Samengestelde zinnen
Voorbeelden:
Mijn broer zit te internetten. (tijdproef: zat)
Ik ga sporten. (tijdproef: ging)
Mijn broer zit te internetten en ik ga sporten. (tijdproef: zat - ging)
Mijn broer zit te internetten wanneer ik ga sporten. (tijdproef: zat - ging)
Samengestelde zinnen
Voorbeelden:
Mijn broer zit te internetten. (tijdproef: zat)
Ik ga sporten. (tijdproef: ging)
Mijn broer zit te internetten en ik ga sporten. (tijdproef: zat - ging)
Mijn broer zit te internetten wanneer ik ga sporten. (tijdproef: zat - ging)
Samengestelde zin: gelijkwaardig
Theorie
Voorbeeldzin: Mijn broer zit te internetten en ik ga sporten.
Twee pv’s : tijdproef! (zat – ging) Mijn broer zit te internetten / en ik ga sporten.
Nevenschikkend? Probeer onderwerp en pv te scheiden dmv “niet”!
*Mijn broer niet zit te internetten en ik niet ga sporten.
Beide zinnen incorrect: hoofdzin + bijzin incorrect Nederlands.
Conclusie: nevenschikkend samengesteld!
Handeling: zinnen worden apart ontleed!
(Mijn broer) (zit) [te internetten} en (ik) (ga) {sporten}.
Voorbeeldzin: Mijn broer zit te internetten wanneer ik ga sporten.
Twee pv’s : tijdproef! (zat – ging) Mijn broer zit te internetten / wanneer ik ga sporten.
Nevenschikkend? Probeer onderwerp en pv te scheiden dmv “niet”!
*Mijn broer niet zit te internetten wanneer ik niet ga sporten.
Incorrecte zin: hoofdzin Correcte zin: onderschikkende bijzin.
Conclusie: onderschikkend samengesteld
Handeling: ontleden hele zin; onderschikkende zin = 1 zinsdeel!
(Mijn broer) (zit) [te internetten} (1 zinsdeel)
wanneer ik ga sporten.
Samengestelde zin: ongelijkwaardig
Theorie:
Wanneer de delen van de samengestelde zin ongelijkwaardig zijn, spreken we van een onderschikkende samengestelde zin. Je hebt dan te maken met een hoofdzin en een bijzin.
*NB: je herkent de onderschikkende zin doordat je onderwerp en persoonsvorm WEL van elkaar kunt scheiden (bv dmv de ontkenning NIET)
*Bij het ontleden van een ongelijkwaardig samengestelde zin, ontleed je de hele samengestelde zin. Het onderschikkende gedeelte benoem je dan als zinsdeel (en kun je vaak vervangen door 1 woord).
Didactiek: nevenschikkend en onderschikkend?
Vb. 1) Met Marieke ga ik de stad in en daarna wil ik nog tennissen.
Vb. 2) Ik heb afgesproken dat we vergaderen vanmiddag.
*Wanneer de zin nevenschikkend is: ondw en pv onafscheidelijk:
*Wanneer de zin onderschikkend is: ondw en pv wel te scheiden.
Met Marieke de stad in en daarna nog tennissen. nevenschikkend
afgesproken dat we vergaderen vanmiddag. onderschikkend
Onderschikkende bijzin? En dan?
Gegeven: bij het ontleden van een ongelijkwaardig samengestelde zin, ontleed je de hele samengestelde zin. Het onderschikkende gedeelte benoem je dan als zinsdeel (en kun je vaak vervangen door 1 woord).
Het is logisch dat het onderschikkende deel, dat we benaderen als 1 zinsdeel, in de zin allerlei verschillende functies kan innemen.
Het kan het onderwerp zijn binnen de hoofdzin: onderwerpszin
” naamwoordelijk deel “ : gezegdezin
“ lijdend voorwerp “ : lijdendvoorwerpszin
“ meewerkend voorwerp “ : meewerkend voorwerpszin
“ voorzetselvoorwerp “ : voorzetselvoorwerpszin
“ bijwoordelijke bepaling “ : bijwoordelijke bijzin
“ bijvoeglijke bepaling “ : bijvoeglijke bijzin
Vergelijk de volgende zinnen
1) Onderscheid hoofd- en bijzin! |
2) Bepaal: bijzin nevenschikkend of onderschikkend? |
3) Bepaal (indien onderschikkend) de functie van de onderschikkende bijzin |
Esther gelooft dat onze docent werkt in een bar op zaterdag.
Wanneer jullie geland zijn, moet je me even bellen op de mobiel.
Langs de kant van de weg zagen we een auto staan die vol deuken zat.
Wie houdt van rockmuziek, geven we de nieuwste cd van Nightwish.
Dat de gitarist overleden was, was mij niet bekend.
Dat concert was niet wat ik ervan verwachtte.
Zijn je ouders ervan op de hoogte dat je zwanger bent?
Esther gelooft dat onze docent werkt in een bar op zaterdag.
* Wanneer jullie geland zijn, moet je me even bellen op de mobiel.
*Langs de kant van de weg zagen we een auto die vol deuken zat.
* Wie houdt van rockmuziek, geven we de nieuwste cd van Nightwish.
Dat de gitarist overleden was, was mij niet bekend.
Dat concert was niet wat ik ervan verwachtte. Geel = scheidbaar =
Zijn je ouders ervan op de hoogte dat je zwanger bent? onderschikkende bijzin!
Toepassing
Vervolgstap: onderschikkende bijzin = 1 zinsdeel…maar welk?
antwoord = vervang onderschikkende bijzin door 1 woord + bepaal!
* Esther gelooft dat onze docent werkt in een bar op zaterdag. Esther gelooft dit.
* Wanneer jullie geland zijn, moet je me even bellen op de mobiel. Dan moet je me even bellen op de mobiel.
* Langs de kant van de weg zagen we een auto die vol deuken zat. NB: een auto die vol deuken zat = lijd vwp
die vol deuken zat >> bijvgl bijzin bij auto
* Wie houdt van rockmuziek, geven we de nieuwste cd van Nightwish. Hem geven we de nieuwste cd van Nightwish.
* Dat de gitarist overleden was, was mij niet bekend. Dit was mij niet bekend.
* Dat concert was niet wat ik ervan verwachtte. Dat concert was niet tof.
* Zijn je ouders ervan op de hoogte dat je zwanger bent? Zijn je ouders op de hoogte van dat (=daarvan)?
Conclusies:
* Esther gelooft dat onze docent werkt in een bar op zaterdag. Lijdend voorwerpszin
* Wanneer jullie geland zijn, moet je me even bellen op de mobiel. Bijwoordelijke bijzin
Langs de kant van de weg zagen we een auto die vol deuken zat. Bijvoeglijke bijzin bij “auto”
* Wie houdt van rockmuziek, geven we de nieuwste cd van Nightwish. Meewerkend voorwerpszin
* Dat de gitarist overleden was, was mij niet bekend. Onderwerpszin
* Dat concert was niet wat ik ervan verwachtte. Gezegdezin
* Zijn je ouders ervan op de hoogte dat je zwanger bent? Voorzetselvoorwerpszin