1.2 Zuid-Amerika: Endogene processen

• newEditor
• Aardrijkskunde
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 5

1.2 Zuid-Amerika: Endogene processen

Leerdoelen (deelvragen)

Aan het einde van deze paragraaf beantwoorden we de volgende deelvraag:

(3) Welke hoogtezones zijn er in Z-A en wat zijn hiervan de kenmerken?

(4) Hoe heeft Z-A zich door de geologische tijd heen gevormd?

(5) Wat is de huidige platentektonische situatie van Z-A en hoe hangen het hier voorkomende vulkanisme en de voorkomende aardbevingen daarmee samen?

Benodigde voorkennis 

Teken de tektonische situatie bij Zuid-Amerika 

Platentektoniek

Het Andesgebergte: 

• 7000 km!! lang (de alpen maar 1200 km)

• gemiddelde hoogte > 4.000 m, 

• veel aardbevingen en actieve vulkanen  

is 7000 km veel?

Ja, dat is van Nederland naar de hoofdstad van India https://nl.distance.to/Nederland/Mumbai,Maharashtra,IND

Subductie bij het Andesgebergte

Hoe de Alpen ontstaan wist je misschien nog

Divergentie

Convergentie

Transform

Divergente plaatgrens

Convergente 

plaatgrens

Transforme

plaatgrens

Aardbeving

Stratovulkaan

Schildvulkaan

Subductie

Midoceanische rug

Himalayagebergte

Waar vindt ridge-push plaats?

A

A

B

B

C

C

D

D

Waar vindt slab-pull plaats?

A

A

B

B

C

C

D

D

Geschiedenis Zuid-Amerika

Platentektoniek (Bewegen van de aardplaten)

Hoe is het Andesgebergte dan ontstaan?

Je hebt continentale platen en oceanische platen

Lithosfeer en asthenosfeer

Hoogtezones van Zuid-Amerika

• Andes

• Hoogland

• Laagland

In het Perm valt Pangea uit elkaar

Geologische geschiedenis van Zuid-Amerika

Link

Dit is Pangea, één supercontinent met één enorme oceaan. 

Deze bestond tijdens het einde van het Perm en het Trias, ongeveer 250 tot 210 miljoen jaar geleden.

Op het plaatje hiernaast zie je hoe de landen zoals we ze nu kennen verspreid liggen over Pangea

In het Perm valt Pangea uit elkaar

Geologische geschiedenis van Zuid-Amerika

Geologische geschiedenis van Zuid-Amerika

In het Krijt beweegt Zuid-Amerika van Afrika weg.

Geologische geschiedenis van Zuid-Amerika

• Ontstaan horsten en slenken.

• Slenk wordt oceaan

• Horst/riftschouders aan de randen van Afrika en Zuid-Amerika

• Oosten van Zuid-Amerika van actieve plaatgrens naar passieve plaatgrens

In het Tertiair wordt Zuid-Amerika tegen kleine platen in het noorden gedrukt:

Noorden Zuid-Amerika wordt opgeheven

Geologische geschiedenis van Zuid-Amerika

Subductiezone

• In het Krijt ontstaat de subductiezone aan de westkant van Zuid-Amerika.

• Veel vulkanisme: eilanden vormen begin van de Andes.

Subductiezone

• In het Krijt ontstaat de subductiezone aan de westkant van Zuid-Amerika.

• Veel vulkanisme: eilanden vormen begin van de Andes.

• Oceanische lithosfeer zakt weg.

• Neemt water mee naar beneden.

• Water zorgt voor: smeltpuntverlaging.

• Mineralen smelten en hebben lagere dichtheid dan asthenosfeer: stijgt op.

• Stratovulkanen (hoge viscositeit)

Subductiezone

• Subductie verliep makkelijk: Zware plaat en sediment als smeermiddel.

• Hierdoor was de hoek groot

• Roll-back subductie

• Gevolg: rek van de continentale plaat.

Subductiezone

• Subductie verliep makkelijk: Zware plaat en sediment als smeermiddel.

• Hierdoor was de hoek groot

• Roll-back subductie

• Gevolg: rek van de continentale plaat.

Subductiezone

Inmiddels loopt de subductie een stuk minder makkelijk...

• Volcanic gaps

• Vlakke subductie

Het ontstaan van vlakke subductie doordat de Zuid-Amerikaanse plaat sneller naar het westen beweegt dan het scharnierpunt van de subductie. (A) vóór vlakke subductie (B) tijdens vlakke subductie.

Vlakke subductie

Geen/nauwelijks vulkanisme:

• Niet voldoende water om het smeltpunt omlaag te brengen

• Niet voldoende heet materiaal uit de asthenosfeer boven de plaat.

