Les 2: Geslachtsorganen – Verbeterde versie
Geslachtsorganen
Hoe zijn de voortplantingsorganen van mannen en vrouwen gebouwd?
De clitoris is veel groter dan je van buiten ziet. Het grootste deel zit binnen in je lichaam.
Lesduur is: 50 minOnderdelen in deze les
Geslachtsorganen
Hoe zijn de voortplantingsorganen van mannen en vrouwen gebouwd?
De clitoris is veel groter dan je van buiten ziet. Het grootste deel zit binnen in je lichaam.
Voorblad, 1 min. Welkom, absentie.
Weetje: de clitoris is ongeveer 9 tot 11 cm groot; het grootste deel (de zwellichamen) zit binnen in het lichaam. Zie dia 10.
Thema-afspraak: we gebruiken vanaf nu de biologische woorden.
Vandaag
1. Afspraken voor dit thema · 4 min
2. Startvraag: welke woorden ken je? (anoniem, daarna iPad weg) · 4 min
3. Uitleg: de organen van man en vrouw · 12 min
4. Pak je iPad: drie opdrachten · 5 min
5. iPad weg: antwoorden bespreken · 3 min
6. Aan de slag op drie niveaus · 15 min
7. Afsluiten met een exit-ticket · 3 min
1 min. Programma van de les (ongeveer 45 minuten).
Je oorspronkelijke onderdelen zijn gebleven: thema voortplanting, even roepen (startvraag), extra regels, organen man en vrouw, opdrachten, samen afsluiten.
Nieuw: twee checkvragen en een exit-ticket.
1. Je kunt uitleggen wat primaire geslachtskenmerken zijn.
2. Je kunt de delen van het voortplantingsstelsel van de man en de vrouw aanwijzen en van elk deel de functie noemen.
3. Je kunt uitleggen welke organen er vlak bij liggen, zoals de blaas en de urinebuis.
1 min. Leerdoelen van basisstof 1 (zie je herhalingsles: primaire geslachtskenmerken, voortplantingsstelsel man en vrouw, organen in de buurt).
De hormoonklieren uit basisstof 1 komen in Les 3 (pubertijd) aan bod.
Kom aan het eind van de les terug op deze dia (exit-ticket).
Afspraken voor dit thema
Ongemakkelijk? Lachen mag, uitlachen niet.
Elke vraag is goed. Je mag ook anoniem een vraag stellen.
Je hoeft nooit iets persoonlijks te vertellen.
Een veilige klas staat voorop.
Dit accepteer ik niet
Grensoverschrijdend gedrag, kwetsende gebaren of opmerkingen, en alles waardoor iemand zich onveilig voelt.
Toch doen? Dan ga je direct uit het lokaal, met gevolgen.
3 min. Jouw extra regels voor dit thema, korter en positief geformuleerd. "Alles mag gevraagd worden" is aangevuld met de mogelijkheid om anoniem te vragen (bijvoorbeeld via een briefje of de vragenbox).
Nieuw: "Je hoeft nooit iets persoonlijks te vertellen." Dat geldt voor alle opdrachten in dit thema.
Tip: zet een vragenbox in het lokaal voor anonieme vragen.
Welke woorden heb je weleens gehoord voor geslachtsorganen?
Startvraag, 4 min. Je oorspronkelijke vraag ("schrijf alle gekke namen…"), iets neutraler geformuleerd.
Leerlingen typen woorden in. Laat de antwoorden zien zonder namen. Lees ze rustig voor; grappige woorden mogen, kwetsende woorden niet.
Doel: het ijs breken. Daarna: vanaf nu gebruiken we de biologische woorden (volgende dia).
Vanaf nu: de biologische woorden
Penis
het uitwendige geslachtsorgaan van de man.
Vulva
alles wat je aan de buitenkant bij de vrouw ziet: de schaamlippen, de clitoris en de openingen van de plasbuis en de vagina.
Vagina
de gang van de vulva naar de baarmoeder. Van buiten zie je alleen de opening.
2 min. Vervangt de dia met de aquarellen (die zijn op het digibord vrij expliciet; de anatomische tekeningen op dia 8 en 9 laten hetzelfde zakelijk zien).
Belangrijk misverstand: de buitenkant heet vulva, niet vagina.
