5.6 DNA-technieken
5.6 DNA-technieken
Wat kan je al?
Even terugblikken
Bekijk het verwantschapsschema hiernaast. Wat is de meest recente, gemeenschappelijke voorouder van de wolf, de luipaard en de kat?
A
B
C
Een verwantschapsschema bestaat uit een lijn die de verwantschap aangeeft aan de hand van aftakkingen. Byron zegt: hoe dichter de aftakkingen bij elkaar staan, hoe meer dezelfde eigenschappen organismen bezitten. Jack zegt: hoe langer geleden de soorten een gemeenschappelijke voorouder hebben, hoe meer ze verwant aan elkaar zijn. Wie heeft of wie hebben gelijk?
Alleen Byron heeft gelijk.
Alleen Jack heeft gelijk.
Geen van beide heeft gelijk.
Zowel Byron als Jack hebben gelijk.
Leerdoel van 3.8 DNA technieken
Je kunt enkele DNA-technieken in de biotechnologie beschrijven.
Biotech
Biotechnologie: Technieken waarbij levende organismen worden gebruikt om producten voor mensen te maken. Je kunt hier zeer interessante opleidingen in volgen na middelbare school.
Voorbeeld van traditionele biotech waar géén DNA-technieken wordt gebruikt.
Voedselproductie met schimmels en bacteriën, bijvoorbeeld:
- brood, bier en wijn met gist (=schimmel)
- yoghurt en zuurkool met bacteriën.
Genetische modificatie (GMO)
= verzamelnaam voor technieken waarbij DNA wordt veranderd / verplaatst.
Organismen die genetisch gemodificeerd zijn, noem je
transgeen.
Recombinant-DNA technieken
Recombinant-DNA-technieken: DNA overbrengen van de ene naar de andere soort.
--> bacteriën krijgen gen ingebracht dat verantwoordelijk is voor de productie van insuline.
--> Deze bacteriën zijn kleine insuline-fabriekjes
--> productie medicijn voor suikerziekte.
Recombinant-DNA techniek
DNA van de ene soort overbrengen naar een andere soort.
Eigenschappen kunnen overgebracht worden.
Crispr-Cas
techniek
Crispr-cas:
Hiermee kan je heel nauwkeurig DNA 'knippen' (verplaatsen in ander organisme) en 'plakken'.
Vorm van gene-editing: techniek om genen te repareren, te verwijderen of juist toe te voegen in het DNA van een organisme.
Gebruikt voor gentherapie: ziekte-veroorzakend gen repareren of vervangen door gezond gen.
Crispr-Cas zorgde voor opschudding in de Corona-pandemie.
Andere DNA technieken: Vergelijk DNA bij oplossen misdaden
Elk mens heeft zijn eigen unieke DNA. Deze kan je halen uit de cellen in je bloed, sperma, huidschilvers, haar.
Het zichtbaar maken van het DNA als een patroon van strepen en banden.
Uit het DNA kan het fenotype
achterhaald worden.
Als het kan, zijn ouders het aan hun kinderen verplicht om een afwijkend uiterlijk bij hun kind te voorkomen.
Ja, als ouder heb je recht op een mooi, gezond kind; net zoals jouw kind ook weer recht heeft op mooie, gezonde kinderen.
Nee, ouders hebben het recht niet het uiterlijk van hun kind te bepalen; 'schoonheid is ook maar een mening.
Ja, je kind zal dan minder snel afgerekend worden op zijn uiterlijk, en heeft dus meer kansen in de toekomst.
Nee, zo belangrijk is uiterlijk schoon nu ook weer niet; het gaat om het innerlijk.
Wat is de verzamelnaam van technieken waarbij organismen worden gebruikt om producten te maken voor de mens?
DNA- recombinant techniek
Genetische modificatie
Biotechnologie
Klonen
Wat wordt er gedaan bij recombinant-DNA-techniek?
Met behulp van bacteriën wordt van melk yoghurt gemaakt.
In het DNA van een organisme wordt nieuwe erfelijke informatie aangebracht.
Door het gebruik van gisten wordt brood, bier en wijn bereid.
Nieuwe klonen worden gemaakt van gunstige organismen.
Sleep de begrippen naar de juiste omschrijving
verzamelnaam voor technieken waarbij DNA wordt veranderd / verplaatst.
Technieken waarbij DNA van de ene soort overgebracht worden naar een andere soort.
De verzamelnaam van technieken waarbij men organismen gebruikt op producten voor de mens te maken
Een organisme dat genetisch gemodificeerd is noem je....
Genetische modificatie
Recombinant-DNA-technieken
Biotechnologie
Transgeen
Aan de slag!
Thema 5, basisstof 6
lees de paragraaf
- Opdrachten 1 t/m 4
Klaar?
werken aan poster