Les 3: Ziekten van de huid, huidinfecties en brandwonden

• newEditor
• Vpk
• MBO
• Studiejaar 3

Ziekten van de huid, huidinfecties en brandwonden

Lesplanning

huidinfecties

elk jaar:

50/1000 bacterie

30/1000 schimmel

11/1000 virus (9,5 gordelroos, 1,5 koortslip)

Opbouw van de huid

Hoe zat het ook al weer:

Huidinfecties

Zijn ontstekingen van de huid door bacteriën, virussen, gisten, schimmels of parasieten, zoals mijt, schurft en wormen. Huidinfecties worden veroorzaakt door beschadiging van de huid (ook door krabben), brandwonden en slechte verzorging van huidwonden.

Huidabces

Een oppervlakkige huidinfectie veroorzaakt een ontsteking van de bovenste huidlaag met roodheid, zwelling, pijn, zweertjes, puistjes, pusvorming (huidabces) en jeuk.

steenpuist/furunkel

steenpuist/furunkel

steenpuist/furunkel

- veroorzaker steenpuist: Bacteriën: staphylococcus aureus of streptokokken.

- Rijping bevorderen, warm kompres, goed schoonhouden, bacteriën niet verspreiden.

- zeep of shampoo met povidonjodium (Betadinescrub) of chloorhexidine (Hibiscrub)

- wondroos: oorzaak is streptokokken, als gevolg van een geïnfecteerde wond of eczeem

- afkoelen met koude omslagen, pijnbestrijding en antibiotica.

- De wondroos kan zich dan via blaasjes, blaren en lymfevaten uitbreiden naar hersenen, oren of andere organen. Hierdoor kunnen ernstige complicaties optreden zoals hypotensie (lage bloeddruk), snelle hartslag en sepsis (bloedvergiftiging).

De algemene kenmerken van huidinfecties zijn:

- roodheid, zwelling, warmte, pijn.

- blaasjes en schilfervorming

- evt. steriele abcessen (pusvorming)

Website

https://www.zorgvoorbeter.nl/thema-s/huidletsel/scholing/test-je-kennis-over-huidletsel-voor-verpleegkundigen

Diagnose bij huidinfectie:

De diagnose bij huidinfecties wordt gesteld door de specifieke zichtbare kenmerken en door bloedonderzoek (‘kweek’).

- Bij een kweekonderzoek van de huid wordt het lichaamsmateriaal, zoals een stukje huid of nagel, op kweek gezet om te bepalen of er sprake is van een bacteriële, virale of schimmel infectie

- 2 wkn voor een wond, 8 wkn voor een schimmel

Behandeling en zorg:

Bij alle huidinfecties geldt dat het, om verdere besmetting te voorkomen, belangrijk is om peuteren en krabben te vermijden en te zorgen voor goede hygiëne.

Epidemiologie

• De totale incidentie van bacteriële huidinfecties bij de huisartsenpraktijk ligt naar schatting rond de 50 per1000 per jaar.

• Antibioticaresistentie:

Staphylococcus aureusis de meest voorkomende verwekker van bacteriële huidinfecties. Antibioticaresistentie van Staphylococcus aureus

komt in de Nederlandse huisartsen praktijk weinig voor. 

- Staphylococcus aureus is een bacterie die bij veel mensen voorkomt, vooral op de huid en in de neus. De bacterie veroorzaakt meestal geen klachten. Bij beschadiging van huid of slijmvliezen kunnen infecties ontstaan

Dragerschap

Dragerschap van Staphylococcus aureus wordt gezien als een belangrijk reservoir voor het ontwikkelen van resistentie en recidiverende huidinfecties. De neus is het meest consistente reservoir voor Staphylococcus aureus. In Nederland is

17,5% van de gezonde volwassenen en 38,5% van de gezonde kinderen permanent drager van deze bacterie

Algemene risicofactoren

Algemene risicofactoren voor een bacteriële huidinfectie zijn:

• beschadiging van de huid

• verminderde arteriële of veneuze circulatie

• verminderde lymfeafvloed

• verminderde aangeboren of verworven afweer.

