Het werkwoordelijk gezegde
Het werkwoordelijk gezegde
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan in een zin het werkwoordelijk gezegde herkennen en afbakenen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden koppel jij aan een werkwoordelijk gezegde?
Gebruik de input om voorkennis en misvattingen zichtbaar te maken. Verwachte woorden: werkwoord, persoonsvorm, handeling, gezegde, hulpwerkwoord.
Wat is een gezegde?
Het gezegde zegt iets over wat er in de zin gebeurt.
Bij een werkwoordelijk gezegde bestaat dat gezegde alleen uit werkwoorden.
Het kan uit één werkwoord bestaan, maar ook uit meerdere werkwoorden samen.
Leg het onderscheid nog niet uit met het naamwoordelijk gezegde in detail; focus hier op de kern: het werkwoordelijk gezegde bevat alleen werkwoorden.
De kern van de zin
In veel zinnen vertelt het werkwoordelijk gezegde:
wat iemand doet
wat er gebeurt
in welke handeling iets zich bevindt
Voorbeeld: Mila leest een roman.
Benadruk dat 'leest' hier het volledige werkwoordelijk gezegde is, omdat er maar één werkwoord in de persoonsvorm staat.
Eén of meer werkwoorden
Een werkwoordelijk gezegde kan verschillende vormen hebben:
De hond blaft. → blaft
De hond heeft geblaft. → heeft geblaft
De hond zal blaffen. → zal blaffen
De hond had kunnen blaffen. → had kunnen blaffen
Wijs erop dat hulpwerkwoorden en hoofdwerkwoorden samen één werkwoordelijk gezegde vormen.
Zo vind je het gezegde
Een handige aanpak:
Zoek de persoonsvorm.
Zoek daarna de andere werkwoorden in de zin.
Neem alle werkwoorden samen.
Dat geheel is het werkwoordelijk gezegde.
Maak expliciet dat leerlingen niet mogen stoppen bij alleen de persoonsvorm wanneer er nog infinitieven of voltooid deelwoorden aanwezig zijn.
Voorbeeld stap voor stap
De spelers hebben goed getraind.
persoonsvorm: hebben
ander werkwoord: getraind
werkwoordelijk gezegde: hebben goed getraind
Bespreek dat bijwoordelijke woorden zoals 'goed' tussen de werkwoorden kunnen staan, maar dat het gezegde als zinsdeel toch de hele werkwoordgroep omvat.
Wat hoort volledig bij het werkwoordelijk gezegde?
hebben getraind
hebben goed getraind
goed getraind op het veld
getraind op het veld
De correcte optie volgt de didactische lijn van de les: alle werkwoorden samen, met het tussenliggende woord 'goed', maar zonder extra zinsdeel 'op het veld'.
Vul de kernwoorden aan
Om het werkwoordelijk gezegde te vinden, zoek je eerst de persoonsvorm. Daarna zoek je de andere werkwoorden in de zin. Samen vormen die het werkwoordelijk gezegde. In de zin 'De hond had kunnen blaffen' is dus niet alleen 'had', maar het hele geheel belangrijk.
De blanks hernemen letterlijk de aanpak uit slides 4-6: persoonsvorm zoeken, andere werkwoorden toevoegen, alles samen nemen.
Wat hoort er niet bij?
Niet elk woord naast een werkwoord hoort bij het werkwoordelijk gezegde.
In De spelers hebben goed getraind op het veld is het werkwoordelijk gezegde hebben goed getraind.
op het veld hoort niet bij het gezegde, maar bij de extra informatie in de zin.
Deze slide helpt bij het afbakenen: leerlingen nemen vaak te veel woorden op wanneer ze het gezegde zoeken.
Werkwoordelijk of niet?
Een werkwoordelijk gezegde bevat alleen werkwoorden.
Als er naast een werkwoord ook een naamwoordelijk deel nodig is om het gezegde te vormen, dan spreek je niet van een werkwoordelijk gezegde.
Vergelijk:
Sara loopt naar huis. → werkwoordelijk gezegde
Sara is moe. → geen werkwoordelijk gezegde
Houd de vergelijking functioneel en kort; de les draait om herkenning van het werkwoordelijk gezegde, niet om een volledige uitwerking van het naamwoordelijk gezegde.
Moeilijkere zinnen
Ook in langere zinnen geldt dezelfde regel:
Wij zullen morgen vroeg vertrekken.
werkwoordelijk gezegde: zullen vertrekken
Hij heeft niet willen reageren.
werkwoordelijk gezegde: heeft niet willen reageren
Benadruk dat ontkenningen zoals 'niet' binnen de werkwoordgroep kunnen staan in de zinsontleding van het gezegde zoals hier didactisch aangeleerd.
Samenvatting
Het werkwoordelijk gezegde:
zegt wat iemand doet of wat er gebeurt
bestaat uit één of meer werkwoorden
vind je door de persoonsvorm te zoeken
vul je aan met de andere werkwoorden uit de zin
bevat geen naamwoordelijk deel
Deze slide heeft geen instructies
Welke zin heeft géén werkwoordelijk gezegde?
Sara is moe.
Sara loopt naar huis.
Wij zullen vertrekken.
Hij heeft gereageerd.
Toetst het onderscheid op slide 8: zodra een naamwoordelijk deel nodig is, spreek je hier niet van een werkwoordelijk gezegde.
Hoe bepaal je het gezegde in een lange zin?
Verwachte elementen: leerlingen benoemen dat je eerst de persoonsvorm zoekt, daarna de andere werkwoorden, en dat woorden zoals plaatsaanduidingen niet bij het gezegde horen. Een sterk antwoord past dit toe op 'heeft niet willen reageren' of 'zullen vertrekken'.
Wat uit deze les ga jij zeker onthouden?
Vrije reflectie. Laat leerlingen concreet verwijzen naar een inzicht, voorbeeldzin of aanpakstap uit de les.
Welk deel hielp jou het meest begrijpen?
Vrije reflectie. Mogelijke elementen: stappenplan, voorbeelden, vergelijking tussen wel/geen werkwoordelijk gezegde, of juist moeite met afbakenen.
Begrippenlijst
gezegde - het deel van de zin dat iets zegt over de handeling, toestand of gebeurtenis
werkwoordelijk gezegde - gezegde dat alleen uit werkwoorden bestaat
werkwoord - woord dat een handeling, toestand of gebeurtenis uitdrukt
persoonsvorm - werkwoordsvorm die verandert als je de zin in een andere tijd of met een ander onderwerp zet
hulpwerkwoord - werkwoord dat samen met een ander werkwoord een werkwoordsvorm vormt
hoofdwerkwoord - werkwoord dat de eigenlijke betekenis van de handeling draagt
naamwoordelijk deel - deel van het gezegde dat geen werkwoord is, zoals in is moe
Deze slide heeft geen instructies