CO₂ - wat kan je ermee?
CO2 - wat kan je ermee?
Hoe kun je CO2 uit de atmosfeer verwijderen?
Lesduur is: 50 minIntroductie
Instructies
Onderdelen in deze les
CO2 - wat kan je ermee?
Hoe kun je CO2 uit de atmosfeer verwijderen?
Deze slide heeft geen instructies
Informatie voor de docent
Vooraf
Verdeel de leerlingen in groepjes van 5 leerlingen. De les maakt gebruik van de expertwerkvorm.
Benodigdheden
Iconen
Zet het vinkje 'toon bij leerling' aan
Toon notities bij elke dia
Navigeren door de les
Vergroot een afbeelding
Klik hier
Hotspot met meer informatie
laptop voor elke leerling
rekenmachine voor elke leerling
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoelen
Na deze les:
...heb je inzicht in de hoeveelheden CO2 in de atmosfeer en de bronnen daarvan.
...ken je verschillende manieren en technieken om CO2 uit de atmosfeer te verwijderen.
...heb je o.a. op basis van eigen berekeningen een inschatting gemaakt van de haalbaarheid van verschillende manieren om CO2 te verwijderen.
Na deze dia:
Er volgen nu drie dia's met stellingen waarbij de leerlingen positie in de klas (links-rechts) moeten kiezen. Vraag de leerlingen om alvast op te staan.
Je kunt ook kiezen voor de light-variant: Daarbij verandert 'links' in 'staan' en 'rechts' in 'zitten'. Dat geeft iets minder reuring in de klas.
Stelling: Lucht bevat minder CO2 dan zuurstof.
WAAR
NIET WAAR
Ga links staan
Ga rechts staan
Toelichting
Kom in beweging: nodig de leerlingen uit om na te denken over deze stelling en vervolgens (fysiek) een positie te kiezen.
Antwoord: lucht bestaat voor 0,04% uit CO2 en voor zo'n 20% uit zuurstofgas.
De stelling is dus WAAR..
Alternatief: Als het naar links en rechts lopen van leerlingen teveel onrust oplevert of teveel tijd kost, kun je ook kiezen voor de variant 'staan-zitten' (dus bijv. waar=staan, onwaar=zitten).
Stelling: Er zit meer CO2 in lucht dan in water.
WAAR
NIET WAAR
Ga links staan
Ga rechts staan
Toelichting
Antwoord: lucht bestaat voor 0,04% uit CO2. In water lost CO2 vrij gemakkelijk op (waarbij het invloed heeft op de zuurgraad van het water, het verzuurt namelijk) waardoor water meer CO2 bevat dan lucht.
De stelling is dus NIET waar.
Alternatief: Als het naar links en rechts lopen van leerlingen teveel onrust oplevert of teveel tijd kost, kun je ook kiezen voor de variant 'staan-zitten' (dus bijv. waar=staan, onwaar=zitten).
De sterke stijging van het CO2-gehalte in de atmosfeer (met ongeveer 50% sinds 1800) komt door de verbranding van fossiele brandstoffen (gas, olie).
WAAR
NIET WAAR
Ga links staan
Ga rechts staan
Toelichting
Sinds de industriële revolutie verbranden we veel fossiele brandstoffen. Koolstof die daar in miljoenen jaren is opgeslagen, komt nu versneld in de atmosfeer terecht door het verbranden van olie en gas. In de wetenschap is er inmiddels concensus dat de stijging van het CO2-gehalte hierdoor veroorzaakt is. (voor cijfermatige onderbouwing, zie de volgende dia)
De stelling is dus WAAR.
Alternatief: Als het naar links en rechts lopen van leerlingen teveel onrust oplevert of teveel tijd kost, kun je ook kiezen voor de variant 'staan-zitten' (dus bijv. waar=staan, onwaar=zitten).
Bron: Cermak (2024) van climate.nasa.gov
Wat valt op in deze grafiek?
CO2, een probleem?
Deze slide heeft geen instructies
Vraag
Wat viel er op in de grafiek?
Klik om te vergroten!
Toelichting
- Veel fluctuaties in CO2-gehalte in het verleden
- Maar nooit eerder boven niveau 1950
- Zeer sterke stijging in laatste eeuw
Naar aanleiding van deze grafiek kun je met de klas praten over oorzaken van die fluctuaties bijvoorbeeld vulkaanuitbarstingen. Natuurlijke variatie wordt door wetenschappers niet ontkend. Maar het huidige niveau is niet meer te verklaren vanuit natuurlijke oorzaken.
Hapjes CO2
Teveel CO2 in de atmosfeer dus.
Waarom dat een probleem is zie je in dit filmpje:
Deze slide heeft geen instructies
Minder CO2 uitstoten: hoe dan?
De NOS heeft een app gemaakt om inzichtelijk te maken hoeveel CO2 je bespaart met verschillende maatregelen.
Klik hieronder op de hotspot en ga naar die app.
Onderzoek welke maatregelen echt een verschil kunnen maken.
In de volgende dia staat een vraag daarover:
3
minute
00
second
Deze slide heeft geen instructies
Vraag
Wat zijn de (2 of 3) beste manieren om CO2 uit de atmosfeer te verwijderen (volgens de NOS-app)?
Antwoord
Het sluiten van TATA-steel is de beste optie, maar die is niet erg realistisch. Bovendien verplaatst de uitstoot zich dan naar andere landen, want staal produceren blijft hoogst waarschijnlijk gewoon nodig (denk aan gebruik voor windmolens).
