Vvt spijsvertering en aandoeningen 1

• newEditor
• Verpleging en verzorging
• MBO
• Studiejaar 2

Aandoeningen van het Spijsvertering stelsel.

Wat gaan we doen 

•  Herhaling spijsverteringstelsel

• ziektes /aandoeningen aan het spijsverteringstelsel

leerdoelen  

• Je kan aan het einde van de les van de volgende aandoeningen symptomen, gevolgen en behandelingen van de volgende aandoeningen beno

• Ulcus, Gastritis

• Ziekte van crohn, Coliltis ulcerosa, PDS

• Diverticulitis, Appendicitis

• Ileus

• Galstenen

De Taken van het Spijsverteringsstelsel

• Opnemen (eten en drinken)

• Fijnmaken (bijten en kauwen)

• Verteren door inwerking van verteringssappen  (speeksel, maagzuur, gal en alvleeskliersap)

• Transport 

• Opname voedingsstoffen in bloed via darmwand

• Uitscheiding van resterende en onverteerbare bestanddelen via endeldarm en anus

Problemen met de spijsvertering

Bij de spijsvertering zijn de mond, slokdarm, maag, lever, galblaas, alvleesklier, dunne darm, dikke darm, endeldarm en anus betrokken. Al het eten en drinken dat we binnenkrijgen wordt hier verteerd en opgenomen.

Dit gaat niet altijd helemaal vanzelf. 

Metabolisme=stofwisseling 

'Het proces waarbij stoffen uit voeding worden omgezet in bruikbare stoffen voor het lichaam '

Functie spijsvertering 

Opnemen van voedsel

Fijnmaken van voedsel

Vervoeren van voedsel

Afbreken en verteren van voedsel door verteringssappen, spierbewegingen van de spijsverteringsorganen en het kauwen van de mond

Opnemen in het bloed via de dunne darmwand van voedingsbestanddelen

Afvoeren van onverteerbaarheden

Afbreken giftige stoffen

De maag heeft als funktie

• Opslaan van water en voedsel

• Mengen van voedsel met maagsap

• kneden van voedsel

• Transporteren naar twaalfvingerige darm via maagportie

Voedsel is één tot drie uur in maag !

- Maagsapklieren (water, zoutzuur, enzymen)

- Dood bacteriën

- Vertering eiwitten

g

• Maagsap bestaat uit onder andere water, zoutzuur en enzymen.​

• Maagzuur doodt bacteriën​

• Slijmvlies beschermt maagwand tegen maagzuur​

• Maagzuur helpt bij vertering door moleculen uit voedsel af te breken: ​

• > koolhydraten vallen verder uiteen​

• > start van de vertering van eiwitten

verteren van voedsel

klein maken

enzymen lossen eten op

12-vingerige darm

- Eerste deel van je dunne darm

- Afvoerbuis lever en galblaas: gal

- Afvoerbuis alvleesklier: alvleessap

Dunne darm

• Darmsapklieren -> Toevoegen enzymen laatste stap vertering

• koolhydraten -> suikers

• Eiwitten -> aminozuren

• vetten -> vetzuren en glycerol

• Opname voedingsstoffen en verteringsproducten (resorptie)

Dikke darm

• water

• zouten

Lever en Galblaas

- Lever maakt gal

- Gal wordt opgeslagen in galblaas

- Bij vet eten komt gal in 12-vingerige darm
- Grote vetdruppels worden klein gemaakt = emulgeren

ziekten van het spijsverteringsstelsel

Veel voorkomende problemen bij mond-keelholte?

• mondslijmvliesontsteking (stomatitis)

• kanker

• slokdarmvarices / bloeding

• reflux

• maagslijmvliesontstekingen 

Tanden + tandvlees ontstoken?? Dan eten zorgvragers anders / minder – observeren !! Ook belangrijk bij mondzorg!

Stomatitis; door bv slecht gebit

Slikproblemen; komt voor bij allerlei doelgroepen / gehandicapten / ziektebeelden

Gevaar is verslikken / stikken. Risico verslikken is pneumonie

Kanker ; slokdarmkanker, varices – helder rood bloed - obsserveren

Reflux ; klepje van slokdarm naar maag functioneert niet goed – voeding terug naar slokdarm

Een aantal maagklachten/aandoeningen...