Vraag: "Waarom is het handig om de juiste woorden te kennen?" (bijv. bij de huisarts, om duidelijk te zijn over je eigen lichaam).
Primaire geslachtskenmerken
Primaire geslachtskenmerken zijn de geslachtsorganen.
Ze zijn er al bij de geboorte en zijn nodig voor de voortplanting.
Man: penis, balzak met teelballen en de inwendige organen.
Vrouw: vulva, vagina, baarmoeder, eileiders en eierstokken.
Geen lichaam is precies hetzelfde. Geslachtsorganen verschillen in vorm en grootte, en ze zijn niet perfect symmetrisch.
In de puberteit komen de secundaire geslachtskenmerken erbij (Les 3).
2 min. Gebaseerd op je dia "Terug naar de penis en vagina": 2 typen geslachtsorganen, bij geboorte zichtbaar, niet perfect symmetrisch.
De foto van twee baby’s in een roze en een blauwe band is weggelaten (versterkt het stereotype roze/blauw).
Bij sommige mensen zijn de geslachtskenmerken niet duidelijk mannelijk of vrouwelijk (intersekse). Dat komt in Les 3 aan bod.
De organen van de man
Teelballen
maken zaadcellen en het hormoon testosteron
Balzak
houdt de teelballen 2 à 3 °C koeler dan de rest van je lichaam
Bijbal
hier rijpen en wachten de zaadcellen
Zaadleider
vervoert zaadcellen naar de urinebuis
Zaadblaasjes en prostaat
maken vocht: zaadcellen + vocht = sperma
Urinebuis
voert urine óf sperma af, nooit tegelijk
Zwellichamen
vullen zich met bloed: een erectie
3 min. Gebaseerd op je dia Anatomie man; het schema komt uit je eigen PowerPoint (bron onbekend, mogelijk methode).
Laat leerlingen meewijzen op het schema. Route van zaadcellen: teelbal, bijbal, zaadleider, (vocht van zaadblaasjes en prostaat), urinebuis.
Waarom ligt de balzak buiten het lichaam? Zaadcellen ontwikkelen zich het best bij een iets lagere temperatuur dan 37 °C.
De organen van de vrouw: binnenin
Eierstokken
hier rijpen eicellen; ze maken de hormonen oestrogeen en progesteron
Eileiders
vangen de eicel op en vervoeren hem; hier vindt de bevruchting plaats
Baarmoeder
gespierd orgaan waarin een embryo kan uitgroeien
Baarmoederhals
verbindt de baarmoeder met de vagina
Vagina
hierdoor komt menstruatiebloed naar buiten en wordt een baby geboren
3 min. Gebaseerd op je dia Anatomie vrouw (rechter tekening, uit je eigen PowerPoint).
Route van een eicel: eierstok, eileider, baarmoeder. Bevruchting gebeurt meestal in de eileider (Les 4 en 5).
Laat leerlingen de baarmoederhals en de baarmoedermond aanwijzen; dat is van belang bij de bevalling (Les 7).
De organen van de vrouw: buitenkant
Vulva
alles wat je aan de buitenkant ziet
Grote en kleine schaamlippen
beschermen de openingen
Clitoris
zeer gevoelig orgaan, alleen bedoeld voor genot
Plasbuis
hier komt urine naar buiten
Vaginale opening
de ingang van de vagina
Anus
de opening van de endeldarm; geen geslachtsorgaan
3 min. De linker tekening van je dia Anatomie vrouw, nu groot.
Benadruk: de plasbuis en de vagina zijn twee verschillende openingen. Bij vrouwen komen urine en menstruatiebloed dus niet uit dezelfde opening.
Perineum (bilnaad): het stukje huid tussen vagina en anus; dat kan bij een bevalling scheuren of worden ingeknipt (Les 7).
De clitoris
Van buiten zie je alleen de clitoriseikel, onder de clitorishoed.
Het grootste deel zit binnenin: zwellichamen aan weerszijden van de vagina. Samen is de clitoris ongeveer 9 tot 11 cm.
Bij opwinding vullen de zwellichamen zich met bloed, net als bij de penis.
De clitoris heeft één functie: genot.
3 min. Je dia "Clitoris?? (vrouw)" met het schema uit je eigen PowerPoint, nu met uitleg.
Achtergrond: clitoris en penis ontstaan in het embryo uit hetzelfde weefsel; daarom hebben ze allebei een eikel en zwellichamen.