Het halveren van de veestapel zet zoden aan de dijk. Overigens gaat het hier vooral om de uitstoot van methaan, wat een sterk broeikasgas is. Deze maatregel zou gecombineerd kunnen worden met vleesbelasting.
Het electrificeren van auto's en bestelbusjes helpt ook. Kanttekening: die electriciteit moet dan wel groen opgewekt worden, anders helpt het natuurlijk nog steeds niet.
Opmerkelijk is dat het planten van bomen niet veel helpt. Misschien gaat de app uit van te weinig bomen?
Het gaat bij deze vraag niet om de absolute getallen, maar vooral ook om de discussie.
CO2 verwijderen
Stel we moeten als land 20 megaton CO2 uit de atmosfeer verwijderen.
Daar zijn verschillende manieren voor.
Jullie gaan in groepjes één manier onderzoeken.
Daarna kijken jullie als klas wat de beste (combinatie van)
manier(en) is om voldoende CO2 te verwijderen.
(O ja, voorkomen dát er CO2 in de atmosfeer komt is nóg handiger, maar dat laten we hier even buiten beschouwing.)
Deze slide heeft geen instructies
CO2-expert: basisgroep
Er is de laatste jaren veel onderzoek gedaan naar manieren van wegvangen van CO2. Jullie worden expert op één van die technieken.
Stap 1
Vorm een basisgroep van vijf leerlingen.
Bedenk een passende naam voor je groep!
Stap 2
Elk groepslid krijgt een nummer.
1
2
3
4
5
Toelichting
Het is het meest efficiënt als de docent de groepen bij voorbaat indeelt.
* Zorg dat er eerst groepen gevormd zijn van 5 leerlingen. Dit zijn de basisgroepen. Leuk als elke basisgroep een naam heeft ('madeliefje', 'klavertje vier', ...)
* Laat de leerlingen binnen een groep zichzelf een nummer geven (van 1 t/m 5) geven.
* Ga nu door naar de volgende dia: op basis van hun nummer worden de basisgroepen gehergroepeerd tot expertgroepen (dus alle nrs 1 bij elkaar, alle nrs 2 bij elkaar, etc.). Dit geeft gedoe, dus een duidelijke instructie is belangrijk.
* (na het expertgedeelte komen de leerlingen weer samen in hun basisgroep ('madeliefje' etc) om hun expertkennis te delen)
CO2-expertgroepen
Stap 3
Vorm een expertgroep met leerlingen met hetzelfde nummer. Klik op de juiste link en bestudeer - met je nieuwe groepje - het onderwerp.
Maak met je expertgroep 1 dia in powerpoint over jullie onderwerp.
Stap 4
Ga na 15 minuten weer terug naar je eigen basisgroep.
klik op de juiste link
15
minute
00
second
Toelichting
Zie voor de expertmethode en het indelen van de groepjes de toelichting bij de vorige dia, en de afbeelding.
Spoor de leerlingen aan om in hun expertgroep samen de (lastige!) teksten en vragen te doorgronden. Ze moeten straks in hun basisgroep als expert verslag doen van hun opgedane kennis.
Op basis van de ingebracht expert-argumenten kiest elke basisgroep de techniek, die naar hun mening de beste is.
Terug naar je basisgroep
Elke basisgroep beschikt nu over de kennis op 5 verschillende manieren om CO2 weg te vangen
Stap 5
Elke expert geeft nu in 1-2 minuten een pitch over het eigen onderzoeksgebied.
Gebruik daarbij de ppt-dia die je net gemaakt hebt.
5 x maximaal 2 minuten
Toelichting
De pitches vinden plaats binnen de basisgroepen, niet klassikaal.
Handig als de docent een tijdsignaal laat horen, bijv na 1,5 minuut telkens.
door het aanplanten van bomen of het kweken van zeewier
door CO₂ uit zeewater te verwijderen (SeaO2)
door CO₂ uit de lucht te filteren (Skytree)
door CO₂ weg te vangen dmv steenmeel (olivijn)
door CO₂ in de bodem op te slaan (CCS, bijv. Porthos)
Welke methode is volgens jou het meest geschikt om 20 megaton CO2 uit de atmosfeer te verwijderen?
Toelichting
Er is hier niet echt een 'goed' of 'fout' maar op basis van de kennis die ze in de expertgroepen hebben opgedaan is het te verwachten dat er één of twee 'winnaars' uit deze poll komen. Ga het gesprek met de klas hierover aan.
Gefeliciteerd!
Na deze les:
Heb je inzicht in de hoeveelheden CO2 in de atmosfeer en de bronnen daarvan.
Ken je verschillende manieren en technieken om CO2 uit de atmosfeer te verwijderen.
Heb je als expert, met eigen berekeningen, een inschatting gemaakt van de haalbaarheid van jouw techniek om CO2 te verwijderen.
Deze slide heeft geen instructies
Geïnspireerd?
Vond je dit een leuke les? Dan is één van de volgende vervolgopleidingen misschien iets voor jou:
Deze slide heeft geen instructies
De makers van deze les willen graag weten wat je van de les vond. Ga daarvoor naar de (korte) vragenlijst. Heel veel dank!
Feedback gevraagd
Link naar vragenlijst voor leerlingen:
ut.onl/leerling4tu
De makers van deze les willen graag weten wat je van de les vond. Ga daarvoor naar de (korte) vragenlijst. Heel veel dank!
Feedback gevraagd
Vragenlijst voor docenten
Link naar vragenlijst voor docenten:
ut.onl/docent4tu
Deze slide heeft geen instructies
Bronnen
Deze slide heeft geen instructies