Eenmalig katheteriseren: man, vrouw en bladderscan
Eenmalig katheteriseren: man, vrouw en bladderscan
Tijd: 1 minuut. Docentstappen: open de les, benoem dat dit een introductie is met gerichte deeloefeningen en geen bewijs van bekwaamheid voor zelfstandige uitvoering. Studentactiviteit: luisteren en oriënteren. Kernantwoord: vandaag draait om herkennen, uitleggen en veilig voorbereiden en uitvoeren volgens protocol.
Na deze les kan ik...
Retentie, residu en eenmalig katheteriseren uitleggen.
De belangrijkste verschillen tussen eenmalig katheteriseren bij een man en vrouw benoemen.
Met een oefenkatheter laten zien hoe ik het in te brengen deel steriel houd.
Uitleggen hoe ik een bladderscan uitvoer en beoordeel.
Benoemen wanneer ik onderbreek, hulp vraag en rapporteer.
Tijd: 1 minuut. Docentstappen: lees de leerdoelen kort voor in eenvoudige taal. Benadruk dat ervaring als Helpende of Helpende Plus niet automatisch betekent dat iemand deze handeling zelfstandig mag uitvoeren. Studentactiviteit: meelezen. Kernantwoord: de lesdoelen zijn kennis van retentie en residu, verschillen tussen man en vrouw, no-touch, bladderscan en veilig handelen.
Inhaal skills les 5 november
Planning inhaal skills les volgende week bespreken, theorie verplicht lezen en opdrachten maken om de inhaalles te mogen doen!
Wondverzorging Verpleegtechnische handelingen VIGModule 3-> Wondverzorging en zwachtelenHoofdstuk 2-> Wondverzorging
Lees 2.1 t/m 2.15 en maak de verwerkingsopdrachten.
Zwachtel technieken: Verpleegtechnische handelingen-> VIGModule 3-> Wondverzorging en zwachtelenHoofdstuk 3-> Zwachtelen
Maak de verwerkingsopdrachten.
ACT zwachtelen + stomp Verpleegtechnische handelingen-> VIGModule 3-> Wondverzorging en zwachtelenHoofdstuk 3-> Zwachtelen Maak de verwerkingsopdrachten.
Stomazorg Verpleegtechnische handelingen VIGModule 4-> Blaaskatheterisatie, laxeren en stomazorg-> Hoofdstuk 3-> Stomazorg
Lees 3.1 t/m 3.4 en maak de verwerkingsopdrachten.
Subcutaan injecteren Verpleegtechnische handelingen VIGModule 7-> MedicijnenHoofdstuk 8-> Vaardigheden
Lees paragraaf 8.18 subcutaan injecteren en maak de oriëntatie opdrachten.
EHBO -> Maak het werkblad ter voorbereiding
Medicatie distributie, oraal toedienen en controleren medicatie:
Lees alle hoofdstukken door van 1.1 t/m 4.6 en maak van hoofdstuk 1t/m4 de verwerkingsopdrachten
Tijd: 1 minuut. Docentstappen: lees de leerdoelen kort voor in eenvoudige taal. Benadruk dat ervaring als Helpende of Helpende Plus niet automatisch betekent dat iemand deze handeling zelfstandig mag uitvoeren. Studentactiviteit: meelezen. Kernantwoord: de lesdoelen zijn kennis van retentie en residu, verschillen tussen man en vrouw, no-touch, bladderscan en veilig handelen.
Welke woorden koppel jij aan veilig katheteriseren?
Gebruik deze woordwolk om voorkennis op te halen. Verwachte thema’s: hygiëne, steriel, no-touch, privacy, blaas, residu, toestemming, handschoenen, pijn, protocol. Pak 2 of 3 veelgenoemde woorden kort terug voordat de les verdergaat.
Startvraag
Een zorgvrager plast steeds kleine beetjes.
Kan de blaas toch te vol zijn?
Tijd: 1 minuut. Docentstappen: laat studenten kort met hun buur overleggen. Geef nog geen hints of antwoord. Studentactiviteit: kort overleggen in tweetallen. Kernantwoord: ja, kleine beetjes plassen sluit retentie niet uit.
Antwoord startvraag
Ja, kleine beetjes plassen sluit retentie niet uit.
