Diep leesbegrip: de VOC
Diep leesbegrip: de VOC
Lesduur is: 60 minOnderdelen in deze les
Diep leesbegrip: de VOC
Open met het thema van de tekst: een informatieve historische tekst over handel, samenwerking en bestuur in de tijd van de VOC.
Lesdoel
Ik leer hoe ik de belangrijke kennis uit de tekst kan halen.
Leesdoel
Ik kan uitleggen:
hoe de VOC ontstaan is;
hoe het bestuur van de VOC eruit ziet.
Houd dit doel centraal tijdens de les. Het leesdoel uit de tekstinhoud ondersteunt dit: begrijpen hoe en waarom de VOC ontstond en hoe het bestuur was geregeld.
Begrippenlijst
kooplieden - mensen die handelen in producten om geld te verdienen
zeeroute - route over zee naar een ander gebied
compagnie - een groep kooplieden die samenwerkt
VOC - Verenigde Oost-Indische Compagnie, opgericht in 1602
Staten-Generaal - het landsbestuur van Nederland in die tijd
kamers - de zes vestigingen van de VOC
Heren Zeventien - de 17 directeuren die de VOC bestuurden
Deze slide heeft geen instructies
Tekst lezen
Deze slide heeft geen instructies
Waarom wilden kooplieden naar Azië?
Portugese en Spaanse kooplieden verdienden veel geld
Zij haalden specerijen, porselein, zijde, goud en zilver uit Azië
Nederlandse kooplieden zagen dat en wilden ook meedoen
Dit is een hoofdzaak in de tekst: de wens om rijker te worden
Leg uit dat leerlingen bij begrijpend lezen letten op wat echt belangrijk is voor het verhaalverloop. De opsomming van producten is ondersteunend, maar het kernidee is: handel met Azië leverde veel winst op.
Oorzaak en gevolg aan het begin
Portugese zeeroute naar Azië → Portugese en Spaanse handel groeit → Nederlandse kooplieden worden jaloers → Nederlanders willen zelf naar Azië varen
Benadruk de oorzaak-gevolgketen. Dit is een kernvaardigheid van deze les: leerlingen zien hoe gebeurtenissen in een historische tekst met elkaar samenhangen.
Gevaarlijke reis, toch succes
De tocht naar Oost-Indië was gevaarlijk. De Nederlandse kooplieden wilden de Portugese alleenheerschappij doorbreken, en de Portugezen zouden zich niet zomaar gewonnen geven. Toch lukte de reis, en daardoor gingen meer kooplieden hetzelfde doen.
Hier is de hoofdzaak niet elk gevaar apart, maar dat het succes van de eerste tocht navolging kreeg. Dat bereidt de volgende stap in de tekst voor.
Te veel kleine compagnieën
Er kwamen steeds meer kleine compagnieën
Die werkten niet goed samen
In Azië stegen de inkoopprijzen
In Europa daalden de verkoopprijzen
Gevolg: de winst werd kleiner
Laat zien dat dit een belangrijke omslag in de tekst is: eerst levert handel kansen op, daarna zorgt concurrentie tussen Nederlandse groepen voor problemen.
Hoe ontstond de VOC?
Kleine compagnieën werkten los van elkaar → minder winst voor kooplieden en Nederland → de Staten-Generaal grijpt in → alle compagnieën moeten samenwerken → in 1602 ontstaat de VOC
Benadruk dat 1602 een kernfeit is. Deze slide bundelt de belangrijkste oorzaak-gevolgrelatie van de eerste helft van de tekst.
Waarom wilden Nederlandse kooplieden naar Azië varen?
Om rijk te worden
Om forten te bouwen
Om soldaten te zoeken
Om kamers te openen
Toetst de hoofdzaak van het eerste tekstdeel. De andere opties komen later in de tekst voor, maar zijn niet de oorzaak van het begin.
Vul de kernwoorden in
Eerst zagen Nederlandse kooplieden dat de handel met Azië veel geld opleverde. In 1595 begonnen negen kooplieden samen een compagnie. Later waren er te veel kleine groepen, dus in 1602 ontstond de VOC.
De blanks richten zich op de hoofdlijn: waarheen, eerste samenwerking, oprichting van de VOC en de naam van de organisatie.
Waarom moesten de kleine compagnieën gaan samenwerken?
Bespreek dat goede antwoorden noemen: kleine compagnieën werkten niet goed samen, inkoopprijzen stegen, verkoopprijzen daalden, winst werd kleiner, daarom greep de Staten-Generaal in en moest samenwerking komen.