• Hoge gebergtevorming: veel druk van onder op de continentale plaat

• Zware aardbevingen: Veel koppeling

(Vlakke) subductie

Minder explosieve vulkanen

bij een subductie zone?

Minder explosieve stratovulkaan?    

Andasiet

Is minder taai dan graniet en bevat ook minder gassen dan graniet. Dus minder explosief

Waarom is de Midden Andes eigenlijk zo hoog?

Langs subductiezones liggen meestal lage gebergten, met toppen tot maximaal 2000m hoog, die doorsneden worden door vulkanen. Maar dit geldt niet voor de Andes! De Andes heeft toppen van meer dan 6000m hoogte.

Oceaanzijde van de Noordelijke Andes: 

veel neerslag -> veel erosie -> veel sediment in de trog

Oceaanzijde van de Midden Andes: kurkdroog -> weinig erosie -> weinig sediment in de trog

Oceaanzijde van de Patagonische Andes: veel neerslag -> veel erosie -> veel sediment in de trog

De Midden Andes is hoger dan de Noordelijke Andes en Patagonische Andes. Er zijn veel toppen van meer dan 6000m hoog. Dat is zeer hoog voor een subductiezone.

Dit komt door koppeling (“coupling”). De platen zitten behoorlijk aan elkaar vast; de subducerende oceanische plaat trekt continentale plaat iets mee. Beide platen worden ingedrukt. Er vindt korstverdikking plaats.

Tussen de 5 en 30 graden ZB zijn er voornamelijk oostelijke winden. De winden brengen in de zomer vochtige lucht vanuit de Atlantische Oceaan mee. De hoge Midden Andes is echter een barriere. De lucht stijgt hier op en regent volledig uit. Aan de westzijde van het gebergte heb je dalende lucht, die kurkdroog is.

Is westkust van Z-A hét voorbeeld van een standaard subductiezone?

A

Ja

B

nee

C

D

Wat zijn de drie bijzonderheden aan deze subductiezone?

Hoe heet het megacontinent dat alle platen in het verleden vormden?

A

Jura

B

Pangea

C

Pangus

D

Perm

Waar of niet waar: Aan de westkust van Z-A valt veel neerslag

A

waar

B

niet waar

C

D

Volcanic gaps ontstaan waar de plaat...

A

koud is

B

warm is

C

D

Waar of niet waar: Bij platte/vlakke subductie zijn er explosieve vulkanen

A

waar

B

niet waar

C

D

Deze modderstromen hebben een speciale naam... Welke is dat?

A

Pyroclastische stroom

B

Lahar

C

Lava

D

Aardverschuivingen

Volanic gaps

Het grote plaatje

Hoe ontstaan vulkanen

                    Subductie                                                   Hotspot

Video Galapagos eilanden

1. Wat gebeurt er met vochtige luchtstromingen zodra ze bij de

Galapagoseilanden aankomen?

2. Op het eiland Española zijn zandstranden te vinden. Leg uit hoe het zand is ontstaan. Gebruik hierbij de term ‘erosie’.

De Galapagoseilanden bewegen zich met ongeveer 3 centimeter per jaar over de oppervlakte van de aarde. 

3. Waarmee vergelijkt David Attenborough deze snelheid?

4. Leg uit waarom de verplaatsing van de eilanden ervoor zorgt dat er steeds nieuwe  eilanden kunnen ontstaan.

Zelfstandig lezen 

en verwerken

20

minute

00

second

add30s

Maak opdrachten 9, 1 en 2.

Artikel:

https://www.geografie.nl/sites/geografie.nl/files/Hospers%20-%20Krimpdorpen%20in%20een%20global%20village.pdf

Documentaire:

Quizlet:

link

Galapagos eilanden

Zelfstandig lezen 

en verwerken

20

minute

00

second

add30s

Maak opdrachten 3, 4, 6 en 8.

Klaar? Op de laatste slide is er een examenopgave voor je klaargezet.

Artikel:

https://www.geografie.nl/sites/geografie.nl/files/Hospers%20-%20Krimpdorpen%20in%20een%20global%20village.pdf

Documentaire:

Quizlet:

link

Woordenboek

Vul je persoonlijke woordenboek aan met de 

woorden die je nog niet kent:

Schilden
Andesiet
 

Afsluitende foto

Wat zie je?

Waar komt dit voor?

Waarom komt dit hier voor?

Is dit gewenst?

Komt dit overal zo voor? 

Beschrijving van de openingsfoto

De Sierra Nevada de Santa Maria in Colombia is 5.700 m hoog en ligt op slechts 40 km van de kust.

Quizlet hoofdstuk 1

Samenvatting