Dieren Poezie Les Groep 4
Dieren Poezie Les Groep 4
Deze slide heeft geen instructies
Leerlingen spelen met taal, denken na over het gebruik
van woorden en oefenen het schrijven van gedichten.
Doel
Naast het leren spelen met de vorm en klank van taal ben je in deze les ook bezig met tegenstellingen en het beschrijven van karaktereigenschappen (sociaal emotionele vorming)
Wat is een gedicht?
Een gedicht is eigenlijk een heel klein verhaaltje waarin de dichter in heel weinig woorden heel veel probeert te zeggen. Een gedicht kan overal over gaan en hoeft niet te rijmen. Het moet een beetje ritmisch zijn. Er moet een beetje muziek in de woorden zitten."
Monique en Hans Hagen
Het schrijversduo Monique en Hans Hagen geeft in dit filmpje uitleg over het verschil tussen zomaar een stukje tekst en een gedicht.
Op de website van het Poeziepaleis staan handige schrijftips:
1. Een gedicht kan overal over gaan
Over kleine dingen als een fietsbel of een sok, over grote dingen als een flatgebouw of een reuzenrad, over mensen die je kent of over gevoelens van angst, vreugde of verdriet. In een gedicht mag je dromen, liegen, overdrijven en gek doen. In een gedicht kun je zelfs zwijgen, of iets niet verklappen. Dat maakt de lezer juist extra nieuwsgierig.
2. Een gedicht mag een beetje mysterieus zijn
Je hoeft een gedicht niet te snappen, maar je moet een gedicht wel voelen. Je moet kippenvel krijgen of grinniken of zonder te weten waarom, het mooi vinden. Of misschien leest het gedicht lekker als je het hardop voorleest? Kortom: het gaat erom wat het gedicht met de lezer doet.
3. Dichters zeggen de dingen net een beetje anders
Soms zeggen ze dingen twee of drie keer, soms spelen ze met klanken zodat je veel boek, koek, zoek hoort, soms vergelijken ze de zon met een kachel of een boek met een kast, soms schrijven ze een zin net even anders op door woorden weg te laten. In een gedicht speel je met woorden en klanken.
4. Mensen denken dat een dichter rijmt, maar vaak is het beter niet te rijmen
De hemel is blauw, ik hou van jou is zelfs een beetje saai. Rijm niet omdat het moet of omdat je denkt dat het hoort. Laat de klank van woorden en/of het ritme het werk doen!
5. Woorden hebben ruimte nodig
Schrijf korte regels. Tien woorden op een regel is al veel, dan drukken de woorden elkaar weg. Breek een zin liever in stukjes, laat woorden weg, of zet ze op een nieuwe regel. Gebruik ook niet te veel regels. Schrijf eerst alles op wat je vertellen wilt en kijk dan wat je missen kunt. Wie schrijft schrapt. Houd de beste zinnen over en maak je vers niet langer dan zes tot tien regels.
6. Sla af en toe een regel over
Dat heet een witregel. Ze geven een gedicht stilte en de lezer ruimte om even na te denken.
7. Gebruik woorden die je ziet
Zeg niet auto, maar Opel, zeg niet bloem maar krokus. Sommige woorden zijn zo vaak gezegd dat ze versleten zijn, woorden als leuk, blij, pijn zeggen weinig. Bedenk een beter woord. Denk verder dan je pen lang is.
Een gedicht mag een beetje mysterieus zijn. Je hoeft een gedicht niet te snappen, maar je moet een gedicht wel voelen.
8. Herhaal een belangrijk woord of een belangrijke regel
Daardoor krijgt iets nadruk en gaat het gedicht klinken als een muziekstuk of een liedje. Lees je gedicht hardop voor, dan hoor je het ritme. Klinkt het goed? Of struikel je?
9. Schrijf je gedicht niet over, gebruik geen zinnen van iemand anders
Bedenk je eigen woorden, zinnen. Jij bent uniek en jij zegt de dingen zoals alleen jij ze zeggen kan!
10. Elke grote dichter lapt de regels aan zijn laars, maar wel met een goede reden. Dus vind je dat je vers rijmen moet omdat het beter klinkt, doe dat! Wil je een lang vers schrijven omdat jouw gedicht dat nodig heeft, schroom niet. Wees bijzonder.
Het Boek bevat versjes over de aard van het beestje.
De karakters van de dieren zijn
tegenovergesteld aan elkaar. Bij elk karakter hoort een versje, geschreven door Bette Westera
Voorzichtig - Onbesuisd
Op elke dubbele pagina in dit boek zie je twee dieren met een duidelijk karakter.
