8.3 Glucose als grondstof

Glucose als grondstof

1 / 19
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBiologieMiddelbare schoolvmbo kLeerjaar 4

In deze les zitten 19 slides, met tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Glucose als grondstof

De les opent vanuit het idee dat glucose niet alleen brandstof is, maar ook een bouwstof. Dat verbindt de twee leerdoelen: omstandigheden van fotosynthese en verbranding, en wat planten vervolgens met glucose maken.

Leerdoel

Ik kan beschrijven onder welke omstandigheden fotosynthese en verbranding plaatsvinden.

Er zijn twee leerdoelen gegeven. Voor deze dia is één leerdoel gekozen als hoofddoel, zoals gevraagd. Het tweede leerdoel wordt volledig uitgewerkt in de volgende subtopics.

Energierijke en energiearme stoffen

In de biologie gaat het niet alleen om welke stof aanwezig is, maar ook om hoeveel energie erin is opgeslagen.


  • Energierijke stoffen bevatten veel energie

  • Energiearme stoffen bevatten weinig energie

  • Die opgeslagen energie kan vrijkomen bij verbranding

Deze slide heeft geen instructies

Glucose is energierijk

  • Glucose is een energierijke stof

  • Planten maken glucose bij fotosynthese

  • Dieren en planten kunnen glucose gebruiken als brandstof

Benadruk dat 'energierijk' niet betekent dat een stof warm is, maar dat er veel chemische energie in zit die kan vrijkomen.

Koolstofdioxide en water

  • Koolstofdioxide en water zijn energiearme stoffen

  • Ze bevatten minder opgeslagen energie dan glucose

  • Deze stoffen zijn de uitgangsstoffen voor fotosynthese

Leerlingen halen soms 'grondstoffen' en 'afvalstoffen' door elkaar. Leg uit dat koolstofdioxide en water voor de plant grondstoffen zijn bij fotosynthese.

Van energiearm naar energierijk

Koolstofdioxide en water kunnen niet vanzelf veranderen in glucose. Daarvoor is energie nodig.


koolstofdioxide + water + lichtenergie → glucose + zuurstof


Bij fotosynthese wordt lichtenergie vastgelegd in de energierijke stof glucose.

Hier ligt de koppeling tussen de eerste en tweede subtopic: fotosynthese is het proces dat energiearme stoffen omzet in een energierijke stof.

Fotosynthese en verbranding

Fotosynthese en verbranding zijn tegengestelde processen.


  • Bij fotosynthese ontstaat glucose uit koolstofdioxide en water

  • Bij verbranding wordt glucose juist afgebroken

  • De stoffen aan het begin en einde zijn elkaars omgekeerde

Noem eventueel beide reactievergelijkingen mondeling naast elkaar om het spiegelbeeldige karakter zichtbaar te maken.

Wanneer vindt fotosynthese plaats?

Fotosynthese kan alleen plaatsvinden onder bepaalde omstandigheden:


  • er is licht nodig

  • er moet water beschikbaar zijn

  • er moet koolstofdioxide aanwezig zijn

  • alleen delen met bladgroenkorrels kunnen fotosynthese uitvoeren

Maak duidelijk dat fotosynthese dus niet overal in een plant plaatsvindt, maar alleen in cellen met bladgroenkorrels, vooral in de bladeren.

Wanneer vindt verbranding plaats?

Verbranding in cellen vindt dag en nacht plaats.


  • er is zuurstof nodig

  • er moet een brandstof zijn, zoals glucose

  • bij verbranding komt energie vrij

  • die energie gebruikt de cel voor levensprocessen

Benadruk het verschil met gewone verbranding met vuur. In organismen gaat verbranding langzaam en gecontroleerd in cellen.

Verschil tussen beide processen

Fotosynthese

  • alleen bij licht

  • legt energie vast

  • maakt glucose


Verbranding

  • dag en nacht

  • maakt energie vrij

  • breekt glucose af

Dit is de kernvergelijking die leerlingen nodig hebben voor leerdoel 8.3.1.

De vorming van energierijke stoffen

Glucose is niet het eindpunt. Een plant gebruikt glucose als grondstof om andere stoffen op te bouwen.


Die nieuwe stoffen zijn vaak ook energierijk, omdat ze zijn gemaakt uit glucose dat al veel energie bevat.

Laat zien dat glucose een knooppunt is: het is zowel brandstof als beginstof voor andere organische stoffen.

Van glucose naar zetmeel

  • Een plant kan glucose omzetten in zetmeel

  • Zetmeel is een opslagstof

  • Zo kan een plant glucose bewaren voor later gebruik

  • Zetmeel wordt vaak opgeslagen in zaden, knollen en wortels

Benadruk dat zetmeel onoplosbaar is en daardoor geschikt als reservevoedsel. Dat detail kan mondeling worden toegevoegd.

Van glucose naar cellulose

  • Een plant kan glucose omzetten in cellulose

  • Cellulose is een belangrijke bouwstof

  • Het vormt een groot deel van de celwand

  • Daardoor geeft cellulose stevigheid aan de plant

Leerlingen verwarren cellulose en zetmeel vaak. Benadruk het functieverchil: cellulose is bouwstof, zetmeel is opslagstof.

Nog meer stoffen uit glucose

Uit glucose kan een plant ook andere organische stoffen maken.


  • vetten als reservestof

  • eiwitten als bouwstof en voor de werking van cellen


Voor de vorming van eiwitten zijn naast glucose ook andere stoffen nodig, zoals mineralen uit de bodem.

Houd het biologisch: de nadruk ligt op wat de plant maakt en waarvoor. Werk de chemische details niet te ver uit.

Waarom zijn dit assimilatieproducten?

Stoffen die een plant opbouwt uit glucose heten assimilatieproducten.


  • ze ontstaan doordat de plant stoffen opbouwt

  • glucose is daarbij een belangrijke grondstof

  • de producten hebben functies zoals opslag en stevigheid

Koppel hier expliciet de term assimilatie aan opbouw van stoffen. Dat helpt bij het onderscheid met dissimilatie/verbranding.

De functie van assimilatieproducten

Assimilatieproducten hebben verschillende functies in de plant:


  • Brandstoffen worden verbruikt bij de verbranding. Glucose is een belangrijke brandstof.

  • Bouwstoffen worden gebruikt bij de vorming van cellen en weefsels. Eiwitten en cellulose zijn bouwstoffen

  • Reservestoffen worden opgeslagen voor later, vooral zetmeel

Dit is de samenvattende functiedia voor leerdoel 8.3.2.

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

energierijke stof - stof met veel opgeslagen chemische energie

energiearme stof - stof met weinig opgeslagen chemische energie

glucose - energierijke suiker die planten maken bij fotosynthese

fotosynthese - proces waarbij een plant met licht glucose maakt uit water en koolstofdioxide

verbranding - proces waarbij glucose met zuurstof wordt afgebroken en energie vrijkomt

assimilatie - opbouw van stoffen in een organisme

assimilatieproduct - stof die een plant opbouwt uit glucose

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

zetmeel - opslagstof die uit glucose wordt gevormd

cellulose - bouwstof van de celwand van planten

vetten - energierijke stoffen die als reserve kunnen dienen

eiwitten - stoffen voor opbouw en werking van cellen

bladgroenkorrels - onderdelen in plantencellen waar fotosynthese plaatsvindt

celwand - stevige buitenlaag van plantencellen

grondstof - stof waaruit een organisme andere stoffen maakt

Deze slide heeft geen instructies