- het lymfevatenstelsel is essentieel voor het afvoeren van lymfevocht en het reinigen van het bloed.

PathofysiologieErythrasma 

is een oppervlakkige huidinfectie:

veroorzaakt door Corynebacteriumminutissimum

factoren die mogelijk een oorzakelijke rolspelen zijn warmte, zweten, obesitas en diabetes

die meestal weinig klachten geeft; soms irritatie of jeuk.

- Erythrasma is een onschuldige, niet-besmettelijke bacteriële huidinfectie die rode tot roodbruine, licht schilferende plekken veroorzaakt in huidplooien

- Plekken: Je ziet het vooral in de liezen, oksels, bilspleet of onder de borsten.

Tenen: Tussen de tenen kan de huid wit en week worden, met soms kloven.

Klachten: De plekken jeuken meestal niet of nauwelijks.

Oorzaak: Een bacterie (Corynebacterium minutissimum) groeit te hard in warme en vochtige omstandigheden. Dit komt vaker voor bij overgewicht, diabetes of veel zweten

- Hygiëne: Was de huidplooien eenmaal per dag met zeep, dep ze goed droog en gebruik eventueel talkpoeder.

Zelfzorgcrème: Smeer 2 keer per dag miconazol-crème op de plekken, verkrijgbaar bij de apotheek of drogist. Ga hierna nog 2 tot 3 dagen mee door als de plekken weg zijn. [1]

Huisarts: Helpt miconazol na een paar weken niet, of heb je erg grote plekken? Maak dan een afspraak met je huisarts voor een andere crème (zoals fusidinezuur) of antibiotica in pillen.

Gekenmerkt doorscherp begrensde, roodbruine, fijn schilferende plekken: vooral tussen de tenen in mindere mate in de liezen, oksel die voornamelijk voorkomt bij volwassenen.

- erythrasma is geen zwemmerseczeem, hoewel de plekjes op de voet er soms wel op kunnen lijken

Folliculitis

• Folliculitis(puist)is een oppervlakkige ontstekingvan de hals van de haarfollikel.

• Staphylococcus aureusis de meest voorkomende verwekker.

- Folliculitis is een ontsteking van de haarzakjes die kleine rode bultjes of pussige puistjes op de huid veroorzaakt

- Kleine rode bultjes die later witte of gele puistjes worden.

Jeuk of pijn op de plek van de ontsteking.

Vaak te zien na het scheren, epileren of door strakke kleding

- Wat kun je zelf doen?

Niet scheren of epileren tot de huid weer rustig is.

Niet krabben of puistjes uitknijpen om littekens te voorkomen.

Geen zalf of vette olie op de plekken smeren.

De klachten gaan meestal binnen 1 tot 2 weken vanzelf over

Algemene risicofactoren

Bacteriële huidinfecties

mogelijke risicofactoren:

epileren, scheren, occlusie

contact met oliën

Folliculitis gaat meestal binnen 1 tot 2weken vanzelf over.

Impetigo

is een besmettelijke, oppervlakkige huidinfectie.

- krentenbaard

- is een zeer besmettelijke huidontsteking die wordt veroorzaakt door bacteriën en vooral bij jonge kinderen voorkomt

- symptomen:

Rode vlekken of bultjes die veranderen in blaasjes met geel vocht.

Blaasjes die opengaan en natte plekjes met geelbruine korstjes worden.

Plekken die vaak rond de neus en mond zitten, maar ook op armen of benen kunnen verschijnen.

Jeuk of pijn op de aangedane huid

- Hoe ontstaat het:

Bacteriën (zoals Staphylococcus aureus) dringen binnen via een beschadigd huidje, schaafwondje of eczeem.

