2.5 gezonde voeding kgt

• newEditor
• Biologie
• Middelbare school
• vmbo k, g, t
• Leerjaar 2

Thema 2 Voeding en vertering

2.5 Gezonde voeding

Klassen afspraken

1. 🧥 De jassen uit en aan de kapstok.

2. 🧢 De petten en capuchons af.

3. 🎧 De oordopjes uit en koptelefoons af.

4. 📱 De Telefoons zijn opgeborgen in de kluis of thuisgelaten.

5. 🥤 Eten en drinken opgeborgen.

6. 🚫 Dit betekent ook: geen kauwgom tijdens de les!

7. 🪑 Neem plaats op de juiste plek volgens de plattegrond.

8. 📘 Het 2A-handboek en werkboek liggen op tafel.

9. Het schrift ligt op tafel.

10. ✏️ Het benodigde schrijfmateriaal ligt op tafel.

Het spoorboekje

• Terugblik op de vorige les: Inzichtsopdracht nabespreken.
  Basisstof 2.3 De organen voor de vertering

• Aandachtsrichter: Inzichtsopdrachten en quizvragen

• Klassikale instructie: Leerdoelen bespreken

• Actieve verwerking:   Verlengde instructie + uitdagende opdrachten

• Uitdagende opdrachten: Inzichtsopdrachten.

• Nabespreken leerdoelen: In tweetal de leerdoelen verwerken.

• Afsluiting; Nabespreken van de leerdoelen en het huiswerk opgeven.

• Het huiswerk: Opdracht 1 tot en met 8

Zet de onderdelen van de spijsvertering in de goed volgorde.

mond

slokdarm

maag

12-vingerige darm

dunne darm

dikke darm

endeldarm

anus

De twaalfvingerige darm zit tussen de dunne en de dikke darm.

A

Juist

B

Onjuist

C

D

In de lever wordt gal gemaakt.

A

Juist

B

Onjuist

C

D

De maagportier sluit de slokdarm af van de maag.

A

waar

B

niet waar

C

D

Je ziet hier een afbeelding van de spijsverteringsorganen. De naam van nummer 11 is ...

A

maag

B

lever

C

alvleesklier

D

galblaas

Je ziet hier een afbeelding van de spijsverteringsorganen. De naam van nummer 06 is ...

A

dunne darm

B

twaalfvingerige darm

C

endeldarm

D

dikke darm

Een functie van darmperistaltiek is het vermengen van voedsel met verteringssappen.

A

Juist

B

Onjuist

C

D

Welk verteringssap zorgt voor het emulgeren van vetten?

A

Alvleessap

B

Darmsap

C

Gal

D

Maagsap

In welk deel van het darmkanaal komen darmplooien en darmvlokken voor?

A

Dunne darm

B

Endeldarm

C

Slokdarm

D

Twaalfvingerige darm

Inleiding

Goede voeding is nodig voor een goede gezondheid.

Je lichaam gebruikt je voeding als bouwstof, brandstof, reservestof en/of beschermende stof.

Al deze functies samen bepalen hoeveel en welke voeding je nodig hebt.

je kan met de Schijf van Vijf adviezen voor een gezonde voeding geven.

Opdracht 9: Leven met een stoma

Leven met een stoma

‘Stoma’ is Grieks en betekent opening of mond. Bij een stoma is de darm doorgesneden en wordt het bovenste deel door een opening in de buik naar buiten geleid en daar vastgezet. Het andere deel, dat normaal de voedselbrij verder zou vervoeren, wordt dichtgemaakt. De voedselbrij kan dan alleen nog maar via de stoma naar buiten en niet meer verder door de rest van de darmen. De ‘ontlasting’ wordt opgevangen in een zakje.

Iemand kan tijdelijk een stoma nodig hebben, of voor altijd. Een tijdelijke stoma kan bijvoorbeeld nodig zijn, omdat er een ontsteking in de darm zit, of omdat er door een gezwel tijdelijk geen doorgang is in de darmen. Als de patiënt is hersteld, wordt de stoma weer verwijderd en kan hij weer op de normale manier poepen. Een stoma voor altijd kan nodig zijn als de voedselbrij door een afwijking in de darmen niet meer in de endeldarm kan komen.
Met een stoma kun je vaak wel gewoon eten, alleen moet je dan in plaats van poepen op de wc het zakje met ontlasting legen.

