§17.1: Amfolyten & §17.2: Buffers
§17.1: Wat amfolyten zijn
§17.1: hoe te bepalen of een amfolyt oplossing zuur of basisch is
§17.2: Wat buffers zijn en hoe je een kiest
§17.2: Rekenen aan buffers
§17.2: Een voorbeeld van buffersysteem in je bloed kennen
§17.1: Amfolyten & §17.2: Buffers
§17.1: Wat amfolyten zijn
§17.1: hoe te bepalen of een amfolyt oplossing zuur of basisch is
§17.2: Wat buffers zijn en hoe je een kiest
§17.2: Rekenen aan buffers
§17.2: Een voorbeeld van buffersysteem in je bloed kennen
Sterkte van zuren en basen (herhaling)
Sterke zuren/basen: volledig reageren met water
Zwakke zuren/basen: evenwicht met water
Sterkte wordt bepaald door:
Kₐ (zuurconstante)
Kᵦ (baseconstante)
In BINAS tabel 49:
groot Kₐ → sterk zuur
groot Kᵦ → sterke base
Elk zuur heeft een geconjugeerde base
Elk base heeft een geconjugeerd zuur
Amfolyten
Een deeltje dat zowel een H⁺ kan afstaan (werkt als zuur) of een H⁺ kan opnemen (werkt als base)
→ Gedrag hangt af van de omgeving
Veelvoorkomende amfolyten:
H₂O
HCO₃⁻
H₂PO₄⁻
HPO₄²⁻
aminozuren
Amfolyten
Situatie → Gevolg
Kₐ > Kᵦ → oplossing zuur
Kᵦ > Kₐ → oplossing basisch
Kₐ ≈ Kᵦ → oplossing ~ neutraal
Amfolyten in water (twee evenwichten)
Voorbeeld: H₂PO₄⁻
Als zuur:
H₂PO₄⁻ + H₂O ⇌ H₃O⁺ + HPO₄²⁻ (Kₐ)
Als base:
H₂PO₄⁻ + H₂O ⇌ H₃PO₄ + OH⁻ (Kᵦ)
Beide reacties vinden tegelijk plaats
Aminozuren als amfolyten
Aminozuren bevatten:
–COOH (zuur) en –NH₂ (base)
In water: dubbelion
Daarom zijn aminozuren altijd amfolyten
Buffers
pH is afhankelijk van [H₃O⁺] en [OH⁻]
Kleine pH-veranderingen → enzymwerking verstoren of levensbedreigend zijn (bloed!)
Een buffer is een mengsel van een zwak zuur en zijn geconjugeerde base
Voorbeeld:
CH₃COOH / CH₃COO⁻
H₂CO₃ / HCO₃⁻
Houd pH van een oplossing (nagenoeg) constant
Buffers
Bij toevoegen van zuur → base vangt H⁺ op
Bij toevoegen van base → zuur reageert met OH⁻
Een buffer werkt optimaal als:
[zuur] ≈ [geconjugeerde base] (ideaal 1:1)
verhouding tussen 1 : 10 en 10 : 1
Kies een buffer waarvan:
pKₐ ≈ gewenste pH
pH-bereik buffer ≈ pKₐ ± 1
Rekenen aan buffers
Voor een zwak zuur HZ:
Kₐ = [H₃O⁺][Z⁻] / [HZ]
Omgeschreven:
pH = pKₐ + log([Z⁻]/[HZ])
voorbeeld samen doen!
Buffers in het lichaam
Belangrijkste buffers:
- koolzuurbuffer (H₂CO₃ / HCO₃⁻)
- hemoglobinebuffer
Functie:
pH bloed ≈ 7,40
CO₂-transport
zuurstofopname en -afgifte
Buffers bij de ademhaling
In weefsels: veel CO₂ → pH daalt
In longen: CO₂ wordt afgegeven → pH stijgt
Buffers + ademhaling houden pH constant
Huiswerk
Lezen: §17.1: Amfolyten & §17.2:Buffers
Maken:
§17.1: 2 t/m 4
§17.2: 8 t/m 11
§17.3: Enzymen & §17.4: Celmembraan
Enzymen
Enzymen = biokatalysatoren
Bestaan uit eiwitten
Versnellen reacties zonder zelf verbruikt te worden
Werken zeer specifiek
enzym → substraat
substraat bindt → actief centrum
Vorm van enzym past precies bij substraat (sleutel–slot / induced fit)
Soms co-enzym nodig (aan/uit)
Enzymwerking
Binding substraat → enzym
Enzym-substraatcomplex → omzetting
Product(en) laten los, enzym herbruikbaar
Schematisch:
E + S ⇌ ES ⇌ E + P
Verlagen activeringsenergie
Verzwakken bindingen in substraat
Juiste oriëntatie van moleculen (sterio-stecifiek)
Specificiteit van enzymen
Elk enzym → één (of enkele verwante) reactie(s)
Vaak stereospecifiek dus verkeerd substraat → geen reactie
pH-optimum
Elk enzym heeft een pH-optimum
Afwijking → ladingsverandering → structuurverandering
Te ver weg van optimum → Denaturatie
Temperatuuroptimum
Hogere temperatuur → snellere reactie (tot maximum)
Te hoge temperatuur → Denaturatie
Bij lage T: reactie trager, enzym blijft intact
Denaturatie
Verlies van tertiaire structuur
Actief centrum verandert
Enzym verliest werking → vaak onomkeerbaar
Samengevat:
Enzymen = eiwitten + katalysator
Werken via actief centrum
pH & temperatuur bepalen activiteit
Denaturatie → geen werking
Cel
Kleinste levende eenheid
Omgeven door celmembraan
Cytoplasma → waterige oplossing met opgeloste stoffen
Celmembraan
Functie:
Scheidt cel van omgeving
Regelt selectief transport
Zorgt voor constante interne omgeving
Opbouw:
Fosfolipidendubbellaag
Hydrofoob: vetzuurstaarten
Hydrofiel: fosfaatkoppen
Embedded: eiwitten, cholesterol
Fosfolipide dubbellaag
Water binnen én buiten de cel
Hydrofoob midden → barrière voor polaire stoffen
Kleine apolaire stoffen kunnen wél passeren
Membraaneiwitten
Transporteiwitten
Kanaaleiwitten
Receptoreiwitten
Zeer specifiek
Passief transport
Geen energie nodig
Met concentratiegradiënt mee
Voorbeelden:
O₂, CO₂ (diffusie)
Water (osmose)
Via kanaaleiwitten
Actief transport
Wel energie nodig (ATP)
Tegen concentratiegradiënt in
Via transporteiwitten (pompen)
ATP → ADP + energie
Waarom is dit nodig?
Hoge concentratie stoffen behouden
Opname voedingsstoffen
Afvoer afvalstoffen
Koppeling biologie & chemie
ATP = energiedrager
Enzymen katalyseren ATP-reacties
Celmembraan = chemisch selectief systeem
Huiswerk
Lezen: §17.3: Enzymen & §17.4: Celmembraan
Maken:
§17.3: 15 t/m 17
§17.4: 21 en 22