Overdracht gebeurt via huidcontact of vocht uit de blaasjes op handen, speelgoed en deurklinken

- Wat kun je eraan doen:

Raadpleeg de huisarts voor een geschikte antibioticazalf of eventueel een antibioticakuur.

Was je handen regelmatig met water en zeep.

Houd de nagels van kinderen kort om krabben te beperken.

Gebruik een schone, eigen handdoek per persoon en deel deze niet

 Presentatievormen:

• impetigovulgaris (ook wel ‘impetigo crustosa’), gekenmerkt geelbruine korsten

• impetigo bullosa: blaarvorming

komt maar weinig voor

 

Cellulitis en Erysipelas/wondroos

is te herkennen aan:

Een pijnlijk, warm, scherp begrensde huid, soms gepaard gaat met algemene ziekteverschijnselen, zoals:

koorts ,rillingen en misselijkheid.

cellulitis niet te verwarren met cellulite

- Erysipelas en cellulitis zijn beide bacteriële ontstekingen van de huid, maar erysipelas treft vooral de oppervlakkige huidlagen en heeft scherpe grenzen, terwijl cellulitis dieper in het onderhuids vetweefsel doordringt en vager is begrensd

- Diepte in de huid

Erysipelas (wondroos): Een oppervlakkige infectie van de huid (de opperhuid en lederhuid).

Cellulitis: Een diepere infectie die ook het onderhuidse vet- en bindweefsel bereikt.

- Begrenzing van de roodheid

Erysipelas: Heeft een duidelijke, scherpe en soms verheven rand.

Cellulitis: Heeft een vager, diffuser en minder scherp afgekaderd uiterlijk

- Uiterlijk en symptomen

Erysipelas: Gaat vaak gepaard met een plotseling begin, felle roodheid, pijn, koorts en koude rillingen.

Cellulitis: Kan geleidelijker ontstaan; de grens is minder hard afgetekend en de huid kan wat vaster of bobbeliger aanvoelen door de diepere zwelling

- Cellulitis is de ernstige, bacteriële huidontsteking die hier wordt besproken.

Cellulite (vaak ten onrechte ook cellulitis genoemd in de volksmond) is de cosmetische en onschuldige 'sinaasappelhuid' op bijvoorbeeld de bovenbenen

Cellulitis komt vaak voor aan een been, minder vaak aan een arm of in het gezicht, en zelden of nooit beiderzijds.

Recidiveert in 25% van de gevallen binnen 3 jaar.

 

Risicofactoren

voor een recidiefcellulitis zijn:

ulcera, traumatische wonden, tinea pedis, overgewicht

chronische veneuze insufficiëntie, perifeer vaatlijden, diep veneuze trombose

- Een ulcus (meervoud: ulcera) is een open wond of zweer aan de huid of slijmvliezen waarbij weefsel verloren gaat

- Tinea pedis, beter bekend als voetschimmel of zwemmerseczeem

- Perifeer vaatlijden (ook wel etalagebenen of PAV genoemd) is een vernauwing van de slagaders naar de benen door slagaderverkalking

- Chronische veneuze insufficiëntie (CVI) is een aandoening waarbij de aderen in de benen het zuurstofarme bloed niet goed meer naar het hart kunnen terugpompen, meestal doordat de aderkleppen niet meer goed sluiten

- Een diepe veneuze trombose (DVT), ook wel een trombosebeen genoemd, is een bloedstolsel in een diep gelegen ader, meestal in het been

Eczeem

Wat weet je over eczeem?

Vaak is eczeem, evenals andere huidaandoeningen, een signaal van het bestaan van een interne ziekte.

constitutioneel eczeem

Contact eczeem / allergie

psoriasis

Constitutioneel eczeem:

• Aangeboren erfelijke factoren

•  Allergische reactie

• 75% van de zorgvragers is jonger dan twintig jaar.

• Oorzaak?

• Behandeling? 