... maagzweer/ulcus

...maagzuur/zuurbranden

...maagbloeding

...maagperforatie 

... maagkanker

Oorzaken van maag klachten 

- Ontstekingen (gastritis/ helicobacter pylori)

- Maagzweer (Ulcus pepticum)

Complicaties bij maagzweer: maagbloeding, perforatie

- Tumoren

Ziekte van de maag - Ulcus

Maagzweer; een goedaardige zweer van de maag. Er is sprake van een beschadiging in de slijmvlieslaag van de maag.  

- Oorzaken 

    chronische Gastritis 

langdurig gebruik NSAID's

- Symptomen 

     Met name pijn bij een lege maag (hongerpijn) 

- Wat is het gevolg van een onbehandelde ulcus?? 

     Maagbloeding 

    Maagperforatie 

                      

Behandeling  

Oorzaak wegnemen, Dieet, Medicatie (AB,maagzuurremmers)  

Complicaties Maagzweer

Maagbloeding: door maagzweer die bloedvat aantast-> bloeding

Perforatie: gat in de maagwand-> acute buik

Pylorusstenose: door terugkerende maagzweren, is vernauwing overgang maag-twaalfvingerige darm

Maagperforatie:

ernstige aandoening waarin er een gat in de maag of twaalfvingerige darm komt

Kan door maagzweer of trauma (bv schotwond)

Levensbedreigende situatie:

waarvoor een dringende operatie nodig is

grootste gevaar; inhoud maag lekt in de buikholte (peritoneum) en veroorzaakt infectie, buikvlies ontsteking.(.peritonitis)

Oplossing: deel maag verwijderen, gaatje gedicht, soms niets doen, wel daarna AB tegen mogelijke infectie

Wat is gastritis?

A

andere naam voor maagzweer

B

gat in de maagwand

C

een gas in de maag

D

ontsteking maagslijmvlies

Wat is stomatitis?

A

ontsteking mondslijmvlies

B

ontsteking mondhoeken

C

aften

D

andere naam voor keelontsteking

IBD (inflammatory Bowel Dissaes) is tegenwoordig de verzamelnaam voor chronische darmontstekingen.

Chronische darmontstekingen

Zijn ziekten die een lange tijd, vaak levenslang, klachten veroorzaken. Het verloop is bij iedereen wisselend. Goede en slechte periodes wisselen elkaar af.

Chronische darmontstekingen – waaronder de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa -  zijn ernstige aandoeningen met veel pijn en complicaties, vaak in opvlammingen.

De ziekte van Crohn kan zich overal in het darmstelsel voordoen, terwijl colitis ulcerosa zich beperkt tot de dikke darm (het colon).

Beide aandoeningen kunnen een grote verscheidenheid aan complicaties met zich meebrengen, bijvoorbeeld reumatische aandoeningen. 

Ook verhogen ze de kans op darmkanker aanzienlijk. 

De behandeling bestaat uit een scala aan geneesmiddelen, aangevuld met diëten.

In verband met bloedverlies moet ook bloedarmoede worden aangepakt.

Daarnaast kunnen chirurgische ingrepen nodig zijn, bijvoorbeeld in geval van fistels, abcessen of voor verwijdering van ernstig aangetaste delen van de darm. De ziekte wordt hiermee meestal niet weggenomen.

Ziekte van Crohn en Colitis ulcerosa 

- oorzaak en epidemiologie ('"de cijfers") 

Oorzaak: onbekend, mgl immunologische reactie 

Pathologie: terugkerend ontsteking van het darmslijmvlies met ulcera (zweren) 

Ziekte van Crohn en Colitis ulcerosa - Symptomen

Verloop symptomen: exacerbaties en remissies. 

Remissies: geen klachten

Symptomen bij exacerbaties zijn: 

diarree met slijm, pus en bloed (crohn vaker slijm/pus, colitis vaker bloed)

soms incontinent voor ontlasting

pijn/krampen in de (onder) buik. opgezette buik

weinig eetlust, vermoeidheid, misselijk

Vermagering doordat voedingsstoffen en vocht niet worden opgenomen. 

soms koorts

Triggers voor exacerbatie: 

spanning/stress, voeding, medicatie, roken, zonlicht, infectie,  te weinig bewegen, verstoord slaapritme. 

Verschillen

voorkomen

locatie

welke darmlagen doen mee?

