Thema 8
Waarneming en gedrag
B3
Gedrag
Thema 8
Waarneming en gedrag
B3
Gedrag
Lesprogramma B3
Leerdoelen B3 Gedrag (2m)
Uitleg leerdoel 8.3.1 + 8.3.2 'Ethologie + van prikkel tot handeling' (10m)
Zelfstandig opdracht 29 t/m 31 maken (max. 5m)
Leerdoel 8.3.3 'Motivatie, periodieke invloeden, gedragsonderzoek' (10m)
Opdracht 32 t/m 37 maken (max. 10m)
Oefen de Flitskaarten en maak Test Jezelf als laatste (5m)
Lesafsluiter B3 (5m)
Eerder klaar?
Neem context Leefwereld 'Verkeersgedrag op de fiets' en maak opdracht 38 en 39
Leerdoel B3
8.3.1 Je kunt toelichten wat gedrag is en hoe gedrag is ingedeeld.
8.3.2 Je kunt uitleggen hoe gedrag tot stand komt en dat gedrag het resultaat is van de relatie van een organisme met zijn omgeving.
8.3.3 Je kunt beschrijven wat ethologie inhoudt en een eenvoudig gedragsonderzoek uitvoeren.
Wat is gedrag?
alle waarneembare activiteiten van een dier en mens. Dit hoeft niet alleen beweging te zijn. Slapen is bijvoorbeeld ook gedrag.
Ethologie is het vakgebied waar het gedrag van dieren centraal staat.
Gedrag is gericht op het handhaven of verbeteren van de lichamelijke toestand of de omgevingssituatie. Dit kan alleen door een passende reactie op prikkels uit de omgeving. Prikkels zijn invloeden uit het milieu op een organisme. De reactie is de respons van het organisme.
De overlevingskans of fitness (voortplantingssucces) van een dier wordt bij goede aanpassing aan de omstandigheden vergroot (adequaat gedrag)
Gedragssysteem en gedragsketen
Gedrag is opgebouwd uit opeenvolgende handelingen (gedragselementen).
Handelingen met een gemeenschappelijk doel vormen samen een gedragssysteem.
Voedingsgedrag of voortplantingsgedrag
gedragsketen: handelingen volgen elkaar op in een vaste volgorde. Dus het effect van de ene handeling leidt tot de volgende handeling
Gedragsketen Heideblauwtje
Maak opdracht 13 t/m 15
Motivatie
Gedrag komt tot stand door combinatie van externe prikkels (uit de omgeving) en motivatie
- motivatie (drang): bereidheid tot het
verrichten van een bepaald gedrag (honger/voedingsdrang, dorst, voort-
plantingsdrang, vluchtdrang
- interne factoren bepalen motivatie voor
gedrag:
- hormoonstelsel en zenuwstelsel
beïnvloeden de motivatie
Prikkelsterkte en voedingsgedrag
Periodieke invloeden
Biologische klok in de hypothalamus
Regelt o.a. slaap-waakritme en timing voortplanting, maar heeft ook invloed op de stofwisseling
Interne communicatie geregeld door hormoonstelsel en zenuwstelsel. Dit beïnvloedt weer motivatie voor bepaald gedrag.
Concentratie hormonen veroorzaken voortplantingsdrang. Bij vogels krimpen geslachtorganen als afgifte hypofysehormonene door afname licht afneemt.
Maar externe factoren als daglengte en temperatuur en aanwezigheid nestplaats of geschikte partner beïnvloedt ook voortplantingsgedrag.
Factoren die een rol spelen bij gedrag
Ethogram
Ethogram
Protocol
Wat kan je met een protocol?
Hoe vaak komt elke handeling voor? → frequentieanalyse
Hoelang duurt elke handelingen? → tijdsanalyse
Is er een vaste volgorde (gedragsketen) in bepaalde handelingen? → sequentieanalyse
Hebben bepaalde handelingen een gemeenschappelijk effect/doel? Dus zijn er gedragssystemen te ontdekken?
Huiswerk
Maak opdracht 32 t/m 36
Oefen de Flitskaarten en controleer de leerdoelen
van B3 met de Test Jezelf
Klaar?
Neem de Context 'Verkeersgedrag op de fiets' door en
maak opdracht 38 en 39
Lesafsluiter B3
8.3.1 Je kunt toelichten wat gedrag is en hoe gedrag is ingedeeld.
8.3.2 Je kunt uitleggen hoe gedrag tot stand komt en dat gedrag het resultaat is van de relatie van een organisme met zijn omgeving.
8.3.3 Je kunt beschrijven wat ethologie inhoudt en een eenvoudig gedragsonderzoek uitvoeren.
Is dit een juist beschreven observatie? De hond kijkt angstig.
juist
onjuist
Is dit een juist beschreven observatie? De apen kussen elkaar, omdat ze elkaar graag mogen.
juist
onjuist
Is dit een juist beschreven observatie? De hond doet zijn oren iets naar achter en plaatst zijn staart tussen zijn benen.
juist
onjuist
Wat is GEEN gedrag.
Leerling slaapt in de les.
Een vleesetende plant vangt een vlieg
Hond rolt in het gras.
Vogel zit stil op een tak.
Is dit een ethogram en/of een protocol?
Zowel een ethogram als een protocol
Ethogram
Protocol
Geen van beiden
Hoe beschrijft een etholoog gedrag? En wat is dan een juist voorbeeld?
objectief
subjectief
De kat tikt een bolletje wol voor zich uit.
De kat is vrolijk aan het spelen met een bolletje wol.