- Constitutioneel eczeem (ook wel atopisch eczeem genoemd) is een chronische, niet-besmettelijke ontstekingsziekte van de huid die zorgt voor erfelijke roodheid, schilfering en intense jeuk

- Wat is het en wie krijgt het?

Het is een huidaandoening die vaak ontstaat in de eerste levensmaanden of jeugdjaren.

Ongeveer 1 op de 5 kinderen heeft hier last van.

Bij veel kinderen verdwijnt het eczeem vanzelf voor of tijdens de puberteit, maar het kan ook op volwassen leeftijd aanwezig blijven of terugkeren.

Het hangt samen met 'atopie': een erfelijke aanleg voor overgevoeligheid, wat ook kans geeft op astma of hooikoorts

- Klachten en symptomen

Jeuk: Dit is vaak de meest storende klacht en kan leiden tot slaapproblemen.

Huidbeeld: Rode plekken, bultjes, schilfers en soms blaasjes waar vocht uit kan komen.

De ernst van de klachten wisselt sterk per periode

- Behandeling en zelfzorg

Vette zalven (indifferente middelen): Het dagelijks smeren van de huid met een neutrale basiszalf is de basis van elke behandeling om de huidbarrière te herstellen.

Medicijnzalf: Bij ontstekingen schrijft een arts vaak een hormoonzalf (corticosteroïd) voor.

Zware behandelingen: Als zalven niet genoeg helpen, kan een arts lichttherapie of inwendige medicijnen (zoals pillen of injecties) adviseren

Psoriasis

De ziekte is niet besmettelijk maar wel erfelijk.

behandeling

lokale

lichttherapie

- psoriasis: onderarmen, handen, enkels, hoofdhuid. zonder zeep wassen, geen wasverzachter.

- De huidafwijking kan samengaan met ontsteking van de gewrichten. De gewrichten zijn dan rood, gezwollen, pijnlijk en voelen warm aan

- negatief zelfbeeld/ psychische problemen

- Na langdurig gebruik hebben corticosteroïden minder effect (tachyfylaxie) en kan de huid dunner worden (atrofie)

- oorzaak van psoriasis ligt in het DNA en in een afweerstoornis van de persoon zelf

Lichttherapie maakt gebruik van UV-straling of rood licht om de huid te behandelen. Bij psoriasis vernieuwen huidcellen zich te snel, waardoor rode, schilferige plekken ontstaan. UV-licht (UVB of UVA) dringt in de huid en remt de overactieve immuunreactie, waardoor roodheid, schilfering en jeuk verminderen

Brandwonden

1ste graads

• Beperkt zich tot de epidermis

• Huid is roze tot lichtrood

• Capillaire re-fill intact

• Geen blaarvorming

• Geen littekenvorming

• Spontane genezing met 3-7 dagen

• Typisch voorbeeld: zonverbranding

Eerste hulp en verzorging

- Koelen: Houd de wond lang genoeg onder lauw water om de warmte uit de huid te halen en de pijn te stillen. Gebruik geen ijs of ijskoud water.

- Kleding: Verwijder knellende kleding of sieraden direct, tenzij dit aan de wond vastzit.

- Smeren: Na het koelen kun je een milde, vette crème of hydraterende lotion (zoals aftersun of vaseline) aanbrengen om de droge huid te verzachten.

- Pijnstilling: Neem eventueel paracetamol tegen de pijn

2de graads

• Betreft gehele epidermis en deels dermis

• Huid is roze-rood en oedemateus.

• Geen capillaire re-fill.

• Blaarvorming.

• Extreem pijnlijk, omdat de zenuwuiteinden (dermis) bloot liggen.

Spontane genezing met 10-21 dagen.

Eerste hulp en koelen:

- Koel direct: Houd de wond onder lauw water (15 tot 30 graden). Gebruik nooit ijskoud water.

- Kleding verwijderen: Trek kleding, luiers en sieraden direct uit, het liefst tijdens het koelen. Zit kleding vast aan de wond? Laat dit dan zitten.

- Blaren: Prik blaren niet zelf door.