Retentie: urine blijft in de blaas doordat deze onvoldoende wordt geleegd.
Residu: urine die na het plassen achterblijft.
Mogelijke signalen: druk of pijn in de onderbuik, aandrang, kleine beetjes plassen, onrust.
Signalen kunnen ontbreken; onrust kan ook een andere oorzaak hebben.
Tijd: 1 minuut. Docentstappen: bespreek kort waarom kleine beetjes plassen juist bij retentie kan passen. Studentactiviteit: vergelijken van eigen antwoord met het kernantwoord. Kernantwoord: retentie en residu zijn niet hetzelfde, en signalen zijn niet altijd duidelijk aanwezig.
Anatomie man
Blaas
Urinebuis
Plasbuisopening
Prostaat
Langere urinebuis, loopt door de prostaat
Man
Tijd: 2 minuten. Docentstappen: toon twee betrouwbare anatomische afbeeldingen naast elkaar met correcte Nederlandse labels. Benoem dat goed zicht en herkenning van de juiste opening belangrijk zijn. Studentactiviteit: kijken en meelezen. Kernantwoord: anatomie verschilt duidelijk tussen man en vrouw; vooral lengte en ligging van de urinebuis zijn belangrijk voor de handeling.
Anatomie vrouw
Vrouw
Blaas
Urinebuis
Plasbuisopening
Kortere urinebuis
Plasbuisopening ligt tussen clitoris en vaginaopening
Tijd: 2 minuten. Docentstappen: toon twee betrouwbare anatomische afbeeldingen naast elkaar met correcte Nederlandse labels. Benoem dat goed zicht en herkenning van de juiste opening belangrijk zijn. Studentactiviteit: kijken en meelezen. Kernantwoord: anatomie verschilt duidelijk tussen man en vrouw; vooral lengte en ligging van de urinebuis zijn belangrijk voor de handeling.
Welke handeling, welk doel?
Bladderscan: van buitenaf de blaasinhoud schatten.
Eenmalige katheterisatie: blaas legen en katheter daarna verwijderen.
Intermitterende katheterisatie: op afgesproken momenten herhaald katheteriseren.
Zelfkatheterisatie: de zorgvrager voert dit zelf uit na instructie.
Verblijfskatheter: blijft zitten en wordt met een ballon op zijn plaats gehouden.
Belangrijk: bij de eenmalige katheter in deze les vul je geen ballon.
Tijd: 1 minuut. Docentstappen: zet de begrippen overzichtelijk naast elkaar en benoem kort het verschil met zelfkatheterisatie. Gebruik de zelfkatheterisatieprotocollen alleen om dit verschil te verduidelijken. Studentactiviteit: meelezen. Kernantwoord: eenmalige katheterisatie is niet hetzelfde als zelfkatheterisatie of een verblijfskatheter.
Veilig voorbereiden
Controleer identiteit, indicatie, opdracht en eigen bevoegdheid en bekwaamheid.
Raadpleeg het actuele vilans protocol.
Controleer allergieën, voorgeschiedenis en eerdere problemen met katheteriseren.
Leg uit wat je doet, vraag toestemming en bewaak privacy en comfort.
Zorg voor goede verlichting, passende houding en zo nodig assistentie.
Tijd: 2 minuten. Docentstappen: benadruk dat veilig werken begint vóór de katheter uit de verpakking komt. Benoem expliciet dat ervaring als Helpende of Helpende Plus niet automatisch betekent dat iemand deze handeling zelfstandig mag uitvoeren. Studentactiviteit: luisteren en koppelen aan eigen praktijkervaring. Kernantwoord: voorbereiding gaat over opdracht, veiligheid, comfort en eigen bekwaamheid.
Welke handeling hoort bij het schatten van blaasinhoud van buitenaf?
Zelfkatheterisatie
Bladderscan
Verblijfskatheter
Eenmalige katheterisatie
Checkt het onderscheid tussen de begrippen op de slides over retentie, anatomie, soorten handelingen en voorbereiding. Veelgemaakte verwarring: bladderscan meten versus katheterisatie legen.
Maak de zinnen compleet
Bij retentie blijft urine in de blaas. Residu is urine die na het plassen achterblijft. Voor veilig werken controleer je ook je eigen bekwaamheid en volg je het actuele protocol.
