De politie: taak, organisatie en gezag
De politie: taak, organisatie en gezag
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan de taak, organisatie, bevoegdheden en het gezag van de politie omschrijven en de relatie leggen met bevoegdheden van de boa bij geweld en fouilleren.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden koppel jij aan de politie?
Gebruik de woordwolk als startpunt: welke woorden gaan over taak, welke over gezag, welke over bevoegdheden of organisatie?
Ambtenaar van politie
Een ambtenaar van politie is iemand die is aangesteld voor de uitvoering van politietaken
Deze functie is geregeld in de Politiewet 2012
Niet iedere medewerker binnen de politieorganisatie heeft dezelfde politietaak of bevoegdheden
De term ziet op de formele positie binnen de politie
Koppel dit aan artikelen 2 en 2a Pw 2012. Benadruk dat 'ambtenaar van politie' een wettelijke status is en niet alleen een functienaam in dagelijks taalgebruik.
Wie valt hieronder?
Politiefunctionarissen met een wettelijke aanstelling
Werken binnen het politiebestel
Hebben taken en bevoegdheden die uit de wet volgen
Maak onderscheid tussen ambtenaren van politie en andere personen die met de politie samenwerken, maar niet die wettelijke status hebben.
Rijksrecherche
De rijksrecherche staat buiten het korps
Deze ambtenaren zijn wel ambtenaar van politie
Zij werken onder beheer van het College van procureurs-generaal
Zij doen onderzoek binnen de politie of het openbaar bestuur
Dit is een belangrijk onderscheid: buiten het korps georganiseerd, maar juridisch wel ambtenaren van politie.
Waarom is dit begrip belangrijk?
De wettelijke status bepaalt welke regels gelden
Ook bevoegdheden, verantwoordelijkheid en toezicht hangen hiervan af
Bij geweldgebruik en onderzoek daarna is deze status extra belangrijk
Leg de brug naar latere slides over geweldsinstructie en feitenonderzoek.
Welke uitspraak over de rijksrecherche is juist?
Valt onder de korpschef
Is geen politieambtenaar
Doet wijkzorg in basisteams
Staat buiten het korps
Toetst het onderscheid: buiten het korps georganiseerd, maar juridisch wel ambtenaar van politie.
Begrip en status
Een ambtenaar van politie is aangesteld voor de uitvoering van politietaken. Die wettelijke status is belangrijk voor bevoegdheden, verantwoordelijkheid en toezicht.
Laat leerlingen zien dat het hier gaat om de formele juridische positie, niet alleen om een functienaam.
De taak van de politie
De taak van de politie staat in artikel 3 Politiewet 2012. De politie zorgt in ondergeschiktheid aan het bevoegd gezag en in overeenstemming met de geldende rechtsregels voor de daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde en het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven.
Lees de wettelijke taak desnoods hardop en licht kernwoorden toe: bevoegd gezag, rechtsorde, hulpverlening.
Twee hoofdonderdelen
Handhaving van de rechtsorde
Hulp verlenen aan wie dat nodig heeft
Leg uit dat de politietaak dus breder is dan alleen opsporing of boetes uitschrijven.
Handhaving van de rechtsorde
Toezicht houden op naleving van regels
Optreden bij verstoring van de openbare orde
Strafbare feiten signaleren en aanpakken
Bijdragen aan veiligheid in de samenleving
Deze slide heeft geen instructies
Hulpverlening
Hulp bij noodsituaties en incidenten
Ondersteuning aan burgers die bescherming nodig hebben
Ingrijpen als iemands veiligheid direct in gevaar is
Hulpverlening hoort net zo goed bij de politietaak als handhaving
Deze slide heeft geen instructies
Onder gezag en volgens de wet
De politie werkt niet zelfstandig buiten de wet om
De uitvoering gebeurt onder bevoegd gezag
Politieoptreden moet passen binnen de geldende rechtsregels
Taak en bevoegdheid zijn dus niet hetzelfde
Dit vormt de overgang naar organisatie, bevoegdheden en gezag.
Wat hoort volgens artikel 3 bij de taak van de politie?