Tekst lezen
Deze slide heeft geen instructies
De zes kamers
De VOC had zes vestigingen
Die heetten de zes kamers
Plaatsen: Amsterdam, Zeeland, Hoorn, Enkhuizen, Delft en Rotterdam
Daar werden schepen gebouwd, goederen geregeld en personeel geworven
Help leerlingen hoofd- en bijzaken onderscheiden: de namen van de plaatsen zijn feitelijke details, maar de hoofdzaak is dat de VOC vanuit zes kamers werkte.
Wat deden de zes kamers?
De zes kamers regelden het praktische werk van de VOC:
schepen bouwen
goederen inkopen en veilen
personeel werven
Zo kon de handel georganiseerd worden.
Koppel organisatie aan tekstbegrip: leerlingen zien dat de VOC niet één gebouw was, maar een grote organisatie met taken op verschillende plekken.
De Heren Zeventien
Iedere kamer koos directeuren
Die directeuren kwamen een paar keer per jaar samen
In totaal waren er 17 directeuren
Daarom heetten zij de Heren Zeventien
De naam 'Heren Zeventien' is een belangrijk begrip uit de tekst en hoort in het geheugen van leerlingen te blijven als hoofdzaak van dit tekstdeel.
Wat mocht de VOC allemaal doen?
Handel en scheepvaart naar Azië regelen
Namens Nederland oorlog voeren
Verdragen sluiten met Aziatische vorsten
Forten en handelsposten bouwen
Soldaten en bestuurders aanstellen
Benadruk dat de VOC veel macht had. Voor deze leeftijd hoeft niet alles diep uitgelegd te worden; de kern is dat de VOC meer was dan alleen een handelsbedrijf.
Hoe werd de VOC bestuurd?
De Heren Zeventien bepaalden samen het beleid van de VOC. Zij verdeelden de taken over de zes kamers. De besluiten werden in Nederland genomen, terwijl de handel met Azië werd uitgevoerd.
Dit is het antwoord op het tweede deel van het leesdoel: hoe het bestuur van de VOC geregeld was.
Wie bestuurden samen de VOC?
De zes kamers
De Heren Zeventien
De Staten-Generaal
De kooplieden uit Azië
Controleert of leerlingen bestuur en vestigingen uit elkaar houden.
Vul de juiste begrippen in
De VOC had zes vestigingen. Die heetten de zes kamers. Iedere kamer koos directeuren. Samen waren dat er 17, en daarom noemden ze hen de Heren Zeventien.
Laat leerlingen de kernbegrippen van het bestuur actief invullen.
Wat is de hoofdzaak van de hele tekst?
Bespreek dat de hoofdzaak is: eerst losse kleine groepen met problemen, daarna één grote organisatie met bestuur. Details zoals plaatsnamen zijn bijzaken.
Wat is één ding dat jij nu weet over de VOC?
Reflectie zonder goed of fout. Laat leerlingen één inzicht uit de les verwoorden.
Wat hielp jou het meest om deze tekst te begrijpen?
Reflectie op het leerproces. Mogelijke antwoorden: tijdlijn, oorzaak-gevolg, invuloefening, samenvatting, klassengesprek.
Welk deel vond jij nog lastig?
Reflectie op moeilijkheden. Gebruik antwoorden om na te gaan of hoofd- en bijzaken of oorzaak-gevolg nog extra uitleg nodig hebben.
Welke woorden passen volgens jou bij de VOC?
Gebruik de woordwolk om voorkennis op te halen. Verwachte woorden: schepen, handel, specerijen, Azië, kooplieden, rijkdom, zee. Vraag daarna welke woorden hoofdzaak zijn en welke meer details.
Belangrijkste van de tekst
Nederlandse kooplieden wilden meedoen aan de winst uit Azië. Eerst werkten kleine groepen apart, maar dat gaf problemen. Daarom moesten zij samenwerken in één grote organisatie: de VOC. Die organisatie werd bestuurd door de Heren Zeventien.
Gebruik deze slide om hoofdgedachten samen te vatten. Laat zien hoe je van veel details teruggaat naar de kern van de tekst.
Gebruik deze slide om hoofdgedachten samen te vatten. Laat zien hoe je van veel details teruggaat naar de kern van de tekst.
De eerste samenwerking
In 1595 gingen negen Amsterdamse kooplieden samenwerken
Zij begonnen een compagnie
Samen kochten ze schepen
Samen huurden ze bemanning en verzamelden geld
Maak duidelijk dat 1595 een belangrijk jaartal is. De details over schepen, bemanning en geld laten zien wat samenwerken in de praktijk betekende.