De correcte invulling is: retentie, residu, plassen, bekwaamheid. Sluit direct aan op slides 3, 5 en 6.
Materialen, coating en glijmiddel
Steriele eenmalige katheter: passend type, lengte en Charrière volgens voorschrift of protocol.
Niet-steriele handschoenen, onderlegger, gaasjes, leidingwater, opvangbak of opvangzak, afvalvoorziening.
Charrière (Ch) = de dikte van de katheter aan de buitenkant.
= Hoe hoger het Ch-getal, hoe dikker de katheter.
=3 Ch = 1 mm doorsnede.
Kies passend voor goede afvoer met zo weinig mogelijk kans op letsel.
Coating en glijmiddel gebruik je volgens productinstructie en protocol.
Tijd: 2 minuten. Docentstappen: licht toe dat een dikkere katheter niet gekozen wordt om lekkage te voorkomen. Niet elke coating hoeft geactiveerd te worden. Een katheter zonder coating vraagt om geschikte lubricatie volgens protocol. Glijmiddel is niet automatisch verdovend of desinfecterend; dat hangt af van het product. Een Tiemann-katheter is geen automatische keuze bij prostaatklachten en wordt alleen gebruikt volgens voorschrift, protocol en deskundigheid. Studentactiviteit: materiaal herkennen. Kernantwoord: materiaalkeuze is doelbewust en productgericht, niet op gevoel.
Wat betekent no-touch?
No-touch betekent: je raakt het deel van de katheter dat naar binnen gaat niet rechtstreeks aan.
De katheter is steriel verpakt.
Je stuurt met de inbrenghulp of binnenverpakking.
Het in te brengen deel mag geen handen, huid of andere oppervlakken raken.
Bij besmetting gebruik je een nieuwe steriele katheter.
Handschoenen vervangen handhygiëne niet.
Tijd: 2 minuten. Docentstappen: leg kort het verschil uit tussen volledig steriel, aseptisch en schoon werken. No-touch is een manier om kritische delen te beschermen; het is geen reden om minder zorgvuldig te werken. In de gedeelde protocollen mag de binnenverpakking bij het inbrengen de glanspenis of labia minora raken; maak onderscheid tussen de beschermende verpakking en de katheter zelf. Studentactiviteit: luisteren en kijken. Kernantwoord: no-touch gaat over het beschermen van het in te brengen deel van de katheter.
Vraag over besmetting
Bespreek/overleg met je buurman/vrouw:
Mag je deze katheter nog gebruiken?
Je hebt de geslachtsdelen van de zorgvrager gereinigd en eventueel glijmiddel aangebracht.
→ Je trekt de gebruikte handschoenen uit.
→ Je past handhygiëne toe.
→ Je trekt nieuwe niet-steriele handschoenen aan.
Tijdens het inbrengen raakt de kathetertip per ongeluk je handschoen.
Mag je deze katheter nog gebruiken? Waarom wel of niet?
Tijd: 1 minuut. Docentstappen: laat studenten eerst kiezen en daarna kort toelichten. Geef nog geen aanwijzingen. Studentactiviteit: kiezen en verwoorden. Kernantwoord: nee, je mag niet verder met deze katheter.
Vraag over besmetting
Nee, pak een nieuwe katheter
Nieuwe niet-steriele handschoenen zijn niet steriel. Door de aanraking kan de kathetertip besmet raken. Daarmee kun je bacteriën in de urinebuis en blaas brengen.
→ Gebruik een nieuwe steriele katheter.
→ Houd deze vast met de binnenverpakking, sleeve of inbrenghulp.
→ Raak het deel dat naar binnen gaat niet rechtstreeks aan.
Onthoud: nieuwe handschoenen ≠ steriele handschoenen.
Tijd: 1 minuut. Docentstappen: maak duidelijk dat 'schone' handschoenen niet gelijk zijn aan steriel. Studentactiviteit: eigen keuze controleren. Kernantwoord: besmet = vervangen, niet herstellen.
Wat doe je als de kathetertip je handschoen raakt?