Beheer en opleiding
Handhaving en hulp
Opsporing en berechting
Toezicht en bestuur
De kern is: handhaving van de rechtsorde en hulpverlening. Distractors lijken logisch, maar horen niet volledig bij de wettelijke taakomschrijving.
De politietaak
De politie zorgt voor de daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde en het verlenen van hulp aan wie dat nodig heeft. Dat gebeurt onder bevoegd gezag en volgens de geldende rechtsregels.
Alle drie de begrippen zijn dragend in de wettelijke taakomschrijving.
Organisatie van de politie
De politie bestaat uit één landelijk korps
Daaronder vallen tien regionale eenheden
Daarnaast zijn er twee landelijke eenheden met operationele taken
Binnen de nationale politie zijn er ook ondersteunende onderdelen
Gebruik hier de grote lijn voordat de onderdelen apart aan bod komen.
Landelijk korps en korpschef
De nationale politie is één landelijk korps
De korpschef heeft de algehele leiding en het beheer over de politie als geheel
Koppel dit aan de term 'beheer' en aan de centrale aansturing van de nationale politie.
Regionale eenheid en politiechef
Nederland heeft tien regionale eenheden
De grenzen daarvan komen overeen met de tien arrondissementen van het Openbaar Ministerie
Iedere regionale eenheid staat onder leiding van een politiechef
Een regionale eenheid is onderverdeeld in districten en basisteams
Noem eventueel dat ieder basisteam volgens de wet één wijkagent per 5000 inwoners bevat.
Wie heeft de algehele leiding en het beheer over de politie?
De korpschef
De politiechef
De burgemeester
De officier van justitie
Toetst het verschil tussen korpschef, politiechef en gezagdragers.
Landelijke eenheid en politiechef
Er zijn twee landelijke eenheden met operationele politietaken
Zij voeren landelijke en specialistische politietaken uit
Dit zijn Landelijke Expertise en Operaties (LX) en Landelijke Opsporing en Interventies (LO)
Ook deze eenheden staan onder leiding van een politiechef
Benadruk dat deze eenheden niet hetzelfde zijn als de regionale eenheden; hun taken zijn landelijk en specialistisch.
Politiedienstencentrum
Naast de twaalf eenheden bestaan nog andere onderdelen binnen de nationale politie
Het Politiedienstencentrum (PDC) is daarvan één
Verder zijn er de Politieacademie (PA) en de Landelijke Meldkamer Samenwerking (LMS)
Deze onderdelen staan ieder onder leiding van een directeur
Houd de focus op het PDC als toetsterm, maar plaats het wel in het rijtje met PA en LMS voor begrip van de totale organisatie.
Hoe heten de 2 landelijke eenheden met operationele taken binnen de politie?
LX & PDC
PDC & PA
LO & LX
PA & LMS
Deze slide heeft geen instructies
Opbouw van de politie
De politie is één landelijk korps met daaronder tien regionale eenheden. Daarnaast zijn er twee landelijke eenheden en onderdelen zoals het PDC, de Politieacademie en de LMS.
De volgorde van de blanks is inhoudelijk geforceerd: eerst de hoofdstructuur, daarna de regio's, dan een ondersteunend onderdeel.
Werkgebied van de politie
De politie heeft een wettelijk werkgebied
Binnen dat werkgebied voert de politie haar taken en bevoegdheden uit
Werkgebied zegt waar de politie optreedt
Bevoegdheid zegt wat de politie mag doen
Maak expliciet onderscheid tussen territoriale werking en inhoudelijke bevoegdheden.
Geweld en fouilleren
De politie kan in bepaalde gevallen geweld gebruiken
De politie kan onder voorwaarden fouilleren
Dit zijn ingrijpende bevoegdheden
Daarom gelden hiervoor strikte regels
Noem dat bevoegdheden altijd gekoppeld zijn aan wet, taak en omstandigheden.
Subsidiariteitsbeginsel
Het subsidiariteitsbeginsel betekent dat de politie eerst moet kiezen voor het minst ingrijpende middel dat in de situatie effectief is. Zwaarder optreden mag pas als een lichter middel niet voldoende is.
