiatorengevechten.
Doel van de les:
Ik kan uitleggen waarom wagenmenners en gladiatoren zo beroemd waren in het oude Rome.
Deze slide heeft geen instructies
Waar denk jij aan bij het oude Romeinse spektakel?
Gebruik deze woordwolk om voorkennis op te halen. Verwachte woorden: races, paarden, arena, gladiatoren, publiek, gevaar, Colosseum.
Wagenrennen in Rome
Wagenrennen waren enorm populair in het oude Rome.
De races werden gehouden in het Circus Maximus
Meer dan 250.000 toeschouwers konden komen kijken
Mensen moedigden hun favoriete team aan
Er werd ook geld ingezet op de uitslag
Benadruk dat dit niet zomaar een sport was, maar een massaal evenement waar veel emoties en geld bij kwamen kijken.
Deze slide heeft geen instructies
Zo gaat een wagenren
De racebaan was ruim 600 meter lang en ongeveer 150 meter breed.
In het midden stond een lang muurtje: de spina. De wagens moesten daar zeven keer omheen rijden. Die zeven rondjes stonden voor de zeven dagen van de week.
Leg uit dat de Romeinen vaak symboliek gebruikten. De zeven rondes waren dus niet alleen praktisch, maar hadden ook betekenis.
Slimme tekens voor het publiek
Om de rondes bij te houden gebruikte men tekens:
aan de ene kant zeven eieren
aan de andere kant zeven dolfijnen
na elk rondje ging er een ei weg
en werd een dolfijn omgekiept
Zo raakte het publiek de tel niet kwijt.
Laat zien dat grote groepen toeschouwers de wedstrijd goed moesten kunnen volgen, ook zonder moderne scoreborden.
De teams en hun kleuren
Er waren twaalf wagens in de race. Die stelden de maanden van het jaar voor.
De wagens hoorden bij vier teams:
groen voor de lente
rood voor de zomer
wit voor de herfst
blauw voor de winter
Je kunt hier benoemen dat supporters vaak sterk trouw waren aan een teamkleur, net zoals fans van clubs nu.
Waarom was het zo spannend?
De wagens konden tegen elkaar botsen, of omvallen als ze een bocht moesten maken.
De menners konden gewond raken of zelfs sterven.
Maak duidelijk dat roem en gevaar dicht bij elkaar lagen. Dat helpt later bij de vergelijking met gladiatoren.
De wagenmenner als held
Een wagenmenner reed in een quadriga:
een renwagen met twee wielen
getrokken door vier paarden
alleen moedige menners durfden dit
de winnaar kreeg eeuwige roem en een geldprijs
Leg het woord quadriga rustig uit. Voor leerlingen is het belangrijk om zich de wagen goed te kunnen voorstellen.
Flavius Scorpus
Een beroemde wagenmenner was Flavius Scorpus.
Hij was een Spaanse slaaf
Hij werd de beroemdste wagenmenner van het rijk
Met zijn team behaalde hij ongeveer 2000 overwinningen
Dat laat zien hoe groot de roem van een wagenmenner kon zijn.
Benadruk het contrast: iemand kon als slaaf beginnen en toch beroemd worden door succes in de arena of op de renbaan.
Waar werden de wagenrennen gehouden?
Colosseum
Circus Maximus
amfitheater
Forum Romanum
Controleert of leerlingen het verschil kennen tussen de renbaan en de arena.
Waarom moesten de wagens zeven rondes rijden?
Omdat er zeven paarden voor elke wagen stonden
Ter ere van de belangrijkste zeven Romeinse goden
Omdat een week zeven dagen heeft
Omdat Circus Maximus zeven ingangen had
Deze slide heeft geen instructies
Hoe werd de wagen van een wagenmenner genoemed?
Een quadriga
Een gladius
Een colosseum
Een centurio
Deze slide heeft geen instructies
Waarom deden er twaalf wagens mee aan de race?
Ter ere van de twaalf goden van de Olympus
Omdat twaalf het geluksgetal van Julius Caesar was
Omdat de baan te smal was voor meer wagens
Die stelden de twaalf maanden van het jaar voor
Deze slide heeft geen instructies
Uit welk land kwam de beroemde wagenmenner Flavius Scorpus?
Uit Spanje
Uit Italië
Uit Griekenland
Uit Egypte
Deze slide heeft geen instructies
Maak de tekst compleet
Bij een wagenren reden de wagens zeven keer om de spina. Het publiek keek goed naar de tekens: eieren en dolfijnen hielpen om de rondes bij te houden. Een wagenmenner reed in een quadriga met vier paarden.
Alle woorden komen uit het blok over wagenrennen: rondes, spina, tekens en de renwagen.
Waarom vonden Romeinen wagenrennen zo spannend?
Bespreek dat mogelijke goede antwoorden gaan over gevaar, snelheid, botsingen in de bochten, grote menigten, roem en geld. Laat meerdere antwoorden toe.
Gladiatoren in Rome
Gladiatoren waren ook grote beroemdheden.
Vroeger waren het vaak slaven, criminelen, muiters of oorlogsgevangenen
Zij moesten verplicht vechten
Later, in de tijd van het keizerrijk, kozen sommige mensen er zelf voor
Leg uit dat de achtergrond van gladiatoren in de loop van de tijd veranderde. Dat is een belangrijk historisch verschil.
Waarom koos iemand hiervoor?
Zelf gladiator worden was gevaarlijk, maar toch deden sommige mensen het.
Dat kwam door:
kans op roem
bewondering van het publiek
mogelijk geld of een beter leven
de status van een echte vechter
Koppel dit aan de centrale vraag: net als wagenmenners konden gladiatoren beroemd worden, ondanks het grote risico.