Vraag aan de klas: welk orgaan van de man heeft ook zwellichamen? (de penis)
Waar worden zaadcellen gemaakt?
in de bijbal
in de teelballen
in de prostaat
in de zaadblaasjes
iPad-blok · opdracht 1 van 3 (leerdoel 2), 2 min. Juiste antwoord: B, in de teelballen.
Bespreek fout antwoord A: in de bijbal rijpen en wachten zaadcellen; ze worden er niet gemaakt. Prostaat en zaadblaasjes maken vocht.
Welk orgaan ligt vlak bij de geslachtsorganen, maar hoort niet bij het voortplantingsstelsel?
de blaas
de prostaat
de baarmoeder
de eileider
iPad-blok · opdracht 2 van 3 (leerdoel 3), 2 min. Juiste antwoord: A, de blaas.
De prostaat, baarmoeder en eileider horen wel bij het voortplantingsstelsel. Bij de man lopen urine en sperma door dezelfde urinebuis; de blaas zelf hoort bij het uitscheidingsstelsel.
Ook de endeldarm (met de anus) ligt vlak bij de geslachtsorganen.
Wat hebben de penis en de clitoris gemeen?
Ze hebben zwellichamen die zich bij opwinding met bloed vullen.
Ze maken allebei geslachtshormonen.
Ze voeren allebei urine af.
Ze liggen allebei helemaal binnen in het lichaam.
iPad-blok · opdracht 3 van 3 (ca. 1,5 min). Juiste antwoord: A. Penis en clitoris hebben allebei zwellichamen die zich bij opwinding met bloed vullen (dia 8 en 11). Ze ontstaan uit dezelfde aanleg (zie werkblad 2C).
Bespreek B (teelballen en eierstokken maken hormonen), C (bij de man voert de urinebuis in de penis urine af; de clitoris heeft geen urinebuis) en D (de clitoris zit grotendeels binnenin, de penis niet).
Daarna: iPad weg, bespreek de drie vragen (ca. 3 min).
Werk in tweetallen. Kies een niveau; klaar? Ga door naar het volgende. Niet af = huiswerk.
Boek basisstof 1
opdracht 1, 2 en 3
Werkblad 2A
koppel elk orgaan aan zijn functie
Boek basisstof 1
opdracht 4, 5 en 6
Werkblad 2B
de route van een zaadcel en van een eicel
Werkblad 2C
Zelfde aanleg
Vergelijk de organen van man en vrouw en leg uit waarom de balzak buiten het lichaam hangt.
15
minute
00
second
15 min (timer). Tweetallen kiezen samen een niveau (zie werkblad). Niet af = huiswerk op het eigen niveau.
★ Herhaling: boek basisstof 1, opdracht 1, 2 en 3 + werkblad 2A (organen benoemen op de schema’s).
★★ Basis: boek basisstof 1, opdracht 4, 5 en 6 + werkblad 2B (route zaadcel en eicel). Je oorspronkelijke opdracht was "opdracht 1 t/m 6 (basisstof 1)". Controleer in de havo-editie of 1 t/m 3 kennisvragen en 4 t/m 6 inzichtvragen zijn.
★★★ Verdieping: werkblad 2C "Zelfde aanleg" (eigen opdracht, geen boekvragen).
Antwoorden: zie het antwoordmodel.
Exit-ticket
1. Noem twee primaire geslachtskenmerken van een man en twee van een vrouw.
2. Wat is het verschil tussen de vulva en de vagina?
3. Waarom hangt de balzak buiten het lichaam?
Kijk terug naar de leerdoelen: welke kun je al?
Niet af = huiswerk. Nog een vraag? Stel hem na de les, of anoniem in de vragenbox.
5 min. Je oorspronkelijke afsluiting ("Zijn er nog vragen? Voelde jij je wel op je gemak?") is aangevuld met een exit-ticket over de drie leerdoelen.
Leerlingen schrijven de antwoorden in hun schrift of op het werkblad (onderdeel 3). Bespreek er een of twee kort.
Antwoorden: 1 bijv. penis, teelballen / vulva, baarmoeder. 2 vulva = buitenkant, vagina = gang naar de baarmoeder. 3 zaadcellen ontwikkelen zich het best bij een iets lagere temperatuur.