Een stoma

Slide tekst

Opdracht 9a

Opdracht 9b

Opdracht 9c

Opdracht 9d

Leerdoelen

• 2.4.8 Je kunt met de Schijf van Vijf adviezen voor een gezonde voeding geven.

• 2.4.9 Je weet wat een gezond gewicht is en welke keuzes daaraan kunnen bijdragen.

• 2.4.10 Je kunt mogelijke oorzaken en gevolgen van eetstoornissen noemen en enkele voorbeelden geven.

2.5 Gezonde voeding

Als je elke dag uit elk vak iets eet, krijg je voldoende voedingsstoffen binnen.

Uit de grote vakken moet je meer eten dan uit de kleine vakken.

je kan met de Schijf van Vijf adviezen voor een gezonde voeding geven.

2.5 Gezonde voeding

Je eet en drinkt gezond als je van alle voedingsstoffen voldoende binnenkrijgt.

De basis van gezonde voeding is gevarieerd eten (afwisseling).

Het Voedingscentrum geeft voorlichting over goed en gezond eten.
Een hulpmiddel is de Schijf van Vijf.

je kan met de Schijf van Vijf adviezen voor een gezonde voeding geven.

Schijf van Vijf

De Schijf van Vijf bestaat uit 5 vakken met voedingsmiddelen die je dagelijks nodig hebt.

Elk vak staat voor een productgroep.

je kan met de Schijf van Vijf adviezen voor een gezonde voeding geven.

Schijf van Vijf

Elke productgroep heeft voordelen voor je gezondheid en levert een belangrijke voedingsstof:

• groen: vooral vitaminen

• geel: vooral vetten

• roze: vooral eiwitten

• oranje: vooral koolhydraten

• blauw: vooral water
  

je kan met de Schijf van Vijf adviezen voor een gezonde voeding geven.

Schijf van Vijf

Maar de producten in de vakken leveren ook andere voedingsstoffen.

Zo zitten in vetten ook vitaminen.

Voedingsvezels vind je vooral in de vakken groen en oranje.

Mineralen komen in alle vakken voor.

je kan met de Schijf van Vijf adviezen voor een gezonde voeding geven.

Kijkvraag

Welke vakken zitten er in de schijf van 5?

welke vakken zitten er in de schijf van 5?

je kan met de Schijf van Vijf adviezen voor een gezonde voeding geven.

2.5 Gezonde voeding

Een groot deel van je voedsel gebruik je als brandstof. Uit dit deel van je voedsel haalt je lichaam de energie die het nodig heeft.

De hoeveelheid energie in voedsel wordt aangegeven in kilojoule (afgekort: kJ).

Een andere eenheid voor energie in voedsel is kilocalorie (kcal).

Je kunt de eenheden naar elkaar omrekenen.

2.5 Gezonde voeding

• Hoeveel energie je per dag nodig hebt, verschilt van persoon tot persoon. Het hangt onder andere af van:

• Het geslacht, de lichaamsgrootte, de lichamelijke inspanning en de leeftijd.

• Gemiddeld hebben jongens (mannen) meer energie nodig dan meisjes (vrouwen). Zolang je in de groei bent, neemt je energiebehoefte toe.
  Bij ouderen neemt de energiebehoefte weer af.

• In tabel 1 staat de gemiddelde energiebehoefte voor enkele leeftijdsfasen en leefstijlen. In afbeelding 3 zie je hoeveel energie je ongeveer nodig hebt voor verschillende activiteiten. Ook in rust heb je energie nodig.

Tabel 1: Gemiddelde energiebehoefte

Afb. 3: Energiebehoefte

2.5 Gezonde voeding

Wat je eet en hoeveel je eet, heeft invloed op je gewicht.

Meestal geldt: je gewicht blijft gelijk als je evenveel energie opneemt als je verbruikt.

Eet je meer dan je nodig hebt, dan wordt een deel van de voedingsstoffen opgeslagen als reservestof. Meestal is dat vet.

2.5 Gezonde voeding

Eet je minder dan je nodig hebt, dan ga je reservestoffen gebruiken als brandstof voor energie. Dan val je af.