1000 nieuwe patient/jaar in Nl

vaker vrouwen

Gehele darmstelsel, in segmenten

alle darmlagen, 

1500 nieuwe patienten/jaar in Nl

piek leeftijd: 15-40, mannen 60-70 jaar. vaker bij mannen. 

alleen de dikke darm

alleen het slijmvlies

Ziekte van Crohn

Colitis Ulcerosa

De ziekte van Crohn kan voorkomen in

A

De dikke darm

B

De dunne darm

C

In de mond

D

Van mond tot kont

Diagnostiek

- anamnese

- lichamelijk onderzoek

- fecesonderzoek  > vertering bekijken

- Rontgen > typisch beeld bij ziekte van Crohn

- colonoscopie/ sigmoïdoscopie, met eventueel biopsie. 

Onderzoeken maag-darm problematiek

Echo abdomen 

X-thorax / X-BOZ

CT-thorax / Abdomen met contrast (beter zicht op eventuele bloeding)

Gastroscopie 

Colonscopie 

Bloedonderzoek: ontstekingswaarden 

Feaceskweken

Bioptie 

Behandeling

Acute fase: 

- rust aan darmen : 

dieetaanpassingen OF

oraal stoppen en parenteraal geven (infuus)

- medicatie: 

(5-aminosalicylzuur) die ontstekingremmend werkt

soms in combinatie met corticosteroïden (bij colitis kan dit via klysma) 

- laatste redmiddel: operatie,

Stoma, hopelijk tijdelijk

Rustige fase: gericht op voorkomen van nieuwe opvlamming

- leefstijlaanpassingen

- soms onderhoudsmedicatie 

- Poeptransplantatie bij clostridium/colitus ulserosa (onderzoek) 

Voeding:

aangepast dieet, vaak wel oppassen met kruiden.

vaak extra vitaminen en mineralen i.v.m. tekorten door diarree.

Medicijnen:

Milde ontstekingsremmers zijn:

Mesalazine-preparaten: remmen de ontstekingen in uw darm en kunnen soms nieuwe opvlammingen voorkomen.

Voorbeelden hiervan zijn:  Mesalazine ( Pentasa®, Salofalk®, Asacol®, Mezavant ®) en  Sulfasalazine Salazopyrine

Krachtige ontstekingsremmers zijn :

Corticosteroïden: worden als korte kuur (enkele maanden) voorgeschreven bij hevige acute aanvallen. Ze remmen de ontstekingen in de darm, maar hebben vaak ook forse  bijwerkingen (met name op de lange termijn)

Voorbeelden hiervan zijn:  Prednisolon (Prednison); remt en onderdrukt de ontstekingen in de darmen.

Budesonide (o.a. Entocort®, Budenofalk®, Cortiment®); afgeleid van prednison. De bijwerkingen zijn aanzienlijk minder.

Afweer-onderdrukkende medicijnen

Immunosuppressiva: remmen uw afweersysteem, waardoor er minder ontstekingsreacties ontstaan. 

Deze medicatie wordt vaak voorgeschreven om de ziekte op lange termijn te onderdrukken.

Voorbeelden zijn: Azathioprine (Imuran®), 6-mercaptopurine (Puri-Nethol®) en 6-thioguanine (Lanvis®)

Methotrexaat (Ledertrexate®) Ciclosporine (Neoral® en Sandimmune®)

Therapie bij Colitis Ulcerosa

Voeding:

• Voldoende drinken

• Medicatie 

• Operatie

Men moet voldoende drinken.

De darm neem nu minder vocht op.

Ontstekingsremmers

Soms een operatie

Complicaties - medisch: 

Ziekte van Crohn 

- stricturen > ileus

- fistelvorming 

- Gewrichtsaandoeningen

- huidafwijkingen

- oogontstekingen

- leverziekten

- gal- en nierstenen

- botontkalking

Colitis ulcerosa

- hele dikke darm aangedaan

    >  toxisch megacolon 

       > overlijden

Later: 

- verandering naar kwaadaardige tumor (20-30 jr)

stoma

tijdelijke voedingsdeficiënties (Hb, Vit K bijv)

speciale voeding/dieet rest van het leven

Complicaties - Overig: 

Onzekerheid en schaamte

Angst voor nieuwe klachten

Sociale isolatie

PDS; prikkelbare darm syndroom

spastische darm of spastisch colon

peristaltiek darmen verstoord-> te snel of te traag

Geen duidelijke oorzaak.

Klachten: zeurende, krampende, stekende buikpijn li in de buik, opgeblazen gevoel, afwijkend ontlastingspatroon

peristaltiek: knijpede beweging dat het voedsel vooruitbrengt.

Wat is diverticulitis?

