Taal in beweging
Learning objective
Taal in beweging
Learning objective
Doelen van de lessenreeks
Je leert …
… hoe het Nederlands is ontstaan en welke grote taalfasen we onderscheiden, van Indo-Europees tot de standaardtaal van vandaag.
… taalverandering en taalvariatie herkennen en uitleggen aan de hand van voorbeelden uit betekenis, uitspraak, spelling en woordvorming.
… de herkomst, opbouw en betekenis van woorden onderzoeken met behulp van etymologie, woordvorming en semantische inzichten.
… informatie uit historische en taalkundige teksten doelgericht selecteren, verwerken en samenvatten met passende leesstrategieën.
… verklaren hoe taal samenhangt met cultuur, identiteit en maatschappij, en hoe die factoren taalgebruik beïnvloeden.
Doelen van vandaag
Je leert …
… hoe taal in het verre verleden vermoedelijk is ontstaan en welke theorieën hierover bestaan.
… wat de plaats is van het Nederlands binnen de Indo-Europese taalfamilie en hoe het Germaans zich heeft afgesplitst en ontwikkeld.
… verklaren waarom vroege Nederlandse taaluitingen vooral bestaan uit losse woorden, namen en korte formules in plaats van doorlopende teksten.
… beschrijven hoe en waarom taal in vroege samenlevingen vooral mondeling werd overgedragen en welke gevolgen dat had voor variatie en evolutie.
… waarom er in de vroegste taalgeschiedenis geen uniforme taal bestond en hoe dialecten en regionale varianten ontstonden.
Wat is taal?
Hoe is taal ontstaan?
Inleiding
In dit thema onderzoeken we de oorsprong van het Nederlands. Hoe taal ontstaat, evolueert en zich aanpast doorheen de geschiedenis.
We verdiepen ons in naamkunde.
– Hoe zijn voornamen en familienamen ontstaan?
– Waarom heten plaatsen zoals ze heten?
Ook kijken we naar betekenisontwikkeling. Hoe woorden hun betekenis krijgen en waarom betekenissen veranderen door tijd, cultuur en gebruik.
Inleiding: Hoe ontstond taal?
losse woorden als begin
eenvoudige woordcombinaties bv ik lopen
groei naar eerste zinnen
kinderen leren taal spontaan
grammatica pas later bewust aangeleerd
oorsprong taal blijft mysterie
mogelijk oertaal, mogelijk meerdere ontstaansplaatsen
vroege brabbeltaal per clan/ familie
taal van machtigste groep wordt standaard
Ontstaan van taal
Maak een mindmap over het volgende filmpje. Vergelijk met je buur.
Taal is een systeem van tekens – zoals gesproken klanken, gebaren, of geschreven symbolen – waarvan de mens gebruikmaakt om zijn gedachten te articuleren, zijn wereld te ordenen en te communiceren. Talen kenmerken zich door grammaticale regels en een woordenschat.
Ontstaan van taal
Tot welke taalfamilie behoort het Nederlands?
De Romaanse taalfamilie
De Slavische taalfamilie
De Germaanse taalfamilie
De Indo-Arische taalfamilie
Welke van de volgende talen is niet nauw verwant aan het Nederlands?
Fries
Duits
Engels
Frans
Taalfamilies
Een taalfamilie is een groep talen die verwantschap vertonen, omdat ze afstammen van dezelfde moedertaal. Het Nederlands behoort bijvoorbeeld tot de Germaanse taalfamilie, samen met onder andere het Fries, Duits, Engels en de Scandinavische talen. De Germaanse taalfamilie is op haar beurt onderdeel van de grotere Indo-Europese taalfamilie. Dit betekent dat de meeste talen die in Europa gesproken worden, net als de Germaanse talen, terug te leiden zijn tot een gemeenschappelijke vooroudertaal.
Taalfamilies
Taalfamilies
Taalfamilies
Taalfamilies
Taalfamilies
Ontstaan van taal
Lees de vragen in de cursus p. 5.
Luister naar het fragment en beantwoord de vragen.
Welke namen waren er allemaal voor de taal die de inwoners van Nederland en Vlaanderen spraken?
Met welke talen is het Nederlands nauw verwant?
Hoe komt dit? Leg uit.
Tot welke taalfamilie behoren de meeste in Europa gesproken talen?
Welke taalfamilies behoren hier allemaal toe?
Waaruit is het allereerste Nederlandse woord afkomstig?
Wat is dit woord?
Welk is de oudste Nederlandse zin die we kennen? Waaruit komt deze zin?
Hoe oud is 'hebban olla vogala'? Vanwaar kennen we deze in?
Wat is de betekenis van deze zin?
Welke typische kenmerken kunnen we uit deze zin aflezen?
Waarom was het Nederlands in de middeleeuwen niet één taal?
Opdracht tegen volgende les Taal in beweging
Waar of niet waar?
Maak zelf
drie juiste uitspraken;
twee foute uitspraken
over de leerstof. Je noteert geen oplossingen!
Breng dit mee op een A4 naar de volgende les.