Gebruik een eenvoudig voorbeeld: eerst aanspreken of bevel geven, pas daarna zwaarder optreden als dat niet werkt.
Proportionaliteitsbeginsel
Het proportionaliteitsbeginsel betekent dat het gebruikte middel in verhouding moet staan tot het doel en de ernst van de situatie. Het optreden mag dus niet zwaarder zijn dan noodzakelijk.
Laat zien dat proportionaliteit gaat over de verhouding tussen middel en situatie, niet alleen over of optreden toegestaan is.
Bevoegdheden altijd begrensd
Geweld en fouilleren zijn geen vrije keuze
Toepassing moet passen binnen wet, taak en omstandigheden
Subsidiariteit en proportionaliteit begrenzen het optreden
De politie moet haar handelen kunnen verantwoorden
Deze slide heeft geen instructies
Wat betekent het subsidiariteitsbeginsel?
Kiezen voor zwaarste middel
Handelen zonder gezag
Kiezen voor minst ingrijpende middel
Middel past bij het gebied
Vergelijk dit zo nodig met proportionaliteit: subsidiariteit gaat over eerst het minst ingrijpende effectieve middel kiezen.
Begrenzing van bevoegdheden
Het werkgebied zegt waar de politie optreedt. Bevoegdheid zegt wat de politie mag doen. Bij geweld en fouilleren gelden ook proportionaliteit en subsidiariteit.
Controleer of leerlingen het onderscheid tussen waar, wat en hoe begrensd herkennen.
Boa en geweld of fouilleren
Een boa heeft niet automatisch bevoegdheden voor geweld of fouilleren
Deze bevoegdheden worden verleend door de minister
De bevoegdheid hangt dus af van een afzonderlijke toekenning
Benadruk het verschil met het idee dat elke boa dit standaard zou mogen. Dit is een veelgemaakte fout.
Geweldsinstructie
De geweldsinstructie bevat de regels voor het toepassen van geweld
Deze regels staan in enkele artikelen van de Politiewet en verder vooral in de Ambtsinstructie
Alleen wie bevoegd is tot geweldstoepassing moet volgens deze instructie handelen
Leg uit dat de geweldsinstructie dus geen losse richtlijn is, maar een juridisch kader voor optreden.
Strafuitsluitingsgrond
Een opsporingsambtenaar die in de rechtmatige uitoefening van zijn taak en conform de geweldsinstructie geweld gebruikt, is niet strafbaar als daarbij een strafbaar feit wordt begaan. Deze bescherming geldt alleen voor de bevoegde opsporingsambtenaar die volgens de regels handelde.
Benadruk de twee voorwaarden samen: rechtmatige taakuitoefening én handelen conform geweldsinstructie.
Schending van de geweldsinstructie
Overtreding door schuld kan strafbaar zijn op grond van artikel 372 Sr
Schuld betekent onzorgvuldig, onvoorzichtig of een verwijtbare inschattingsfout
Bij opzet of vergaande roekeloosheid kan sprake zijn van een algemeen geweldsdelict
Noem dat vervolging op grond van art. 372 Sr vaak passender is dan een algemeen geweldsdelict, tenzij sprake is van opzet of vergaande roekeloosheid.
Onderzoek na geweldgebruik
Na geweldgebruik kan de officier van justitie de Rijksrecherche bevel geven tot feitenonderzoek
Dit is geen opsporingsonderzoek
De betrokken opsporingsambtenaar is dan geen verdachte
Hij heeft wel rechten zoals zwijgrecht en rechtsbijstand
Vermeld eventueel dat bij lichamelijk letsel of dood een zeer beperkt aantal opsporingsbevoegdheden kan worden toegepast. De rechtbank Midden-Nederland behandelt deze zaken.
Wanneer geldt de strafuitsluitingsgrond bij geweldgebruik?
Bij schuld en letsel
Bij rechtmatige taak en instructie
Bij elk bevel van de minister
Bij ieder feitenonderzoek
Beide voorwaarden moeten samen aanwezig zijn: rechtmatige taakuitoefening én conform de geweldsinstructie.
