Imperialisme en verbrokkeling van het rijk

• newEditor

Imperialisme en verbrokkeling van het rijk

Bronnenmateriaal en lesschema

p.56-57 / p.68

Bronnenmateriaal p.56-57

Imperialisme

Politiek streven naar gebiedsuitbreiding door het veroveren, overheersen of afhankelijk maken van andere landen of streken.

In de 7de en 8ste eeuw voerde het jonge islamrijk een vorm van imperialisme. Vanuit Arabië breidden moslimlegers hun gebied razendsnel uit door grote delen van het Byzantijnse en het Perzische Rijk te veroveren. Deze veroveringen waren niet alleen militair, maar ook politiek en economisch: hoe groter het rijk, hoe meer macht en belastinginkomsten. Andere volken werden niet vernietigd, maar wel onderworpen, zodat ze belastingen betaalden en onder islamitisch bestuur moesten leven. Dit maakte het islamrijk één van de eerste grote imperiale rijken van de middeleeuwen.

Opvolgers van Mohammed

Na Mohammeds dood in 632 kreeg de islamitische gemeenschap een nieuwe leider: de kalief (Arabisch: khalifa = opvolger).

De eerste vier kaliefen zijn overal gekend als de:

⭐ “Rechtgeleide kaliefen” (632–661)

1. Abu Bakr (632–634)

2. Omar (Oemar) (634–644)

3. Oethman (Uthman) (644–656)

4. Ali (656–661)

Grenzen van het rijk

Noorden:
➡ De Kaukasus en de Zwarte Zee

Oosten:
➡ De Indus (rivier in India/Pakistan)

Zuiden:
➡ De Sahara (woestijn in Noord-Afrika)

In minder dan honderd jaar groeide het islamrijk uit van een klein gebied in Arabië tot een supermacht die van India tot aan de Atlantische Oceaan reikte. De natuurlijke grenzen — zoals de Indus in het oosten, de Sahara in het zuiden en de Zwarte Zee in het noorden — vormden logische eindpunten: daar konden legers moeilijk verder oprukken.

Spanje (Al-Andalus)

In de 8ste eeuw veroverden moslimlegers bijna het volledige Iberische schiereiland. Ze noemden dit gebied Al-Andalus. Alleen het uiterste noorden bleef nog even in christelijke handen, maar de rest van Spanje stond onder islamitisch bestuur en werd een bloeiend cultureel centrum.

a. De islam en het Arabische rijk kregen vorm in Mekka en Medina. De islam was aanvankelijk enkel van lokaal belang.

b. Later breidden ze zich uit over het hele Arabische schiereiland en werd de islam van regionaal belang.

c. Rond 750 besloegen ze al drie continenten (West-Azië, Noord-Afrika, Zuid-Europa) en werd de islam van continentaal belang.

d. In de 8e en 9e eeuw vormde Bagdad het economische centrum van de Arabische wereld.

e. In dezelfde periode was Constantinopel het politieke centrum van het Byzantijnse Rijk.

f. Een regio die duidelijk in de periferie van het Arabische Rijk lag in de 8e en 9e eeuw was Al-Andalus (het huidige Spanje).

Met de heilige oorlog wordt bedoeld:
de strijd om het geloof te verdedigen en te verspreiden volgens de Koran.
Dit heet ook jihad.

Moslims die sterven in de heilige oorlog krijgen volgens de Koran vergeving van hun zonden en worden beloond met het paradijs.

Allah beveelt dat andersgelovigen bestreden mogen worden, maar dat ze met rust gelaten moeten worden als ze belasting betalen (jizya) en zich onderwerpen aan het islamitische bestuur.

De islam werd in 732 verslagen bij de Slag bij Poitiers (Tours) door Karel Martel.

In de 8e eeuw, tijdens de tweede belegering van Constantinopel in 717–718 werd de islamitische belegeringsmacht verslagen

In de 8e eeuw werd de verdere uitbreiding van de islam zowel in West- als in Oost-Europa gestopt. In het westen versloeg Karel Martel de moslimlegers in 732 bij Poitiers, waardoor de islam teruggedrongen werd naar Spanje. In het oosten probeerden Arabische legers Constantinopel in te nemen, maar tijdens het zware beleg van 717–718 slaagden de Byzantijnen erin hun hoofdstad te behouden. Deze twee nederlagen vormden belangrijke keerpunten die de islamitische expansie in Europa tot stilstand brachten.

• Al-Andalus (het islamitische rijk in Spanje)

• 1492

• De Reconquista

Al-Andalus was het islamitische rijk in Spanje en bleef eeuwenlang onder moslimbestuur. Tegen het einde van de middeleeuwen heroverden de christelijke koninkrijken stukje bij beetje het gebied. In 1492 viel het laatste islamitische bolwerk, Granada, waardoor het hele schiereiland weer christelijk werd. Deze langdurige herovering staat bekend als de Reconquista, een beslissende gebeurtenis die het islamitische hoofdstuk in Spanje definitief afsloot

Het waren de Ottomanen (Turken) die Constantinopel veroverden in 1453.

Hoewel de Arabische moslims Constantinopel in de 8e eeuw niet konden innemen, slaagde het Ottomaanse Rijk daar wél in. In 1453 veroverden de Ottomanen, onder leiding van sultan Mehmet II, de stad en maakten er hun nieuwe hoofdstad van. De val van Constantinopel betekende het definitieve einde van het Oost-Romeinse (Byzantijnse) Rijk en vormde het begin van een nieuwe periode waarin het Ottomaanse Rijk een grote wereldmacht werd.

Lesschema p.68

Territoriale expansie tussen 630-750: Van de Pyreneeën tot de Indus.

Redenen van dit succes:

• Goede ruiters en snelle paarden

• Verzwakte tegenstanders

• Jihad: als je sterft in de strijd voor je geloof ga je naar het paradijs

Tussen 630 en 750 groeide het jonge islamrijk razendsnel uit tot een wereldrijk. Dankzij hun uitstekende ruiters, snelle paarden en een goed georganiseerde strijdmacht konden de Arabieren enorme gebieden veroveren. Die expansie werd nog versterkt doordat hun vijanden — het Byzantijnse en het Perzische Rijk — al sterk verzwakt waren door onderlinge oorlogen. Voor veel strijders speelde ook geloof een rol: volgens de Koran wacht hen die sterven in de strijd voor Allah een plaats in het paradijs. Zo ontstond in nauwelijks een eeuw tijd een rijk dat zich uitstrekte van Spanje tot India

Politiek bestuurlijk

• Leider: Kalief is politiek en godsdienstig leider

• Eenheidstaal: Arabisch

• Wet: Sharia (islamitisch recht)

• Andersgelovigen: Betalen belasting

Vanaf de 8e eeuw komt een einde aan de opmars

Reden: problemen binnen het rijk

• Ruzie over de opvolging -> burgeroorlogen

Gevolg: Splitsing in drie kalifaten

• Caïro, Cordoba, Bagdad

Nog steeds is de islam in twee groepen verdeeld

• Sjieten: Minderheid (15%). Aleen afstammelingen van Mohammed mogen kalief worden. Geestelijke leider (imam) heeft veel macht

• Soennieten: 85% van de moslims. Ze volgen naast de Koran ook de 'Soenna' (minder streng). Elke goede moslim kan leider worden