Veilig met stoffen en afval

• newEditor
• Nask
• Middelbare school
• vmbo t
• Leerjaar 2

Veilig met stoffen en afval

Deze les verbindt twee delen uit hetzelfde hoofdstuk: gevaren van stoffen en het veilig omgaan met afval. De centrale lijn is dat je gevaren herkent en daarna weet wat je veilig moet doen.

Lesdoel

Ik kan uitleggen welke gevaren stoffen kunnen hebben voor mens en milieu en hoe je afval veilig kunt scheiden voor hergebruik en recyclen.

Welke woorden passen bij veilig omgaan met stoffen en afval?

Gebruik de woordenwolk als start: laat leerlingen woorden noemen zoals gevaar, pictogram, schoonmaakmiddel, batterij, recyclen of scheiden. Koppel daarna terug aan het lesdoel.

Veiligheidspictogrammen

Een veiligheidspictogram laat zien

waarom een stof gevaarlijk kan zijn.

Je ziet zo snel:

• welk gevaar er is

• waar je op moet letten

• hoe je veiliger werkt

Leg uit dat pictogrammen bedoeld zijn om in één oogopslag gevaar te herkennen, bijvoorbeeld op flessen, potjes en vrachtwagens.

Veelvoorkomende gevaren

• Ontvlambaar: kan makkelijk in brand vliegen

• Schadelijk: kan ongezond zijn voor je lichaam

• Giftig: kan je ernstig ziek maken of dodelijk zijn

• Milieugevaarlijk: schadelijk voor planten en dieren

• Explosief: kan ontploffen

• Bijtend: kan huid en ogen ernstig beschadigen

Houd de uitleg eenvoudig en concreet. Laat eventueel voorbeelden noemen uit huis of practicumlokaal, maar de kern is: pictogram koppelen aan gevaar.

Pictogrammen op producten thuis

Ook op schoonmaakmiddelen staan waarschuwingen.

Vaak staat er:

• buiten bereik van kinderen bewaren

• oogcontact vermijden

• niet mengen met andere producten

Benadruk dat niet alle symbolen gevarenpictogrammen zijn; sommige geven vooral veilig gebruik aan.

Waarom mengen gevaarlijk kan zijn

Sommige stoffen reageren met elkaar.

Bleekmiddel + ammonia → giftig chloorgas

Daarom is het onveilig om schoonmaakmiddelen zomaar te mengen, ook als ze apart wel normaal te gebruiken zijn.

Veel leerlingen denken dat meer schoonmaakmiddel altijd beter werkt. Gebruik dit als veelvoorkomende misvatting.

Dosis: hoeveel krijg je binnen?

De dosis is de hoeveelheid van een stof

die je binnenkrijgt.

Bij stoffen geldt vaak:

• te weinig: weinig of geen effect

• juiste dosis: gewenst effect

• te veel: schadelijk voor je lichaam

Maak duidelijk dat 'giftig' niet alleen afhangt van de soort stof, maar ook van de hoeveelheid die je binnenkrijgt.

Medicijnen en dosis

Medicijnen helpen alleen bij de juiste dosis.

• te kleine dosis: werkt niet goed

• juiste dosis: helpt bij klachten

• te grote dosis: kan schadelijk zijn

Daarom zit er bij medicijnen een bijsluiter.

Verbind dit aan veilig gebruik: lezen, afmeten en innemen zoals voorgeschreven.

Eenzelfde stof kan helpen én schaden

Een stof kan in kleine dosis nuttig zijn,

maar in grote dosis gevaarlijk.

Digitalis is daar een voorbeeld van:

• kleine dosis: geneesmiddel

• grote dosis: schadelijk of dodelijk

Dit is een belangrijk omslagpunt in de les: gevaar zit niet alleen in de naam van een stof, maar ook in de dosis.

Waarom staan veiligheidspictogrammen op een product?

A

Om het product te versieren

B

Om snel gevaar te herkennen

C

Om de prijs te tonen

D

Om de geur te beschrijven

Toetst het hoofddoel van pictogrammen: snel zien welk gevaar er is en hoe je veiliger werkt.

Vul de juiste woorden in

Een veiligheidspictogram laat zien waarom een stof gevaarlijk kan zijn. Bij schoonmaakmiddelen moet je producten niet mengen, want sommige stoffen reageren met elkaar. De dosis is de hoeveelheid van een stof die je binnenkrijgt. Bij medicijnen helpt een bijsluiter bij veilig gebruik.

veiligheidspictogram

mengen

dosis

bijsluiter

recyclen

restafval

grondstof

compost

Alle lege plekken komen uit het eerste lesblok: pictogram, mengen, dosis en bijsluiter.