Bespreek het gezegde
Vraag de leerlingen of ze het gezegde: 'de aard van het beestje' kennen. Vertel dat het gaat om je karakter en de eigenschappen die je kenmerken. Ben je creatief of sportief, druk of rustig. Sociaal of op jezelf. Meestal ben je een mix van eigenschappen. En van sommige eigenschappen heb je soms meer dan andere.
Wat is jouw karakter?
Kijk met kinderen samen in dit boek om te ontdekken wie op welk dier lijkt.
Doe dit zonder oordeel.
Sleep de eigenschappen naar de juiste dieren.
Braaf
Snel
Stout
Langzaam
Laat de leerlingen de karaktereigenschappen bij de dieren zoeken en bespreek waarom ze denken dat een karaktereigenschap bij een bepaald dier hoort. Bijvoorbeeld: Waarom denk je dat braaf bij een hond hoort? Hij luistert naar zijn baasje, geeft pootjes etc.
maar ook: Betekent dat dat hij altijd braaf is? waarom niet/waarom wel?
Over welk dier gaat dit gedicht?
Antwoord: De Slang
Bespreek met de kinderen welk dier ze denken dat besproken wordt in dit gedicht en waardoor ze denken dat te weten. Bespreek ook dat het laatste woord van de tweede en de vierde zin steeds rijmen (eindrijm) en dat de schrijfster gebruik maakt van alliteratie ofwel letterrijm. We spreken over letterrijm als twee woorden achter elkaar met dezelfde letter beginnen. (bv slikken of slissen)
Over welk dier gaat het gedicht?
salamander
kat
regenworm
slang
Deze slide heeft geen instructies
Welke twee tegengestelde karaktereigenschappen hebben deze dieren ?
Op welk dier lijk jij?
- Op welk dier lijk jij vandaag het meest?
- Op welk dier lijk jij meestal?
- Op welk dier lijk jij soms?
- Wat kan dat dier goed en ben jij daar ook goed in?
- Is er ook een dier dat jij graag zou willen zijn?
- Ken je iemand anders die lijkt op één van de dieren?
Rijm en ritme
Daarnaast kun je met de leerlingen bespreken wat ze opvalt aan de klank en het ritme. In het gedicht over de luiaard rijmen de laatste zinnen van de eerste twee strofes (alinea's) maar ook de werkwoorden in zin 1 en 3 (bouw en sjouw) en 2 en 4 (draaf en graaf) Vraag de kinderen of ze nog meer rijmwoorden kunnen ontdekken. Bijvoorbeeld zin 2 en 4 van de laatste strofe eindigen op sterk en werk.
Mooie woorden
Een dichter zoekt vaak mooie gekke woorden om iets te vertellen. In plaats van werken gebruiken ze zwoegen, in plaats van trekken zeggen ze sjorren. In het gedicht over de mieren komen veel mooie gekke woorden voor in de tweede strofe. Bikkelen en bouwen, hakselen en houwen, sjorren en sjouwen. hoe komt het dat deze woorden zo mooi klinken na elkaar? (letterrijm) Wat beteken de woorden eigenlijk? Kende jij ze al?
Raadgedicht
Welk woord ontbreekt?
Een raadgedicht is een gedicht waarin één woord ontbreekt. Dit woord is afgedekt en jij mag het raden. Hierdoor ga je extra goed lezen en zelf nadenken over het gedicht. Hoe zou jij het afmaken?
Goed of fout is niet het belangrijkst. Misschien bedenk je wel een beter woord dan de dichter!
Raadgedicht is ontstaan uit een samenwerking van Het Poëziepaleis en dichter Rian Visser
Online meedoen
Op de website https://raadgedicht.nl/ kun je elke week meedoen met een nieuw raadgedicht.
Van september tot november is er 10 weken lang een gedicht. Elke maandag staat het gedicht online en elke vrijdag de oplossing. Leerkrachten kunnen met de klas één woord insturen of ze kunnen leerlingen individueel laten insturen. Op de erelijst wordt geen onderscheid gemaakt in leeftijd.
Hoe werkt het?
Lees het raadgedicht en denk na over het ontbrekende woord. Stel dat jij de dichter bent, welk woord zou je dan op de afgedekte plek zetten? Op de volgende slide met woordenwolk kun je je leerlingen de woorden laten invullen waarvan zij denken dat het de goede oplossing is.
Doel
De lezer denkt met de dichter mee en wordt uitgedaagd creatief met taal aan de slag te gaan. Foute antwoorden zijn niet per se fout. Misschien is een ander woord wel mooier dan dat van de dichter? Dit spelen met woorden leidt tot een geconcentreerde manier van lezen.