Doorgaan met inbrengen
Afspoelen met water
Nieuwe katheter pakken
Tip kort afdrogen
Toetst de kern van no-touch. De afleiders komen uit veelvoorkomende misvattingen: schoonmaken of toch doorgaan.
Waarom mag je dan niet verder met die katheter?
Bespreek dat niet-steriele handschoenen de tip niet steriel maken. Verwachte elementen: besmetting herkennen, stoppen, nieuwe steriele katheter gebruiken, niet afvegen of afspoelen.
Eenmalig katheteriseren bij de man, adhv Vilans protocol
Voorbereiden, uitleg, toestemming, handhygiëne en handschoenen.
Comfortabele houding, onderlegger en opvangvoorziening.
Voorhuid zo nodig voorzichtig terugschuiven; reinigen volgens protocol.
Handschoenen uit, handhygiëne, nieuwe handschoenen; katheter productgericht voorbereiden.
Met no-touch inbrengen, urine laten aflopen en daarna langzaam verwijderen.
Tijd: 3 minuten. Docentstappen: geef het procedure-overzicht in fasen en houd de precieze uitvoering mondeling bij het protocol. Benoem: bij voorgeschreven gel noemt het gedeelde protocol 10-15 ml bij de man; controleer product, voorschrift en bijsluiter. Bij verdovende gel geldt de bijsluitertijd, minimaal vijf minuten volgens het gedeelde protocol. Penis aanvankelijk loodrecht omhoog houden. Het protocol beschrijft bij weerstand een verandering van penisrichting naar de voeten; dit is geen toestemming om door abnormale weerstand heen te duwen. Bij pijn, abnormale of aanhoudende weerstand of bloedverlies: onderbreken, niet forceren en passende hulp inschakelen. Voorhuid na afloop terugplaatsen om paraphimosis te voorkomen. Geen ballonvulling of doorschuiven tot een Y-aansluiting onderwijzen. Studentactiviteit: meelezen en vergelijken met eigen voorkennis. Kernantwoord: de mannelijke procedure vraagt aandacht voor reiniging, richting, no-touch en veilig stoppen bij weerstand.
Eenmalig zelf katheteriseren man
Filmpje: Eenmalig katheteriseren bij mannen | Mediq
Filmpjes eenmalig katheteriseren zijn van Thieme Meulenhoff afgehaald, voor nu deze ter illustratie
Tijd: 3 minuten. Docentstappen: gebruik deze dia als groot bewerkbaar videovak met de tekst: 'Docent voegt fragment eenmalig katheteriseren man toe – maximaal 3 minuten.' Zet daarnaast mondeling de kijkopdracht: 'Waaraan zie je dat de uitvoerder no-touch werkt?' Selecteer vooraf een passend fragment. Als een filmpje zelfkatheterisatie of een andere techniek toont, benoem dit. Een film van een verblijfskatheter vervangt geen demonstratie van eenmalige katheterisatie. Studentactiviteit: gericht kijken. Kernantwoord: leerlingen herkennen no-touch aan bescherming van het in te brengen deel.
Eenmalig katheteriseren bij de man, ahdv Vilans protocol
-Voorbereiden, uitleg geven, toestemming vragen en privacy waarborgen.
-Zorgvrager comfortabel laten liggen; voorhuid indien aanwezig voorzichtig terugschuiven.
-Eikel en plasbuisopening reinigen volgens protocol. Indien voorgeschreven glijmiddel aanbrengen en laten inwerken.
-Handschoenen uittrekken → handhygiëne toepassen → nieuwe handschoenen aantrekken. Katheter voorbereiden volgens de gebruiksaanwijzing.
-Penis loodrecht omhoog houden en katheter met de no-touchtechniek voorzichtig inbrengen tot urine afloopt. Niet forceren bij pijn of weerstand.
-Urine laten aflopen, katheter langzaam verwijderen en de voorhuid weer terugplaatsen.