Boa, geweldsinstructie en onderzoek
Een boa heeft bevoegdheden voor geweld of fouilleren niet automatisch; die worden verleend door de minister. Na geweldgebruik kan de Rijksrecherche een feitenonderzoek doen. De betrokken opsporingsambtenaar is daarbij geen verdachte.
Let op het onderscheid tussen feitenonderzoek en opsporingsonderzoek.
Gezag over de politie
Gezag gaat over de aansturing van het politiewerk
Dat gezag ligt niet altijd bij dezelfde bestuurder
Bij de politie zijn vooral de burgemeester en de officier van justitie belangrijk
Maak onderscheid tussen gezag en beheer: beheer hoort bij de korpschef, gezag bij burgemeester of officier van justitie afhankelijk van de taak.
Gezag van de burgemeester
De burgemeester heeft gezag over de politie bij de handhaving van de openbare orde
Ook bij hulpverlening in de gemeente speelt dit gezag een belangrijke rol
Koppel dit aan de lokale bestuurlijke verantwoordelijkheid voor orde en veiligheid.
Gezag van de officier van justitie
De officier van justitie heeft gezag over de politie bij de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde
Dit gaat om politiewerk dat samenhangt met opsporing en strafvordering
Leg uit dat het soort politietaak bepaalt wie gezag heeft.
Driehoeksoverleg
De politie werkt samen met het lokaal bestuur en het Openbaar Ministerie
Daarom is er lokaal driehoeksoverleg
Dit overleg gaat over lokale taken en prioriteiten
Deelnemers zijn de burgemeester, de (hoofd)officier van justitie en de districtschef of politiechef
Noem dat dit overleg laat zien hoe gezag, bestuur en uitvoering samenkomen in de praktijk.
Samenhang in het politiebestel
De politie heeft een wettelijke taak
De organisatie bepaalt wie waar werkt
Bevoegdheden bepalen wat mag
Gezag bepaalt wie aanstuurt
Dit is de afrondende inhoudsslide vóór de begrippenlijst.
Wie heeft gezag bij strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde?
De korpschef
De burgemeester
De officier van justitie
De directeur PDC
Zet dit af tegen het gezag van de burgemeester bij openbare orde en hulpverlening.
Leg het verschil uit tussen taak en bevoegdheid.
Bespreek dat leerlingen idealiter noemen: taak = wat de politie moet doen; organisatie = hoe de politie is opgebouwd; bevoegdheden = wat de politie mag; gezag = wie het politiewerk aanstuurt.
Wat is één inzicht uit deze les dat je onthoudt?
Reflectie zonder goed of fout. Laat leerlingen één kerninzicht benoemen, bijvoorbeeld over taak, organisatie, geweldsinstructie of gezag.
Welk onderdeel vond je het lastigst en waarom?
Reflectie zonder goed of fout. Bruikbaar om te bepalen welke onderdelen herhaling nodig hebben.
Begrippenlijst
ambtenaar van politie - persoon met een wettelijke aanstelling voor de uitvoering van politietaken
taak van de politie - handhaving van de rechtsorde en hulpverlening aan wie dat nodig heeft
landelijk korps - de nationale politie als één korps voor heel Nederland
korpschef - functionaris met de algehele leiding en het beheer over de nationale politie
regionale eenheid - politieonderdeel dat werkt binnen een van de tien regio's
politiechef - leidinggevende van een regionale of landelijke eenheid
Politiedienstencentrum (PDC) - onderdeel van de nationale politie dat ondersteunende taken vervult
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
werkgebied - het gebied waarbinnen de politie haar taken uitvoert
geweldsinstructie - regels voor het toepassen van geweld door bevoegde opsporingsambtenaren
subsidiariteitsbeginsel - kiezen voor het minst ingrijpende effectieve middel
proportionaliteitsbeginsel - het middel moet in verhouding staan tot de situatie
strafuitsluitingsgrond - wettelijke reden waardoor iemand onder voorwaarden niet strafbaar is
driehoeksoverleg - lokaal overleg tussen bestuur, Openbaar Ministerie en politie
rijksrecherche - opsporingsdienst die onderzoek doet binnen politie of openbaar bestuur
Deze slide heeft geen instructies