Veilig werken met medicijnen
Veilig werken met medicijnen
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoel
Ik kan uitleggen hoe je veilig werkt met medicijnen door bevoegd en bekwaam te handelen, vaste controles toe te passen en zorgvuldig klaar te zetten, klaar te maken, aan te reiken en toe te dienen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden passen volgens jou bij medicatieveiligheid?
Gebruik de antwoorden als startpunt: vraag door op woorden als controle, hygiëne, verantwoordelijkheid, fouten voorkomen, overleg en rust.
Bevoegd en bekwaam werken
Medicatiehandelingen hebben direct invloed op de gezondheid van de zorgvrager
Je voert alleen handelingen uit waarvoor je bevoegd en bekwaam bent
Dat geldt bij klaarzetten, klaarmaken, aanreiken, toedienen en registreren
Veilig werken begint dus met weten: mag ik dit doen en kan ik dit veilig doen?
Deze slide heeft geen instructies
Bevoegd en bekwaam
Bekwaam
Je hebt kennis en vaardigheden
Je kunt de handeling veilig uitvoeren
Gaat over kunnen, oefenen en risico's herkennen
Bevoegd
Je mag de handeling uitvoeren
Volgens wet, opleiding en afspraken van de organisatie
Gaat over toestemming en verantwoordelijkheid
Benadruk dat bevoegd zijn niet automatisch betekent dat iemand ook bekwaam is. Beide voorwaarden zijn nodig.
Eigen verantwoordelijkheid
Jij schat je eigen bekwaamheid in
Twijfel je, dan voer je de handeling niet zelfstandig uit
Overleg met een collega of leidinggevende
Zo voorkom je risico voor de zorgvrager
Deze slide heeft geen instructies
Risicovolle handelingen
Sommige handelingen vragen extra kennis en precisie
Bijvoorbeeld injecties en infusen klaarmaken
Je moet weten welke risico's er zijn en hoe je die voorkomt
Deze slide heeft geen instructies
Wat doe je als je twijfelt of je een handeling veilig kunt uitvoeren?
Zelfstandig doen
Overleggen
Later registreren
Sneller werken
Sluit aan bij het voorbeeld van Luuk: twijfel uitspreken en hulp vragen is professioneel en veilig.
Bevoegd en bekwaam
Bij medicatie werk je alleen als je bevoegd en bekwaam bent. Twijfel je over je eigen bekwaamheid, dan overleg je met een collega of leidinggevende.
Controleer of studenten bevoegd en bekwaam inhoudelijk uit elkaar houden.
Deze slide heeft geen instructies
Waar kunnen fouten ontstaan?
toedienen
registreren
Vooral in jouw eigen stappen heb je direct invloed op veiligheid
Momenten in het proces
Ook hier
voorschrijven
klaarzetten
klaarmaken
aanreiken
Deze slide heeft geen instructies
Samenwerken voorkomt fouten
Arts, apotheek en zorgverlener hebben ieder een rol
Duidelijke communicatie helpt fouten op tijd te signaleren
Bij twijfel dien je geen medicatie toe, maar overleg je
Noem dat veilig medicatiegebruik extra belangrijk is bij kwetsbare zorgvragers en bij gebruik van meerdere medicijnen.
Waarop heb jij zelf vooral directe invloed in het medicatieproces?
Jouw eigen stappen
De productie
De verzekering
De bijsluiter
De les benoemt dat fouten op veel momenten kunnen ontstaan, maar dat de zorgverlener vooral invloed heeft op de stappen waarbij hij zelf betrokken is.
Medicatiefouten voorkomen
Om medicatiefouten te voorkomen, vergelijk je de medicatiegegevens met de toedienlijst. Je controleert naam en geboortedatum van de zorgvrager. Bij twijfel dien je geen medicatie toe.
Laat studenten benoemen dat controleren meer is dan alleen naar het medicijn kijken.
Werken volgens vaste controles
Vaste controles verkleinen de kans op fouten
Je gebruikt ze in het hele medicatieproces
Dus bij klaarzetten, klaarmaken, aanreiken, toedienen en registreren
Vooral bij kwetsbare zorgvragers en risicovolle handelingen zijn ze onmisbaar
Deze slide heeft geen instructies
De vijf keer juist-regel
de juiste zorgvrager
het juiste medicijn
de juiste dosering
de juiste toedieningswijze
het juiste tijdstip
De vijf keer juist-regel gebruik je niet alleen vlak voor het geven van medicatie. Je controleert op meerdere momenten opnieuw, zoals bij het klaarzetten, klaarmaken en toedienen. Door herhaald te controleren houd je overzicht en werk je zorgvuldiger.