Tijd: 3 minuten. Docentstappen: geef de vrouw evenveel inhoudelijke aandacht als de man. Benoem: in het gedeelde protocol eerst labia majora links en rechts, daarna labia minora links en rechts en ten slotte de urethra-opening. Ieder gaasje één keer gebruiken; reinigen van voor naar achteren richting perineum. Bij voorgeschreven gel noemt het protocol ongeveer 6 ml; controleer product, voorschrift en bijsluiter. Bij verdovende gel geldt de bijsluitertijd, minimaal vijf minuten. Houd de schaamlippen gespreid tijdens het inbrengen. Bij per ongeluk inbrengen in de vagina: deze katheter niet opnieuw in de urinebuis gebruiken; neem een nieuwe steriele katheter en herstel de juiste werkwijze volgens protocol. Niet forceren bij pijn of weerstand. Geen ballonvulling toevoegen. Studentactiviteit: meelezen en vergelijken. Kernantwoord: bij de vrouw zijn zicht op de juiste opening, reinigingsrichting en no-touch extra belangrijk.
Eenmalig zelf katheteriseren vrouw
Filmpje: Eenmalig katheteriseren bij vrouwen | Mediq
Filmpjes eenmalig katheteriseren zijn van Thieme Meulenhoff afgehaald, voor nu deze ter illustratie
Tijd: 3 minuten. Docentstappen: gebruik deze dia als groot bewerkbaar videovak met de tekst: 'Docent voegt fragment eenmalig katheteriseren vrouw toe – maximaal 3 minuten.' Zet mondeling de kijkopdracht: 'Hoe voorkomt de uitvoerder dat bacteriën richting de plasbuis worden gebracht?' Studentactiviteit: gericht kijken. Kernantwoord: door juiste reiniging, zichtbaar houden van de juiste opening en steriel houden van het in te brengen deel.
Eenmalig katheteriseren bij de vrouw, ahdv Vilans protocol
Voorbereiden, uitleg, toestemming en privacy.
Comfortabele houding met goed zicht op de plasbuisopening.
Reinigen volgens protocol.
Handschoenen wisselen met tussentijds handhygiëne; katheter productgericht voorbereiden.
Labia minora gespreid houden, met no-touch inbrengen, urine laten aflopen en langzaam verwijderen.
Tijd: 3 minuten. Docentstappen: geef de vrouw evenveel inhoudelijke aandacht als de man. Benoem: in het gedeelde protocol eerst labia majora links en rechts, daarna labia minora links en rechts en ten slotte de urethra-opening. Ieder gaasje één keer gebruiken; reinigen van voor naar achteren richting perineum. Bij voorgeschreven gel noemt het protocol ongeveer 6 ml; controleer product, voorschrift en bijsluiter. Bij verdovende gel geldt de bijsluitertijd, minimaal vijf minuten. Houd de schaamlippen gespreid tijdens het inbrengen. Bij per ongeluk inbrengen in de vagina: deze katheter niet opnieuw in de urinebuis gebruiken; neem een nieuwe steriele katheter en herstel de juiste werkwijze volgens protocol. Niet forceren bij pijn of weerstand. Geen ballonvulling toevoegen. Studentactiviteit: meelezen en vergelijken. Kernantwoord: bij de vrouw zijn zicht op de juiste opening, reinigingsrichting en no-touch extra belangrijk.
Welk aandachtspunt hoort specifiek bij de man?
Schaamlippen gespreid houden
Van voor naar achteren reinigen
Voorhuid terugplaatsen
Katheter in vagina laten zitten
Vergelijkingsvraag na het blok over man en vrouw. Distractors zijn bewust ontleend aan vrouw-specifieke aandachtspunten of fout handelen.
Vul de juiste woorden in
Bij de vrouw reinig je van voor naar achteren en gebruik je per streek een nieuw gaasje. Tijdens het inbrengen blijft het katheterdeel met no-touch beschermd.
Correct: voor, achteren, gaasje, no-touch. Verankert de load-bearing termen uit de slides over katheteriseren bij de vrouw en de micro-oefening.
Wanneer onderbreek je direct tijdens het inbrengen?
Verwachte elementen: stoppen bij pijn of aanhoudende weerstand, niet forceren, observeren, hulp inschakelen volgens protocol. Studenten mogen voorbeelden noemen uit de man- of vrouwprocedure.
Bladderen: wat meet je?
Een bladderscan gebruikt geluidsgolven.
Het apparaat schat hoeveel urine in de blaas zit.
Na spontaan plassen kun je het residu bepalen.
Meet het residu zo snel mogelijk na plassen volgens protocol.