- Afdekken: Dek de wond losjes af met een schone doek, huishoudfolie of een steriel niet-plakkend verband

Verdere behandeling:

- Pijnstilling: Neem eventueel paracetamol tegen de pijn.

- Zalf: Diepere brandwonden worden door een arts of verpleegkundige vaak behandeld met speciale zalf, zoals flammazinezalf.

- Wanneer naar de huisarts: Ga altijd naar de huisarts of spoedeisende hulp bij grote blaren, een grote brandwond, als het slachtoffer een baby of oudere is, of als de wond op het gezicht, de handen, voeten of geslachtsdelen zit

3de graads

• Betreft gehele epidermis en gehele dermis

• Huid is droog, leerachtig, waxachtig wit, of juist zwart

• Geen blaarvorming

• Geen capillaire refill

• Geen pijn

• Geen spontane genezing

Eerste hulp bij een derdegraads brandwond:

- Koel de wond minimaal 10 minuten met lauwwarm, zachtstromend leidingwater.

- Bel direct 112 of de huisartsenpost voor spoedhulp.

- Verwijder kleding en sieraden die niet aan de wond vastklemmen (laat vastgeklevende kleding zitten).

- Dek de wond af na het koelen met steriel verband, schone doeken of plastic huishoudfolie.

- Smeer niets op de wond (geen zalf, crèmes of huismiddeltjes).

Kenmerken van een derdegraads brandwond:

- De huid is wit, grauw, donkerbruin of zwart van kleur.

- Het oppervlak voelt droog, stug en leerachtig aan.

- De wond doet meestal geen pijn omdat de zenuwuiteinden zijn verbrand.

Medische behandeling in het ziekenhuis:

- Artsen behandelen de wond met antibacteriële middelen (zoals zilversulfadiazine/flammazine) of vette gazen.

- Vaak is een operatie nodig waarbij dode huid wordt verwijderd en een huidtransplantatie plaatsvindt

Complicaties

• infectiegevaar

• littekenvorming met verdikkingen

• ernstige verminking en verminderde functie als de littekens in huidplooien zitten, zogenaamde contracturen

• ademhalingsproblemen (door verbranding van longweefsel)

schimmel

ringworm

voetschimmel

luieruitslag/intertrigo

- Ringworm is een besmettelijke schimmelinfectie van de huid die rode, jeukende en schilferige ringvormige plekken veroorzaakt

Besmettelijk:

- De schimmel wordt overgedragen via direct contact met besmette mensen of dieren (zoals honden en katten).

- Voorwerpen: Ook via kleding, handdoeken of sportmatten kunt u besmet raken.

Behandeling:

- Antischimmelcrème: Ringworm is meestal goed te behandelen met een speciale zalf of crème tegen schimmels (verkrijgbaar bij de apotheek of drogist)

- Voetschimmel (ook wel zwemmerseczeem genoemd) is een besmettelijke schimmelinfectie van de huid die vaak jeuk, schilfers en kloofjes tussen de tenen veroorzaakt

Herkenning en Symptomen:

- Tussen de tenen: Witte, zachte schilfering, een nattend of week huidje en pijnlijke kloofjes (vooral tussen de vierde en vijfde teen).

- Jeuk en pijn: Heftige jeuk, soms branderigheid of een onaangename geur.

- Voetzolen: Rode plekken met schilfers of kleine jeukende blaasjes aan de randen van de voet

Behandeling:

- Schimmeldodende crème: Je kunt bij de apotheek of drogist zonder recept een crème kopen. Goede werkzame stoffen zijn terbinafine, miconazol of clotrimazol.

- Smeertips: Smeer de crème dun op de plek én tot 2 centimeter daarbuiten. Terbinafine hoef je meestal maar 1 tot 2 weken te smeren (1 keer per dag); andere crèmes smeer je 2 keer per dag tot een week nadat de plekken weg zijn.

