5.3 De fabriek met stoomkracht

• Ges
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 2

Startklaar

• Op je plek zitten 
• Telefoon in het Zakkie 
  
• Jas over de stoel, oortjes in de tas, tas op de grond
• Schoolspullen op tafel: Chromebook, JdW-map, etui 

Terugblik-opdracht

1. Bekijk de bron eerst voor jezelf. 

2. Schrijf voor jezelf op welke oorzaak van de Industriële Revolutie in Engeland  is af te lezen in de bron?

welke oorzaak van de Industriële Revolutie in Engeland is af te lezen in de bron?

Terugblik-opdracht

Welke drie revoluties worden als oorzaken gezien voor het ontstaan van de Industriële Revolutie?

Agrarische revolutie: Vernieuwing in de landbouw zorgde voor meer voedsel met minder personeel. Machines werden gebruikt.

Demografische revolutie: De bevolking groeide explosief door betere voeding en hygiëne, wat zorgde voor meer arbeiders en klanten.

Transportrevolutie: Door stoomtreinen en kanalen konden grondstoffen en producten sneller en goedkoper worden vervoerd.

Industriële Revolutie

1750-1900

• Door de komst van de machines verandert de manier waarop mensen produceren: van handmatig naar machinaal
• De verandering noemen we de Industriële Revolutie

Niet alleen de manier van produceren verandert enorm: ook de komst van stoomtreinen brengt grote veranderingen in het vervoer van mensen en goederen.

5.3 De fabriek met stoomkracht 

      Leerdoelen

1. Je kent de betekenis van de begrippen kapitalisme, liberalisme, communisme, klassenstrijd, sociaaldemocraten, sociale kwestie. (R)

Je kan uitleggen hoe de liberalen, communisten en sociaaldemocraten de sociale kwestie wilden oplossen.

Aan de slag

1. Welke vernieuwingen bracht de industriële revolutie?
   
2. Welke voor- en nadelen van de industriële revolutie laat het fragment zien?
   
3. Zie je een bepaalde mening of boodschap in het fragment?
   
4. Heeft de industrie na de industriële revolutie nog nieuwe revoluties meegemaakt? Leg uit.

Charlie Chaplin maakte in 1936 een film over de opkomst van de industrie. Hij laat met een knipoog zien hoe het werk van de mensen is veranderd. Met het fragment uit de film leren leerlingen belangrijke voor- en nadelen van de industriële revolutie.

Nederland industrialiseert laat (1)

• Pas vanaf 1870

• Handel blijft voor veel investeerders belangrijk: weinig vertrouwen in de industrie

• Geen geschikte grondstoffen voor industrie

• Op de afbeelding: papier maken rond 1800 en rond 1870

Nederland industrialiseert...toch

• Vanaf 1870 steeds meer fabrieken
• Liberalen aan de macht: meer economische vrijheid

• Willem 1 wil van Nederland een modern land maken met goede infrastructuur en industrie

• Voldoende arbeidskrachten 

Kapitalisme

kapitalisme is een economisch systeem waarin winst maken centraal staat.

Fabriekseigenaren investeren geld (kapitaal) om producten te maken en proberen zoveel mogelijk winst te verdienen. Arbeiders werken voor loon in die fabrieken.

Gevolgen van de industrialistatie

• Huisnijverheid (gedaan door boeren) kan niet meer concurreren tegen de fabrieken.

• Arbeiders trekken naar de stad: urbanisatie

• Steden groeien erg snel

Sociale kwestie

Werkomstandigheden

• Saaaaaaaai (door arbeidsdeling/lopende band)
  

• Lange werkdagen (14 uur per dag)
• Gevaarlijk

• Geen enkel recht

• Lage lonen (bij fouten: loon inhouden)

Sociale kwestie

Kinderarbeid

• Goedkope arbeidskrachten

• Ze zijn nog jong: je hebt er nog lang wat aan

• Ze zijn goedkoper

• Hun kleine handen kunnen beter op plekken tussen machines

Sociale kwestie

Woonomstandigheden

• Slechte woningen (snel gebouwd dus: haastige spoed...)

• Panden die niet als woning zijn bedoeld (zoals kelderwoningen)

• Dichtbij fabrieken

• Slechte hygiëne, riolering en watervoorzieining

Liberalisme

Liberalen vonden dat de overheid zich zo min mogelijk moest bemoeien met de economie. Fabrieken en bedrijven moesten vooral vrij zijn.

Dus... 

Sociaal democraten

Zij vonden:

kapitalisme mag blijven bestaan

maar de overheid moet ingrijpen om arbeiders te beschermen

rijkdom moet eerlijker verdeeld worden

iedereen moet kansen krijgen

Dus... 

Sociaal democraten

Nieuwe regels

verbod op kinderarbeid

maximum werktijden

minimumloon

stemrecht voor arbeiders

sociale zekerheid

pensioen en uitkeringen

Dus... 

Sociaal democraten

Verschil tussen arm en rijk

Verschil tussen arbeiders en bazen

Klassenstrijd

Dus... 

Communisten

Daarom wilden communisten:

-geen privébezit van fabrieken en grote bedrijven

-dat arbeiders samen eigenaar werden

-een samenleving zonder grote verschillen tussen arm en rijk

In delen van Noord- en Oost-Nederland was het trouwens niet veel beter...

Aan de slag

Wat?

Onderzoek de uitvindingen van de Industriële Revolutie.

Hoe?

Onderzoek: Elk groepje krijgt een werkblad met informatie en vragen over hun toegewezen uitvinding.

Beantwoord de vragen: Lees de informatie door en beantwoord de vragen op het werkblad.

Presenteer: Bereid een korte presentatie voor om de uitvinding en de impact ervan op de maatschappij te delen met de klas.

Hoelang?

20 min. 

Klaar!

Elk groepje zal hun bevindingen presenteren aan de klas, waarbij ze zich focussen op hoe hun uitvinding een transformatieve rol speelde tijdens de industriële revolutie.

6. Actieve verwerking

De docent maakt expliciet over hoe de leerstof actief verwerkt dient te worden. Hierbij modelleert de docent eerst en laat daarna de leerlingen actief inoefenen. De ondersteuning wordt geleidelijk afgebouwd. De docent zorgt voor afwisseling in oefentypes en maakt gedurende de les het leren zichtbaar. De docent zet bijvoorbeeld in op hardop denken opdrachten en koppelt daar een geïnformeerde vervolgstap aan.

      Leerdoelen

1. Je kent de betekenis van de begrippen huisnijverheid, schietspoel, Spinning Jenny, stoommachine. (R)
   
2. Je kan uitleggen waarom er vernieuwingen in de textielnijverheid plaatsvonden. (T1)
   
3. Je kan uitleggen waarom vernieuwingen in de textielnijverheid zich snel verspreiden.(T1)
   
4. Je kan uitleggen waarom de textielindustrie van huisnijverheid naar fabrieken ging. (T1)
   
5. Je kan uitleggen hoe en waarom steden veranderden met de komst van het waterframe en de stoommachine. (T2)

Noem 3 uitvindingen tijdens de Industriële Revolutie