Noteer tijdstip, relatie tot plassen en meetwaarde.
Tijd: 2 minuten. Docentstappen: benoem kort indicaties: vermoeden van retentie, onvoldoende uitplassen, controle na verwijderen van een verblijfskatheter en verdenking op overloopincontinentie. Studentactiviteit: kijken en meelezen. Kernantwoord: een bladderscan schat blaasinhoud; de betekenis hangt af van het meetmoment.
Bladderscan uitvoeren
Controleer indicatie, geef uitleg en vraag toestemming.
Controleer apparaat, reiniging en onderhoud volgens fabrikant.
Zorg voor houding en instellingen volgens de handleiding.
Breng gel aan en plaats de scankop op de onderbuik, net boven het schaambeen. Richt de scankop volgens de gebruiksaanwijzing.
Controleer plaatsing en meetkwaliteit, reinig daarna en rapporteer.
Tijd: 3 minuten. Docentstappen: gebruik de gedeelde afbeelding van de richting van de probe als ondersteunend beeld. Binnen deze 3 minuten: 1 minuut uitleg, 1 minuut filmpje of docentdemonstratie, 1 minuut waarin een student de positionering aanwijst op een model of afbeelding en een ander de controlepunten benoemt. Gebruik ook een bewerkbaar videovak met de tekst: 'Optioneel bladderscanfragment – maximaal 1 minuut.' De gedeelde afbeelding ondersteunt de uitleg, maar vervangt de instructie van het aanwezige apparaat niet. Studentactiviteit: kijken, aanwijzen, benoemen. Kernantwoord: juiste plaatsing en werken volgens de apparaat-handleiding bepalen de kwaliteit van de meting.
Hoe betrouwbaar is de meting?
Verkeerde plaatsing, richting of instellingen kunnen de uitslag beïnvloeden.
Ascites, zwangerschap, wonden en veranderingen in het bekkengebied vragen extra controle.
Ascites is een ophoping van vocht in de buikholte, tussen de organen. Hierdoor kan de buik dikker en gespannen worden.
→ Bij een bladderscan: het apparaat kan dit vocht verwarren met urine in de blaas. Daardoor kan de gemeten hoeveelheid urine te hoog uitvallen.
Een aanwezige katheter kan de nauwkeurigheid beïnvloeden.
Sommige fabrikanten verbieden gebruik in bepaalde situaties.
Beoordeel klachten en meetwaarde samen; controleer bij een onwaarschijnlijke uitslag de uitvoering en overleg zo nodig.
Tijd: 1 minuut. Docentstappen: benadruk dat de specifieke apparaat-handleiding altijd leidend is. Studentactiviteit: luisteren. Kernantwoord: een getal alleen is niet genoeg; betrouwbaarheid hangt af van techniek, situatie en klinisch beeld.
Wanneer noem je een hoeveelheid urine residu?
Na een bladderscan zonder plassen
Na spoelen van de katheter
Na plassen en direct meten
Na elke urineopvang
Toetst het verschil tussen blaasvolume en residu, plus het belang van het meetmoment.
Maak de tekst compleet
Een bladderscan gebruikt geluidsgolven en schat de blaasinhoud. Voor een goede meting let je op plaatsing, richting en instellingen. Bij een onwaarschijnlijke uitslag beoordeel je ook de klachten.
Correct: geluidsgolven, blaasinhoud, instellingen, klachten. Sluit aan op slides 19 t/m 21.
Waarom beoordeel je klachten én meetwaarde samen?
Bespreek dat een getal alleen niet genoeg is. Verwachte elementen: betrouwbaarheid van de meting controleren, klachten meenemen, context beoordelen, zo nodig overleggen.
Casus
Mevrouw Van Dalen, 79 jaar, plast kleine beetjes en houdt druk in haar onderbuik. Vijf minuten na het plassen meet je met de bladderscan 430 ml. Zij is gespannen en vraagt of ze nu direct een katheter moet krijgen. Er is nog geen opdracht of afgesproken beleid voor katheterisatie.
Wat betekent deze meting?
Wat controleer en observeer je?
Wat is je volgende stap?
Welke twee aandachtspunten zijn belangrijk als later eenmalige katheterisatie wordt afgesproken?
