Werkwoordelijk gezegde

Het werkwoordelijk gezegde

1 / 19
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 19 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Het werkwoordelijk gezegde

Deze slide heeft geen instructies

Lesdoel

Ik kan in een zin het werkwoordelijk gezegde herkennen en afbakenen.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden koppel jij aan een werkwoordelijk gezegde?

Gebruik de input om voorkennis en misvattingen zichtbaar te maken. Verwachte woorden: werkwoord, persoonsvorm, handeling, gezegde, hulpwerkwoord.

Wat is een gezegde?

Het gezegde zegt iets over wat er in de zin gebeurt.

Bij een werkwoordelijk gezegde bestaat dat gezegde alleen uit werkwoorden.

Het kan uit één werkwoord bestaan, maar ook uit meerdere werkwoorden samen.

Leg het onderscheid nog niet uit met het naamwoordelijk gezegde in detail; focus hier op de kern: het werkwoordelijk gezegde bevat alleen werkwoorden.

De kern van de zin

In veel zinnen vertelt het werkwoordelijk gezegde:

  • wat iemand doet

  • wat er gebeurt

  • in welke handeling iets zich bevindt


Voorbeeld: Mila leest een roman.

Benadruk dat 'leest' hier het volledige werkwoordelijk gezegde is, omdat er maar één werkwoord in de persoonsvorm staat.

Eén of meer werkwoorden

Een werkwoordelijk gezegde kan verschillende vormen hebben:

  • De hond blaft. → blaft

  • De hond heeft geblaft. → heeft geblaft

  • De hond zal blaffen. → zal blaffen

  • De hond had kunnen blaffen. → had kunnen blaffen

Wijs erop dat hulpwerkwoorden en hoofdwerkwoorden samen één werkwoordelijk gezegde vormen.

Zo vind je het gezegde

Een handige aanpak:

  1. Zoek de persoonsvorm.

  2. Zoek daarna de andere werkwoorden in de zin.

  3. Neem alle werkwoorden samen.


Dat geheel is het werkwoordelijk gezegde.

Maak expliciet dat leerlingen niet mogen stoppen bij alleen de persoonsvorm wanneer er nog infinitieven of voltooid deelwoorden aanwezig zijn.

Voorbeeld stap voor stap

De spelers hebben goed getraind.

  • persoonsvorm: hebben

  • ander werkwoord: getraind

  • werkwoordelijk gezegde: hebben goed getraind

Bespreek dat bijwoordelijke woorden zoals 'goed' tussen de werkwoorden kunnen staan, maar dat het gezegde als zinsdeel toch de hele werkwoordgroep omvat.

Wat hoort volledig bij het werkwoordelijk gezegde?

A

hebben getraind

B

hebben goed getraind

C

goed getraind op het veld

D

getraind op het veld

De correcte optie volgt de didactische lijn van de les: alle werkwoorden samen, met het tussenliggende woord 'goed', maar zonder extra zinsdeel 'op het veld'.

Vul de kernwoorden aan

Om het werkwoordelijk gezegde te vinden, zoek je eerst de persoonsvorm. Daarna zoek je de andere werkwoorden in de zin. Samen vormen die het werkwoordelijk gezegde. In de zin 'De hond had kunnen blaffen' is dus niet alleen 'had', maar het hele geheel belangrijk.

persoonsvorm
werkwoorden
werkwoordelijk gezegde
geheel
onderwerp
naamwoordelijk deel
zinsdeel
werkwoord
groep

De blanks hernemen letterlijk de aanpak uit slides 4-6: persoonsvorm zoeken, andere werkwoorden toevoegen, alles samen nemen.

Wat hoort er niet bij?

Niet elk woord naast een werkwoord hoort bij het werkwoordelijk gezegde.


In De spelers hebben goed getraind op het veld is het werkwoordelijk gezegde hebben goed getraind.


op het veld hoort niet bij het gezegde, maar bij de extra informatie in de zin.

Deze slide helpt bij het afbakenen: leerlingen nemen vaak te veel woorden op wanneer ze het gezegde zoeken.

Werkwoordelijk of niet?

Een werkwoordelijk gezegde bevat alleen werkwoorden.


Als er naast een werkwoord ook een naamwoordelijk deel nodig is om het gezegde te vormen, dan spreek je niet van een werkwoordelijk gezegde.


Vergelijk:

  • Sara loopt naar huis. → werkwoordelijk gezegde

  • Sara is moe. → geen werkwoordelijk gezegde

Houd de vergelijking functioneel en kort; de les draait om herkenning van het werkwoordelijk gezegde, niet om een volledige uitwerking van het naamwoordelijk gezegde.

Moeilijkere zinnen

Ook in langere zinnen geldt dezelfde regel:

  • Wij zullen morgen vroeg vertrekken.

  • werkwoordelijk gezegde: zullen vertrekken


  • Hij heeft niet willen reageren.

  • werkwoordelijk gezegde: heeft niet willen reageren

Benadruk dat ontkenningen zoals 'niet' binnen de werkwoordgroep kunnen staan in de zinsontleding van het gezegde zoals hier didactisch aangeleerd.

Samenvatting

Het werkwoordelijk gezegde:

  • zegt wat iemand doet of wat er gebeurt

  • bestaat uit één of meer werkwoorden

  • vind je door de persoonsvorm te zoeken

  • vul je aan met de andere werkwoorden uit de zin

  • bevat geen naamwoordelijk deel

Deze slide heeft geen instructies

Welke zin heeft géén werkwoordelijk gezegde?

A

Sara is moe.

B

Sara loopt naar huis.

C

Wij zullen vertrekken.

D

Hij heeft gereageerd.

Toetst het onderscheid op slide 8: zodra een naamwoordelijk deel nodig is, spreek je hier niet van een werkwoordelijk gezegde.

Hoe bepaal je het gezegde in een lange zin?

Verwachte elementen: leerlingen benoemen dat je eerst de persoonsvorm zoekt, daarna de andere werkwoorden, en dat woorden zoals plaatsaanduidingen niet bij het gezegde horen. Een sterk antwoord past dit toe op 'heeft niet willen reageren' of 'zullen vertrekken'.

Wat uit deze les ga jij zeker onthouden?

Vrije reflectie. Laat leerlingen concreet verwijzen naar een inzicht, voorbeeldzin of aanpakstap uit de les.

Welk deel hielp jou het meest begrijpen?

Vrije reflectie. Mogelijke elementen: stappenplan, voorbeelden, vergelijking tussen wel/geen werkwoordelijk gezegde, of juist moeite met afbakenen.

Begrippenlijst

gezegde - het deel van de zin dat iets zegt over de handeling, toestand of gebeurtenis

werkwoordelijk gezegde - gezegde dat alleen uit werkwoorden bestaat

werkwoord - woord dat een handeling, toestand of gebeurtenis uitdrukt

persoonsvorm - werkwoordsvorm die verandert als je de zin in een andere tijd of met een ander onderwerp zet

hulpwerkwoord - werkwoord dat samen met een ander werkwoord een werkwoordsvorm vormt

hoofdwerkwoord - werkwoord dat de eigenlijke betekenis van de handeling draagt

naamwoordelijk deel - deel van het gezegde dat geen werkwoord is, zoals in is moe

Deze slide heeft geen instructies