- Schoenen en sokken: Voorkom herbesmetting door katoenen sokken en goed ventilerende schoenen te dragen. Was sokken en handdoeken op minimaal 60 graden.

Voorkomen:

- Droog je voeten na het douchen goed af, met extra aandacht voor de ruimte tussen je tenen.

- Draag badslippers in openbare ruimtes zoals zwembaden, sportscholen en doucheruimtes.

Een schimmelnagel (in de volksmond ook wel kalknagel genoemd) is een teennagel die is geïnfecteerd met een schimmel, waardoor deze geel/wit verkleurt, verdikt of brokkelig wordt

Intertrigo (ook wel smetplekken of intertrigineus eczeem genoemd) is een oppervlakkige huidontsteking in huidplooien die ontstaat door een combinatie van vocht, warmte en wrijving

Hoe behandel en voorkom je smetplekken:

- Droog en schoon houden: Zorg dat de huidplooien goed droog zijn na het wassen (dep voorzichtig, niet wrijven).

- Wrijving verminderen: Draag loszittende kleding van ademende, natuurlijke materialen.

- Zinkzalf gebruiken: Een Thuisarts advies is om te smeren met zinkzalf of een zinkoxide-schudsel om de huid in te drogen en te beschermen.

- Infecties bestrijden: Als er sprake is van een schimmel- of bacteriële infectie, kan een arts een speciale crème (zoals een antischimmel- of milde corticosteroïdencrème) voorschrijven.

virus

gordelroos

koortslip

Gordelroos is een pijnlijke huidaandoening met blaasjes die ontstaat door hetzelfde virus dat waterpokken veroorzaakt

Wat is gordelroos?

- Oorzaak: Het varicella-zostervirus blijft na waterpokken achter in je zenuwknopen en kan later weer actief worden.

- Kenmerk: Je krijgt jeuk, pijn en rode blaasjes aan één kant van je lichaam, vaak op de romp of in het gezicht.

- Weerstand: Het treedt vooral op bij het ouder worden of bij een verminderde afweer

Wat kun je zelf doen:

- Verzorging: Houd de huid schoon en droog. Je kunt zinkoxideolie of zinkzalf smeren om de blaasjes in te drogen.

- Pijnstilling: Neem paracetamol tegen de pijn.

- Besmettingsgevaar: Het vocht uit de blaasjes is besmettelijk voor wie nog geen waterpokken heeft gehad (zoals jonge baby's en zwangeren). Dek de plekken eventueel af

Een koortslip is een pijnlijke, besmettelijke huidontsteking met blaasjes op of rond de lippen die wordt veroorzaakt door het herpes simplex-virus

Wat is een koortslip:

- Symptomen: Het begint vaak met jeuk, branderigheid of tintelingen, waarna pijnlijke blaasjes ontstaan die na enkele dagen indrogen tot korstjes.

- Duur: Een koortslip gaat binnen 1 tot 2 weken vanzelf over.

- Oorzaak: Het herpesvirus blijft na een besmetting je hele leven in de zenuwcellen van je huid aanwezig en kan door bijvoorbeeld zonlicht, stress of vermoeidheid opnieuw actief worden

Wat kun je zelf doen:

- Niet aanraken: Raak de plek zo min mogelijk aan om verspreiding of een oogontsteking te voorkomen.

- Handen wassen: Was je handen vaak en grondig met water en zeep na het aanbrengen van een zalf of pleister.

- Verzorging: Gebruik bij jeuk of blaasjes een indrogend middel zoals zinksulfaat of zinkoxide, en bij korstjes een verzachtende zalf of een speciale koortslip-pleister

Let op bij baby's:

- Gevaarlijk voor jonge baby's: Het virus kan gevaarlijk zijn voor pasgeboren baby's en jonge kinderen omdat hun afweersysteem nog niet optimaal is.

- Voorzorgsmaatregelen: Kus een baby nooit als je een koortslip hebt en plak eventueel een pleister op de plek

Volgende les