Deze slide heeft geen instructies
Identificatie van de zorgvrager
Controleer naam en geboortedatum
Vergelijk deze met toedienlijst en medicatie
Soms gebruik je ook een identificatiebandje of barcode
Zo verklein je de kans op verwisseling
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Klaargemaakte medicatie controleren
Controleer de medicatieopdracht vóór het klaarmaken
Let op start- en stopdatum, dosering en toedieningswijze
Controleer oplosmiddel of verdunningsmiddel en houdbaarheid
De tweede controle kijkt ook naar bereiding en eindproduct
Deze slide heeft geen instructies
Waar let de collega op?
juist medicijn en juiste sterkte
juiste berekening en bereidingswijze
verkleuring, vertroebeling of uitkristallisatie
juiste bewaarcondities en vastleggen van de controle
Deze slide heeft geen instructies
Omgaan met afleiding
Telefoontjes, vragen of onverwachte situaties verstoren je concentratie
Minder concentratie betekent meer kans op fouten
Daarom maken organisaties afspraken om rust te creëren tijdens medicatiehandelingen
Deze slide heeft geen instructies
Rustig en geconcentreerd werken
werken op een vaste plek
medicatie op vaste momenten klaarzetten of uitdelen
een niet-storen-hesje dragen
rust helpt om overzicht te houden
Deze slide heeft geen instructies
Wanneer gebruik je de vijf keer juist-regel?
Alleen bij registratie
Alleen voor toedienen
Tijdens het hele proces
Alleen bij de apotheek
Veel studenten denken dat deze controle alleen vlak voor het geven gebeurt. De les benadrukt juist herhaald controleren.
Controles en dubbelcontrole
De vijf keer juist-regel bestaat uit de juiste zorgvrager, het juiste medicijn, de juiste dosering, de juiste toedieningswijze en het juiste tijdstip. Bij extra risico is een dubbelcontrole nodig.
Gebruik dit moment om ook nog kort de juiste zorgvrager en het juiste medicijn mee te laten herhalen.
Hoe kun je afleiding tijdens medicatiehandelingen beperken?
Verwachte elementen: rust bewaren, afleiding beperken, vaste werkplek of volgorde gebruiken, niet-storen-hesje, opnieuw controleren, eventueel collega inschakelen.
Deze slide heeft geen instructies
Werken met een medicijnrol
Controleer zorgvrager, tijdstip en actuele toedienlijst
Je hoeft niet elk tablet apart te herkennen
Je beoordeelt wel of het geheel klopt
Noem dat in sommige organisaties meerdere tabletten voor één innamemoment in één zakje zitten, terwijl elders per stuk verpakt wordt. In beide gevallen blijft dezelfde controle nodig.
Geen tabletten uit een zakje halen
Bij een wijziging haal je geen tabletten uit een medicijnzakje. Tabletten kunnen sterk op elkaar lijken, terwijl ze heel anders werken. Het zakje wordt niet door de zorgverlener aangepast, maar volgens protocol afgehandeld of teruggestuurd naar de apotheek.
Deze slide heeft geen instructies
Medicijnen veilig klaarmaken
Klaarmaken betekent: medicatie voorbereiden zodat deze direct gebruikt kan worden
Bijvoorbeeld oplossen, verdunnen, capsule openen of tablet uiteen laten vallen
Deze stap brengt extra risico's met zich mee
Daarom volg je altijd afspraken en instructies
Deze slide heeft geen instructies
VTGM
Sommige medicijnen moeten eerst voor toediening gereedgemaakt worden: VTGM.
Het doel is dat de zorgvrager de juiste dosis krijgt in een vorm die direct ingenomen of toegediend kan worden.
Bij twijfel gebruik je instructies van de organisatie en bronnen zoals Oralia, Parenteralia of je neemt contact op met de apotheker.
Deze slide heeft geen instructies
Controleren en rekenen
Controleer medicijn, sterkte en houdbaarheidsdatum
Controleer ook oplosmiddel, verdunningsmiddel en hoeveelheid
Is een berekening nodig, dan werk je zorgvuldig en laat je controleren volgens afspraak
Een rekenfout kan grote gevolgen hebben
De praktische tip uit de tekst: maak de berekening op papier en controleer of de uitkomst logisch is.