Tijd: 2 minuten. Docentstappen: laat studenten in tweetallen bespreken. Toon geen antwoorden of aanwijzingen vooraf. Studentactiviteit: bespreken in tweetallen. Kernantwoord: hoge meetwaarde na plassen kan passen bij veel achtergebleven urine, maar vraagt controle van meting en overleg; een scanwaarde alleen is geen opdracht tot katheteriseren.
Casus
Mevrouw Van Dalen, 79 jaar, plast kleine beetjes en houdt druk in haar onderbuik. Vijf minuten na het plassen meet je met de bladderscan 430 ml. Zij is gespannen en vraagt of ze nu direct een katheter moet krijgen. Er is nog geen opdracht of afgesproken beleid voor katheterisatie.
Dit wijst op veel achtergebleven urine, mits betrouwbaar gemeten.
Controleer meetmoment, uitvoering, instellingen, pijn, spanning, plaspatroon en algemene toestand.
Overleg tijdig met de verantwoordelijke behandelaar en volg lokaal beleid.
Een scanwaarde alleen is geen zelfstandige opdracht om te katheteriseren.
Belangrijke aandachtspunten later: uitleg en toestemming, privacy, juiste opening herkennen, reinigen volgens protocol en no-touch werken.
Tijd: 2 minuten. Docentstappen: herhaal de casustekst en bespreek de mogelijke antwoorden. De gedeelde volumetabel kan als voorbeeld van een beleidsschema worden besproken, maar presenteer deze niet als universeel geldende behandelregel. Neem geen vaste herhaalfrequenties over zonder het toepasselijke protocol te controleren. Wacht bij pijn, acute verslechtering of niet kunnen plassen niet op een routinematig volgend meetmoment. Studentactiviteit: vergelijken van eigen antwoord met de uitwerking. Kernantwoord: eerst betekenis en betrouwbaarheid beoordelen, dan overleggen en pas daarna handelen volgens opdracht en protocol.
Wat is hier de juiste volgende stap?
Direct zelf katheteriseren
Opnieuw laten plassen
Overleggen volgens beleid
Meteen verblijfskatheter plaatsen
Gebaseerd op de casus van mevrouw Van Dalen. De kern is dat een scanwaarde alleen geen zelfstandige opdracht tot katheteriseren is.
Welke twee controles doe je eerst in deze casus?
Verwachte elementen: meetmoment en uitvoering controleren, instellingen nagaan, pijn en spanning observeren, plaspatroon en algemene toestand meenemen, later bij katheterisatie letten op toestemming/privacy/juiste opening/reinigen/no-touch.
Exitvragen
Wat doe je als de kathetertip je niet-steriele handschoen raakt?
Noem één specifiek aandachtspunt bij de man en één bij de vrouw.
Waarom noteer je bij een bladderscan of iemand net heeft geplast?
Wat doe je bij pijn en aanhoudende weerstand tijdens katheteriseren?
Tijd: 1 minuut. Docentstappen: laat studenten individueel antwoorden. Studentactiviteit: individueel kernpunten ophalen. Kernantwoord: nieuwe katheter, sekse-specifieke aandachtspunten, meetmoment noteren voor betekenis van de uitslag, en bij weerstand stoppen en hulp inschakelen.
Exitvragen en afronding theorie voordat we aan de slag gaan
Nieuwe steriele katheter gebruiken.
Man: voorhuid terugplaatsen of rekening houden met langere urinebuis.
Vrouw: juiste opening herkennen, schaamlippen gespreid houden of van voor naar achteren reinigen.
Je noteert het plasmoment om te weten of je blaasvolume of residu beoordeelt.
Bij pijn en aanhoudende weerstand: onderbreken, niet forceren, observeren en hulp inschakelen volgens protocol.
Tijdens het volgende praktijkmoment oefenen we de volledige handelingen op modellen, met protocol en feedback.
Tijd: 1 minuut. Docentstappen: rond af en benoem het vervolg in de praktijkles. Maak duidelijk dat deze korte les en deeloefening nog geen bewijs van bekwaamheid zijn voor zelfstandige uitvoering in de praktijk. Studentactiviteit: antwoorden controleren en vooruitkijken. Kernantwoord: veilig handelen betekent herkennen, stoppen bij risico en vervolgstappen volgens protocol nemen.