Tip voor ouderparticipatie
Je kunt ook het gedicht met het ontbrekende woord op maandag in de klas introduceren en de kinderen mee naar huis laten nemen om samen met de ouders oplossingen te laten bedenken. Elke keer dat een leerling met een oplossing terugkomt in de klas schrijf je het woord er op een leeg vel bij zodat je aan het einde van de week een hele lijst met woorden hebt. Op vrijdag bespreek je dan de gevonden woorden en onthul je het ontbrekende woord uit het gedicht.
Raad het woord!
Deze slide heeft geen instructies
Naamgedicht
De eerste letters van het naamgedicht vormen de NAAM van je favoriete dier. Op iedere regel vertelt de schrijver iets over het dier.
Soepel glijdt hij
Listig slissend
Aanval op een muis!
Niet één keer hapert hij
Giftig is zijn beet
Naamgedicht
Gedicht waarbij de beginletters van elke regel (of van elke strofe) een naam vormen. Meestal ofwel die van de dichter, ofwel die van de bezongene.
Bekend voorbeeld
De eerste letters van de coupletten van het Wilhelmus (nationaal volkslied) vormen het naamdicht 'Willem van Nassov'
Nu jij!
Bedenk een dier dat je aanspreekt
Zoek informatie over dit dier.
Schrijf bij elke letter een woord of zin over het dier
Geef de eerste letters een kleur
Maak er een illustratie bij
Laat de leerlingen een dier bedenken of opzoeken dat hem of haar aanspreekt. In een informatief boek over dieren kunnen de kinderen zich laten inspireren en op zoek gaan naar leuke, spannende en interessante weetjes over dit dier. Dit kunnen ze gebruiken ter inspiratie bij het schrijven van het gedicht. Bij de Forum bibliotheek kun je een themacollectie over dieren reserveren maar er zijn vast ook boeken in de schoolbibliotheek over dit onderwerp te vinden. Wil je de leerlingen laten oefenen met het vinden van online informatie kun je ze natuurlijk ook digitale informatie laten opzoeken.
Veilige zoekmachines
Op jeugdbieb.nl kunnen de leerlingen veilig informatie zoeken (tekst, afbeeldingen of video)
Op jouwzoekmachine.nl kun je leerlingen op niveau informatie van verschillende websites laten opzoeken. Je stelt eerst de groep in en dan kun je op de pagina met resultaten zo nodig de leeftijd verhogen en zo meer resultaten zien. De moeilijkheidsgraad wordt aangegeven met kleuren. Bij elke link staat een plaatje.
Dierenzoeker
Ben je bezig met een project over dieren in de omgeving dan is Dierenzoeker van Het klokhuis en Naturalis een erg leuke site. Waar lijkt je dier op? Wat is zijn leefgebied? Wanneer zie je het dier? Door keuzes te maken, wordt de selectie dieren steeds kleiner. Je kunt de keuzes in willekeurige volgorde maken. Bijvoorbeeld eerst de kop, dan de kleur, dan de grootte, etc.
Dieren tekenen met vingerafdruk
Nodig:
-vingers
-inkt of verf in verschillende kleuren
-zwarte stift
Illustratie voor bij het dieren naamgedicht
Voor deze makkelijke manier om dieren te tekenen heb je niet veel nodig. Namelijk je vingers, verschillende kleurenverf, zwarte stift en een gezonde dosis fantasie. We gaan namelijk van onze vingerafdrukken dieren maken!
Voor elk dier geldt: kies eerst de kleur die je het dier zou willen geven. Doop dan 1 vinger in de verf en druk deze af op het papier. Ga pas met de stift tekenen als de verf opgedroogd is!
Bedenk welke lichaamsdelen kenmerkend zijn voor jouw dier. Teken dan de pootjes, de ogen, de vleugels, de mond, de staart of andere kenmerkende elementen van jouw dier.
Presenteren
Hang de gedichten met de tekeningen op en nodig de ouders uit om te komen kijken.
Dit kan op school maar mag ook in het dichtsbijzijnde Forum filiaal. Ook leuk als een aantal kinderen hun eigen gedicht voordragen.
Presenteren
Met een tentoonstelling oefenen de leerlingen meteen hun presentatie vaardigheden. Bovendien vergroot je de ouderbetrokkenheid. Wil je de presentatie in de Forum bibliotheek houden neem dan contact op met de leesmediaconsulent.
Als een tentoonstelling niet in het drukke schema van de week past kun je de gedichten ook op het ouderportaal zetten.
Als de ouders de school niet in mogen komen is het ook een leuk idee om de gedichten op het raam tentoon te stellen. Op die manier kunnen de ouders vanaf het plein de gemaakte werkjes bezichtigen.