Waarom is de dosis van een stof belangrijk?

Bespreek dat een stof in kleine dosis nuttig kan zijn en in grote dosis schadelijk of dodelijk. Noem eventueel digitalis of medicijnen als voorbeeld.

Waarom afval scheiden?

We willen:

• zuinig omgaan met grondstoffen

• minder afval verspillen

• milieuvervuiling voorkomen

Daarom is goed inzamelen en verwerken van afval belangrijk.

Maak de brug van gevaarlijke stoffen naar afval: ook bij afval draait het om veilig omgaan met stoffen en materialen.

Hergebruik en recyclen

Hergebruik is een voorwerp opnieuw gebruiken.

Voorbeelden:

• statiegeldfles schoonmaken en opnieuw vullen

• verkoop in een kringloopwinkel

• werkende onderdelen uit een kapot product opnieuw gebruiken

Recyclen is van afval nieuwe producten maken.

Benadruk het verschil: bij hergebruik blijft het product vaak hetzelfde, bij recyclen gebruik je vooral het materiaal opnieuw.

Wat kun je recyclen?

Materialen die vaak gerecycled worden:

• plastic

• papier

• glas

• metaal

• stoffen uit oude batterijen

Deze materialen worden grondstof voor nieuwe producten.

Noem batterijen hier kort als materiaalbron, maar werk de veiligheid ervan uit op de volgende slide.

Afval scheiden maakt recyclen mogelijk

Gescheiden inzamelen → makkelijker recyclen

Voorbeelden:

• gft wordt compost

• compost verbetert de grond

• op die grond kun je weer groente en fruit telen

Afval dat niet apart wordt ingezameld heet restafval.

Deze causale keten is belangrijk: scheiden maakt verwerking mogelijk, en verwerking levert nieuwe bruikbare stoffen op.

Schadelijke stoffen apart inleveren

Sommige afvalstoffen mag je nooit zomaar weggooien.

• kca: klein chemisch afval

• oude medicijnen: inleveren bij de apotheek

• batterijen: apart inleveren

Zo komen schadelijke stoffen niet in het milieu terecht.

Leg uit dat deze materialen schadelijke stoffen bevatten en daarom apart verwerkt moeten worden.

Van plastic afval naar nieuw product

Plastic recyclen gaat in stappen:

• afval inzamelen

• sorteren

• versnipperen

• wassen

• persen of versmelten

• nieuw product maken

Gebruik dit als concreet voorbeeld van recyclen als proces. Niet alle stappen hoeven diep uitgelegd te worden; het gaat om het idee dat afval eerst bewerkt moet worden.

Wat is het verschil tussen hergebruik en recyclen?

A

Hergebruik is verbranden

B

Recyclen is direct weggooien

C

Hergebruik is opnieuw gebruiken

D

Recyclen is apart bewaren

De juiste kern: hergebruik = voorwerp opnieuw gebruiken. Recyclen = van afval nieuwe producten maken.

Vul de juiste woorden in

Door afval te scheiden wordt recyclen makkelijker. gft kan compost worden, en compost verbetert de grond. Afval met schadelijke stoffen hoort soms bij kca.

scheiden

gft

compost

kca

dosis

bijsluiter

ontvlambaar

digitalis

Controleert de causale keten uit dit blok: scheiden → recyclen, gft → compost, schadelijke stoffen → kca.

Waar lever je oude medicijnen veilig in?

A

Bij de apotheek

B

Bij het gft

C

Bij het restafval

D

Bij het papier

Sluit aan op de slide over schadelijke stoffen apart inleveren.

Wat heb jij vandaag geleerd over stoffen of afval?

Welk deel vond jij het lastigst om te begrijpen?

Wat ga jij voortaan anders doen met afval of middelen?

Begrippenlijst

veiligheidspictogram - afbeelding die laat zien waarom een stof gevaarlijk is

ontvlambaar - kan makkelijk in brand vliegen

giftig - schadelijk of dodelijk voor je gezondheid

bijtend - kan huid en ogen ernstig beschadigen

milieugevaarlijk - schadelijk voor planten, dieren en milieu

dosis - hoeveelheid van een stof die je binnenkrijgt

bijsluiter - uitleg over veilig gebruik van een medicijn

Begrippenlijst

hergebruik - een voorwerp opnieuw gebruiken

recyclen - van afval nieuwe producten maken

grondstof - materiaal waaruit je nieuwe producten kunt maken

gft - groente-, fruit- en tuinafval

compost - product van gft dat de grond verbetert

kca - klein chemisch afval met schadelijke stoffen

restafval - afval dat niet gescheiden wordt ingezameld