Maar je gewicht heeft ook te maken met erfelijke eigenschappen:

- de een heeft een zwaardere bouw dan een ander

- de stofwisseling kan verschillen

- de dikte van de onderhuidse vetlaag verschilt van persoon tot persoon

2.5 Gezonde voeding

Bij overgewicht of obesitas (ernstig overgewicht) is er teveel vet in het lichaam opgeslagen.

• Mensen met overgewicht hebben meer kans op hart- en vaatziekten en diabetes (suikerziekte).

• Overgewicht is ook slecht voor de gewrichten.

2.5 Gezonde voeding

• Een te laag lichaamsgewicht noem je ondergewicht.

• Hierbij kan er een tekort aan voedingsstoffen ontstaan.
  

• Iemand met ondergewicht kan sneller ziek worden en is sneller moe en lusteloos.

• Er is een grotere kans op botbreuken.

2.5 Gezonde voeding

Afvallen en aankomen

Als je overgewicht of ondergewicht hebt, kun je proberen je gewicht naar een gezonde waarde te brengen. Sommige mensen met overgewicht proberen af te vallen door minder te eten dan de aanbevolen hoeveelheden of ze slaan een maaltijd over. Dat is niet zo’n goede manier. Hierdoor kun je juist eetbuien krijgen. En als je wilt aankomen, kun je beter niet veel te veel of ongezond voedsel gaan eten. In tabel 3 staan gezonde manieren om aan je gewicht te werken.

2.5 Gezonde voeding

Boulimia Nervosa

Belangrijk verschil:

• Anorexia: extreem weinig eten uit angst om aan te komen.

• Boulimia: eetbuien, gevolgd door braken of laxeren.

• Eetbuistoornis: eetbuien zonder braken of laxeren.

2.5 Gezonde voeding

Oorzaken van eetstoornissen kunnen zijn:

- beïnvloed worden door je cultuur of de media

- ontevreden zijn over jezelf of je uiterlijk (negatief zelfbeeld)

- nare gebeurtenissen in je leven

- angst om de controle te verliezen

- faalangst of perfectionisme

VRAGEN??

Zelfstandig werkzaamheid

Basisstof: 2.4 Gezonde voeding

• Opdrachten: 1 tot en met 9 (exclusief samenvattingsopdracht)

• Huiswerkopdrachten:

• Opdrachten: 1 tot en met 9 (exclusief samenvattingsopdracht)

Leerdoelen

• 2.4.8 Je kunt met de Schijf van Vijf adviezen voor een gezonde voeding geven.

• 2.4.9 Je weet wat een gezond gewicht is en welke keuzes daaraan kunnen bijdragen.

• 2.4.10 Je kunt mogelijke oorzaken en gevolgen van eetstoornissen noemen en enkele voorbeelden geven.

Wat zijn voedingsmiddelen?

je kan met de Schijf van Vijf adviezen voor een gezonde voeding geven.

A

Gezonde dingen om te eten

B

Middelen om voeding te maken

C

Alles wat we eten

D

Alles wat we eten en drinken

Vitamines zijn belangrijk bij gezonde voeding. ze dienen met name als?

je kan met de Schijf van Vijf adviezen voor een gezonde voeding geven.

A

Brandstof

B

Bouwstof

C

Beschermende stof

D

Reservestof

Wat is geen advies van het Voedingscentrum voor gezonde voeding?

je kan met de Schijf van Vijf adviezen voor een gezonde voeding geven.

A

Eet gevarieerd

B

Eet niet teveel en beweeg voldoende

C

Eet veel groenten, fruit en volkoren brood

D

Eet zo weinig mogelijk onverzadigd vet

Gezonde voeding...

je kan met de Schijf van Vijf adviezen voor een gezonde voeding geven.

A

bevat vooral eiwitten

B

is vooral gevarieerd

C

bevat vooral granen

D

bevat geen vet

Sleep de voedingsmiddelen naar het juiste vak in de schijf van 5.

je kan met de Schijf van Vijf adviezen voor een gezonde voeding geven.

Groen

Oranje

Roze

Blauw

Geel

Salami

Bananen

Eieren

Appels

Margarine

Thee

Granenkoekjes

Toastjes

Aardappelen

Pasta

Kwark

Rodekool