Hygiënisch en veilig werken
Werk met schone handen en een schoon werkoppervlak
Gebruik schoon of steriel materiaal
Bij injecties en infusen voorkom je besmetting extra zorgvuldig
Handschoenen beschermen de zorgvrager en jezelf
Deze slide heeft geen instructies
Eigen veiligheid bij klaarmaken
Sommige medicijnen zijn schadelijk bij aanraken, inademen of spatten
Dat kan gebeuren bij malen, capsules openen, poeder oplossen of injectievloeistof gebruiken
Draag zo nodig handschoenen en volg de afspraken van de organisatie
Sommige middelen moeten kort voor toediening worden klaargemaakt
Deze slide heeft geen instructies
Voorkeur bij orale medicatie
Bij slikproblemen heeft een tablet uiteen laten vallen in water vaak de voorkeur boven malen. Dat geeft minder verlies van medicatie en minder kans dat je medicijndeeltjes inademt. Overleg bij een nieuw slikprobleem eerst met arts of apotheek.
Deze slide heeft geen instructies
Wat doe je bij een wijziging in een medicijnrol?
Zakje aanpassen
Tabletten splitsen
Opnieuw samenstellen
Toch gewoon geven
Sluit aan bij het voorbeeld van Farzad: je haalt geen tabletten uit een zakje, maar werkt met de actuele toedienlijst.
Klaarzetten en klaarmaken
Bij veilig klaarzetten werk je met de actuele toedienlijst en blijft losse medicatie zo lang mogelijk in de originele verpakking. Sommige medicatie moet eerst VTGM worden. Bij slikproblemen heeft uiteen laten vallen in water vaak de voorkeur boven malen.
Controleer of studenten het verschil tussen klaarzetten en klaarmaken begrijpen en VTGM herkennen.
In deze fase komt de medicatie echt bij de zorgvrager terecht
Fouten hebben dan direct gevolgen voor de gezondheid
Daarom werk je zorgvuldig, betrek je de zorgvrager en observeer je goed
Medicijnen aanreiken en toedienen
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Wanneer neem jij de verantwoordelijkheid voor het geven over?
Bij aanreiken
Bij toedienen
Bij registreren
Bij bestellen
Belangrijk onderscheid: bij aanreiken blijft de zorgvrager zelf verantwoordelijk voor het innemen; bij toedienen neem jij die verantwoordelijkheid over.
Aanreiken en toedienen
Bij aanreiken blijft de zorgvrager zelf verantwoordelijk voor het innemen. Bij toedienen neem jij die verantwoordelijkheid over. Daarna let je op het effect van de medicatie en op mogelijke bijwerkingen.
Leg de nadruk op observeren tijdens en na het geven van medicatie.
Waar let je op vlak voor en na het toedienen?
Verwachte elementen: toestand van de zorgvrager beoordelen, opnieuw controleren, bij twijfel overleggen, innemen observeren, effect en bijwerkingen volgen, bijzonderheden rapporteren.
Wat is één belangrijk inzicht dat jij meeneemt uit deze les?
Laat studenten kort en persoonlijk antwoorden. Mogelijke thema’s: vijf keer juist, bevoegd en bekwaam, dubbelcontrole, medicijnrol, slikproblemen, observeren.
Welk onderdeel vond jij het lastigst om te begrijpen?
Gebruik de antwoorden om zicht te krijgen op lastige onderdelen, zoals dubbelcontrole, VTGM, medicijnrol of het verschil tussen aanreiken en toedienen.
Begrippenlijst
medicatieveiligheid - het voorkomen van medicatiefouten en het beschermen van de zorgvrager tegen vermijdbare risico's
bevoegd - volgens wet, opleiding en organisatieafspraken een handeling mogen uitvoeren
bekwaam - genoeg kennis en vaardigheden hebben om een handeling veilig uit te voeren
toedienlijst - actueel overzicht van welke medicatie een zorgvrager wanneer en hoe moet krijgen
vijf keer juist-regel - controle op juiste zorgvrager, medicijn, dosering, toedieningswijze en tijdstip
dubbelcontrole - extra controle door een tweede bevoegde en bekwame zorgverlener
GDS - geneesmiddelendistributiesysteem waarbij medicatie vaak per innamemoment is verpakt
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
medicijnrol - rol met zakjes medicatie voor vaste innamemomenten
VTGM - voor toediening gereedmaken van medicatie
toedienetiket - etiket met gegevens van het klaargemaakte medicijn en de zorgvrager
oplosmiddel - vloeistof waarmee een medicijn wordt opgelost
verdunningsmiddel - vloeistof waarmee een medicijn in de juiste concentratie wordt gebracht
parenterale medicatie - medicatie die niet via het maag-darmkanaal wordt toegediend, zoals injecties of infusen
eigen regie - de mate waarin de zorgvrager zelf meedenkt, meecontroleert en zelf handelingen uitvoert
Deze slide heeft geen instructies