Syntaxis bijles 4

Samengestelde zinnen





Voorbeelden:

Mijn broer zit te internetten. (tijdproef: zat)

Ik ga sporten. (tijdproef: ging)

Mijn broer zit te internetten en ik ga sporten. (tijdproef: zat - ging)

Mijn broer zit te internetten wanneer ik ga sporten. (tijdproef: zat - ging)

1 / 11
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsHBOStudiejaar 1

In deze les zitten 11 slides, met tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Samengestelde zinnen





Voorbeelden:

Mijn broer zit te internetten. (tijdproef: zat)

Ik ga sporten. (tijdproef: ging)

Mijn broer zit te internetten en ik ga sporten. (tijdproef: zat - ging)

Mijn broer zit te internetten wanneer ik ga sporten. (tijdproef: zat - ging)

Samengestelde zin: gelijkwaardig

Theorie


Voorbeeldzin: Mijn broer zit te internetten en ik ga sporten.


Twee pv’s : tijdproef! (zat – ging) Mijn broer zit te internetten / en ik ga sporten.


Nevenschikkend? Probeer onderwerp en pv te scheiden dmv “niet”!


*Mijn broer niet zit te internetten en ik niet ga sporten.

Beide zinnen incorrect: hoofdzin + bijzin incorrect Nederlands.


Conclusie: nevenschikkend samengesteld!

Handeling: zinnen worden apart ontleed!


(Mijn broer) (zit) [te internetten} en (ik) (ga) {sporten}.


Voorbeeldzin: Mijn broer zit te internetten wanneer ik ga sporten.

Twee pv’s : tijdproef! (zat – ging) Mijn broer zit te internetten / wanneer ik ga sporten.


Nevenschikkend? Probeer onderwerp en pv te scheiden dmv “niet”!

*Mijn broer niet zit te internetten wanneer ik niet ga sporten.

Incorrecte zin: hoofdzin Correcte zin: onderschikkende bijzin.


Conclusie: onderschikkend samengesteld

Handeling: ontleden hele zin; onderschikkende zin = 1 zinsdeel!


(Mijn broer) (zit) [te internetten} (1 zinsdeel)







wanneer ik ga sporten.

Samengestelde zin: ongelijkwaardig

Theorie:

  • Wanneer de delen van de samengestelde zin ongelijkwaardig zijn, spreken we van een onderschikkende samengestelde zin. Je hebt dan te maken met een hoofdzin en een bijzin.


*NB: je herkent de onderschikkende zin doordat je onderwerp en persoonsvorm WEL van elkaar kunt scheiden (bv dmv de ontkenning NIET)


*Bij het ontleden van een ongelijkwaardig samengestelde zin, ontleed je de hele samengestelde zin. Het onderschikkende gedeelte benoem je dan als zinsdeel (en kun je vaak vervangen door 1 woord).

Didactiek: nevenschikkend en onderschikkend?
Vb. 1) Met Marieke ga ik de stad in en daarna wil ik nog tennissen.
Vb. 2) Ik heb afgesproken dat we vergaderen vanmiddag.

*Wanneer de zin nevenschikkend is: ondw en pv onafscheidelijk:


*Wanneer de zin onderschikkend is: ondw en pv wel te scheiden.



Met Marieke de stad in en daarna nog tennissen. nevenschikkend



afgesproken dat we vergaderen vanmiddag. onderschikkend

Onderschikkende bijzin? En dan?

Gegeven: bij het ontleden van een ongelijkwaardig samengestelde zin, ontleed je de hele samengestelde zin. Het onderschikkende gedeelte benoem je dan als zinsdeel (en kun je vaak vervangen door 1 woord).


Het is logisch dat het onderschikkende deel, dat we benaderen als 1 zinsdeel, in de zin allerlei verschillende functies kan innemen.

Het kan het onderwerp zijn binnen de hoofdzin: onderwerpszin

” naamwoordelijk deel “ : gezegdezin

“ lijdend voorwerp “ : lijdendvoorwerpszin

“ meewerkend voorwerp “ : meewerkend voorwerpszin

“ voorzetselvoorwerp “ : voorzetselvoorwerpszin

“ bijwoordelijke bepaling “ : bijwoordelijke bijzin

“ bijvoeglijke bepaling “ : bijvoeglijke bijzin

Vergelijk de volgende zinnen

1) Onderscheid hoofd- en bijzin! |
2) Bepaal: bijzin nevenschikkend of onderschikkend? |
3) Bepaal (indien onderschikkend) de functie van de onderschikkende bijzin |

  • Esther gelooft dat onze docent werkt in een bar op zaterdag.

  • Wanneer jullie geland zijn, moet je me even bellen op de mobiel.

  • Langs de kant van de weg zagen we een auto staan die vol deuken zat.

  • Wie houdt van rockmuziek, geven we de nieuwste cd van Nightwish.

  • Dat de gitarist overleden was, was mij niet bekend.

  • Dat concert was niet wat ik ervan verwachtte.

  • Zijn je ouders ervan op de hoogte dat je zwanger bent?

  • Esther gelooft dat onze docent werkt in een bar op zaterdag.


* Wanneer jullie geland zijn, moet je me even bellen op de mobiel.


*Langs de kant van de weg zagen we een auto die vol deuken zat.


* Wie houdt van rockmuziek, geven we de nieuwste cd van Nightwish.


Dat de gitarist overleden was, was mij niet bekend.


Dat concert was niet wat ik ervan verwachtte. Geel = scheidbaar =


Zijn je ouders ervan op de hoogte dat je zwanger bent? onderschikkende bijzin!


Toepassing


Vervolgstap: onderschikkende bijzin = 1 zinsdeel…maar welk?
antwoord = vervang onderschikkende bijzin door 1 woord + bepaal!

* Esther gelooft dat onze docent werkt in een bar op zaterdag. Esther gelooft dit.


* Wanneer jullie geland zijn, moet je me even bellen op de mobiel. Dan moet je me even bellen op de mobiel.


* Langs de kant van de weg zagen we een auto die vol deuken zat. NB: een auto die vol deuken zat = lijd vwp

die vol deuken zat >> bijvgl bijzin bij auto


* Wie houdt van rockmuziek, geven we de nieuwste cd van Nightwish. Hem geven we de nieuwste cd van Nightwish.


* Dat de gitarist overleden was, was mij niet bekend. Dit was mij niet bekend.


* Dat concert was niet wat ik ervan verwachtte. Dat concert was niet tof.


* Zijn je ouders ervan op de hoogte dat je zwanger bent? Zijn je ouders op de hoogte van dat (=daarvan)?


Conclusies:

* Esther gelooft dat onze docent werkt in een bar op zaterdag. Lijdend voorwerpszin


* Wanneer jullie geland zijn, moet je me even bellen op de mobiel. Bijwoordelijke bijzin


  • Langs de kant van de weg zagen we een auto die vol deuken zat. Bijvoeglijke bijzin bij “auto”


* Wie houdt van rockmuziek, geven we de nieuwste cd van Nightwish. Meewerkend voorwerpszin


* Dat de gitarist overleden was, was mij niet bekend. Onderwerpszin


* Dat concert was niet wat ik ervan verwachtte. Gezegdezin


* Zijn je ouders ervan op de hoogte dat je zwanger bent? Voorzetselvoorwerpszin