Oefening no-touch
Oefen straks in twee-drietallen met oefenkatheter en schoon werkvlak.
Open de verpakking en pak alleen de inbrenghulp of binnenverpakking vast.
Laat zien hoe je stuurt zonder het in te brengen deel aan te raken.
Let op: blijft het in te brengen deel beschermd?
Herken je besmetting, dan stop je en gebruik je een nieuwe steriele katheter.
Tijd: 6 minuten. Docentstappen: 1 minuut docentdemonstratie met hardop denken, 2 minuten student A oefent terwijl B observeert, 2 minuten rollen omdraaien, 1 minuut feedback. Zo mogelijk een katheterisatiemodel gebruiken. Oefenmaterialen uitsluitend voor onderwijs. Differentiatie: steun met stappenkaart en begeleiding; basis zelfstandig met protocol; verdieping: laat uitleggen waarom een bepaalde aanraking wel of niet tot besmetting leidt. Opbrengst: iedere student heeft zelf geoefend en krijgt één compliment en één verbeterpunt. Studentactiviteit: uitvoeren, observeren, feedback geven. Kernantwoord: no-touch vraagt bewuste sturing en direct herkennen van besmetting.
Urine laten aflopen, nazorg en rapportage
Wacht tot de urine niet meer loopt.
Trek de katheter langzaam terug; komt opnieuw urine, wacht dan weer.
Meet de hoeveelheid en observeer urine en reactie van de zorgvrager.
Reinig en droog, herstel comfort en plaats bij de man de voorhuid terug.
Ruim op en pas handhygiëne toe.
Tijd: 2 minuten. Docentstappen: benoem dat nazorg ook observatie en rapportage omvat. Rapportage: datum en tijd, reden, type en maat katheter, urinehoeveelheid, bijzonderheden, pijn, weerstand of bloedverlies, reactie van de zorgvrager en overleg of vervolgbeleid. Noem de hoeveelheid alleen 'residu' wanneer deze daadwerkelijk na het plassen is bepaald. Studentactiviteit: meelezen. Kernantwoord: afronden gebeurt rustig, observerend en zorgvuldig gerapporteerd.
Wat neem jij mee uit deze les?
Reflectievraag zonder goed of fout. Laat studenten kort terugkijken op hun leeropbrengst.
Welk onderdeel wil jij nog extra oefenen?
Reflectievraag zonder goed of fout. Geschikt om onderwijsbehoeften voor het praktijkmoment op te halen.
Bronnen en docentvoorbereiding
Aangeleverde no-touchprotocollen - Basis voor uitvoering van eenmalige katheterisatie bij man en vrouw.
Protocollen zelfkatheterisatie - Alleen gebruiken om verschillen met zelfkatheterisatie uit te leggen.
EAUN 2024, Urethral intermittent catheterisation in adults - Aanvulling op procedures en no-touchbijlagen D en E.
SRI-richtlijn Blaaskatheterisatie in de langdurige zorg - Actuele Nederlandse richtlijn voor veilige zorg.
Handleiding blaasscanner van school - Leidraad voor uitvoering, instellingen en beperkingen van het gebruikte apparaat.
Docentcheck - Controleer actualiteit van protocollen, producten, gel, allergieën, dosering, inwerktijd en oefenmateriaal.
Filmpjes en demonstratie - Selecteer vooraf passende fragmenten en voorkom dat andere technieken ongemerkt worden aangeleerd.
Tijd: geen extra lestijd. Docentstappen: deze dia is ter naslag en wordt niet klassikaal behandeld. Controleer vooraf actualiteit van protocollen en gebruikte producten, controleer gel, allergieën, dosering en inwerktijd, controleer de handleiding van de aanwezige blaasscanner, zet oefenmateriaal klaar, selecteer vooraf twee passende katheterisatiefragmenten van maximaal drie minuten, en kies bij de bladderscan voor een fragment of een demonstratie. Laat filmpjes niet ongemerkt technieken of verblijfskatheterstappen introduceren die afwijken van deze les. Studentactiviteit: geen. Kernantwoord: goede voorbereiding van de docent voorkomt onduidelijkheid en onjuiste techniek.