A

uitstulpingen maagwand die ontsteken

B

maagzweren

C

slijm bij de ontlasting

D

maagkrampen

Appendicitis

De appendix is ontstoken

Verschijnselen: misselijkheid en braken, verhoging, drukpijn en loslaatpijn aan de rechterkant van de onderbuik, buikpijn die vanaf de navel afdaalt

Appendicitis

Behandeling:

Operatie, met of zonder nabehandeling van antibiotica

Antibiotica

Darmafsluiting (ileus)

De inhoud van het spijsverteringskanaal kan niet meer verder door de darmen.

Oorzaak: mechanisch (obstructie)

of paralytisch (verlamming)

Bijvoorbeeld door: tumor, obstipatie, darmziekte, medicatie, verdraaing van de darm (volulus), operatie.

Symptomen

Pijn

Misselijkheid

Braken

Opgezette buik

Geen of (water)dunne stoelgang

Verminderde peristaltiek en flatus

Darmkanker

Soorten darmkanker

• Dunne darm

• Dikke darm

• Endeldarm

• Anus

• vermoeidheid zonder dat duidelijk is waarom

Symptomen van dikkedarm- en endeldarmkanker

• minder vaak of vaker naar de wc moeten dan je gewend bent

• loze aandrang

• verstopping of diarree die niet over gaat

• buikpijn of kramp in je buik

• vermoeidheid zonder dat duidelijk is waarom

Symptomen van dunnedarm- kanker

• misselijkheid

• overgeven

• afvallen zonder dat duidelijk is waarom

• bloedverlies via je darmen.

Behandeling darmkanker

Erg afhankelijk van plaats en stadium (4 stadia)

• Coloscopie (alleen stadium 1)

• Operatie aangevuld met

• Chemotherapie

• Radiotherapie (uitzaaiingen) en chemotherapie

• Operatie; verwijderen uitzaaiingen

Gevolgen darmkanker

• Vermoeidheid

• Stoma

• Sociale beperkingen (moe, stoma, arbeidsongeschikt)

• Seksualiteit

• Angst voor recidief

• etc, etc, etc, etc, etc, etc, ........

Aandoening anus en endeldarm

Aambeien: gezwollen weefsels met bloedvaten in endeldarm en rectum

Anusfissuur: scheur of kloofvormige zweer anusslijmvlies, ontstaat meestal door harde ontlasting

Defecatiestoornissen 

Frequentie

Hoeveelheid

Kleur

Consistentie

Geur

Samenstelling

Kleur 

Zwart (medicijnen, voeding, bloed in het maag- darmkanaal

Rood (meestal aambeien of oorzaak in laatste deel van dikke darm, bietjes)

Grijs (stopverfontlasting, afsluiting galwegen)

Groen (ernstige infecties)

Aandoeningen aan lever, galblaas en alvleesklier

Lever en Galblaas

- Lever maakt gal

- Gal wordt opgeslagen in galblaas

- Bij vet eten komt gal in 12-vingerige darm
- Grote vetdruppels worden klein gemaakt = emulgeren

De lever

De lever is voor het lichaam de chemische fabriek waarin stoffen uit het voedsel worden afgebroken, omgezet of opgeslagen.

Galstenen

ontstaan in de galblaas (w gal ingedikt)

Kunnen jaren aanwezig zijn zonder klachten

Klachten: KOLIEKPIJN, wanneer galwegen worden afgesloten door grote steen

Oplossing: Verwijderen galblaas, vergruizen galstenen

Galstenen bestaan uit bilirubine (afbraakproduct van de rode bloedcellen), kalk en cholesterol

Als de stenen de galwegen afsluiten, dan komen er pas klachten

Ontstaan in de galblaas door indikken van de gal in de galblaas

Behandeling: eerst ERCP 9contrast in de hoofdgalgang), tijdens ercp indien nodig vergruisen en laatste operatief verwijderen van de galblaas.

klachten spijsvertering

• braken

• buikpijn/ maagpijn

• brandend maagzuur / reflux

• verstoord ontlastingspatroon: diarree/obstipatie

•  gewichtsverlies of -toename

• gebrek aan eetlust

• misselijkheid

• vermoeidheid

Voedings advies 

Aantrekkelijk

Vet remt de maagontleding en vult snel, niet handig

Kleine porties

Zo min mogelijk inspanningen

Calorierijke voedingsmiddelen vullen snel, niet handig

Voorkeuren zorgvragers

Sterke smaak vermijden

Omgevingsfactoren

Vragen/opmerkingen