De retaurius
De retaurius heet ook wel de nettenman.
weinig bescherming
geen helm
vecht met een net, drietand en dolk
probeert de tegenstander te vangen
Benadruk dat deze gladiator snel en behendig moest zijn, omdat hij minder bescherming had.
De secutor en de murmillo
Twee andere bekende soorten waren:
secutor: de achtervolger, met een gladde helm zodat hij niet in het net blijft hangen
murmillo: met een kort zwaard, een rechthoekig schild en een helm die op een vis lijkt
De secutor wordt in de tekst genoemd als tegenstander van de retiarius. De murmillo laat zien dat gladiatoren verschillende uitrustingen hadden.
Deze slide heeft geen instructies
De amazones
Niet alleen mannen konden gladiator worden.
Er waren ook vrouwelijke gladiatoren. Een van de bekendste vrouwelijke gladiatoren heette Amazone
De secutor wordt in de tekst genoemd als tegenstander van de retiarius. De murmillo laat zien dat gladiatoren verschillende uitrustingen hadden.
Zo begint een gevecht
Een gevecht begon als een groot spektakel.
Gladiatoren kwamen het Colosseum binnen
Er konden meer dan 50.000 toeschouwers zijn
Soms zelfs 75.000
Ze brachten eerst een groet aan de keizer
Noem dat alleen al de intocht een show was. Het publiek kwam dus niet alleen voor het vechten, maar voor het hele optreden.
De groet aan de keizer
De gladiatoren zeiden:
'Ave, Caesar, morituri te salutant.'
Dat betekent:
'Wees gegroet, keizer, zij die op het punt staan te sterven groeten u.'
Je hoeft de Latijnse zin niet perfect te laten onthouden; het gaat om de betekenis en de plechtige sfeer.
Tijdens het gevecht
Tijdens het gevecht hielden scheidsrechters alles in de gaten.
Een gevecht kon eindigen:
als iemand te ernstig gewond was
als iemand stierf
of in gelijkspel
Bij een gelijkspel bepaalde de organisator wie won.
Benadruk dat er dus regels en toezicht waren, ook al was het gewelddadig.
De rol van het publiek
Het publiek keek niet alleen toe.
Toeschouwers lieten met gebaren zien wat zij wilden
Hun mening telde mee in de sfeer van het gevecht
Net als bij wagenrennen leefde het publiek fanatiek mee
Houd het eenvoudig: de tekst zegt dat het publiek met gebaren liet weten wat het wilde. Vermijd extra details die niet in de bron staan.
Meer dan alleen duels
Romeinen hielden ook van andere shows:
gevechten met wilde dieren
bijvoorbeeld krokodillen, nijlpaarden, olifanten, leeuwen en beren
sommige amfitheaters werden gevuld met water voor een zeeslag
Leg uit dat een naumachie een nagespeelde zeeslag was. Het laat zien hoe ver Romeinen gingen om publiek te vermaken.
Waarmee vecht een retaurius?
net en drietand
boog en pijlen
speer en schild
bijl en knots
De juiste combinatie komt letterlijk uit de uitleg over de retiarius. De andere opties zijn bewust strijdachtig, maar niet genoemd.
Vul de juiste woorden in
Een gladiatorengevecht begon in het Colosseum. Eerst brachten de gladiatoren een groet aan de keizer. Tijdens het gevecht hielden scheidsrechters alles in de gaten. Soms eindigde een gevecht in gelijkspel.
Hiermee check je de opbouw van een gladiatorengevecht en de belangrijke rollen daarbij.
Waarom koos iemand ervoor om gladiator te worden?
Dat was verplicht voor alle jonge mannen in Rome
Voor een kans op roem en geld
Om in de politiek te kunnen werken
Om te kunnen reizen door het Romeinse rijk
Deze slide heeft geen instructies
Wat was de naam van een van de bekendste vrouwelijke gladiatoren?
Gladiatrice
Gladiatres
Amazone
Amateur
Deze slide heeft geen instructies
Zou je zelf een gladiator willen zijn?
Ja, lijkt me super leuk
Nee, mij niet gezien
Ik ben er wel nieuwsgierig naar
Deze slide heeft geen instructies
Wagenmenners en gladiatoren
Ze leken op elkaar, maar waren niet hetzelfde.
Overeenkomsten
beroemd bij het publiek
gevaarlijk werk
kans op roem en geld
Verschillen
wagenmenners reden races
gladiatoren vochten in de arena
Deze vergelijkingsslide helpt leerlingen de centrale vraag afronden: beide groepen waren beroemd door spektakel, gevaar en bewondering.
Waarom waren zij zo beroemd?
Wagenmenners en gladiatoren waren beroemd omdat zij deden wat gewone mensen niet durfden.
Ze traden op voor enorme menigten, liepen groot gevaar en konden winnen, verliezen of sterven waar iedereen bij was. Juist die combinatie van moed, gevaar en spektakel maakte hen helden voor veel Romeinen.
Land hier expliciet de lesdoelstelling. Dit is het antwoord op de centrale vraag van de les.
Wat hebben wagenmenners en gladiatoren gemeen?
Ze voeren zeeslagen
Ze reden allebei races
Ze waren beroemd en liepen gevaar
Ze vochten met wilde dieren
Sluit aan op de vergelijkingsslides: beroemd, gevaarlijk werk, kans op roem en geld.
Wat heb jij vandaag geleerd?
Laat leerlingen één leerpunt noemen, bijvoorbeeld over wagenrennen, gladiatoren of de vergelijking ertussen.
