Hoofdstuk 17 Buffers en enzymen

§17.1: Amfolyten & §17.2: Buffers

§17.1: Wat amfolyten zijn 

§17.1: hoe te bepalen of een amfolyt oplossing zuur of basisch is 

§17.2: Wat buffers zijn en hoe je een kiest 

§17.2: Rekenen aan buffers 

§17.2: Een voorbeeld van buffersysteem in je bloed kennen 


1 / 21
volgende
Slide 1: Slide
newEditorScheikundeMiddelbare schoolvwoLeerjaar 6

In deze les zitten 21 slides, met tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

§17.1: Amfolyten & §17.2: Buffers

§17.1: Wat amfolyten zijn 

§17.1: hoe te bepalen of een amfolyt oplossing zuur of basisch is 

§17.2: Wat buffers zijn en hoe je een kiest 

§17.2: Rekenen aan buffers 

§17.2: Een voorbeeld van buffersysteem in je bloed kennen 


Sterkte van zuren en basen (herhaling)

Sterke zuren/basen: volledig reageren met water

Zwakke zuren/basen: evenwicht met water


Sterkte wordt bepaald door:

Kₐ (zuurconstante)

Kᵦ (baseconstante)


In BINAS tabel 49:

groot Kₐ → sterk zuur

groot Kᵦ → sterke base


Elk zuur heeft een geconjugeerde base

Elk base heeft een geconjugeerd zuur

Amfolyten

Een deeltje dat zowel een H⁺ kan afstaan (werkt als zuur) of een H⁺ kan opnemen (werkt als base)


 → Gedrag hangt af van de omgeving

Veelvoorkomende amfolyten:

H₂O

HCO₃⁻

H₂PO₄⁻

HPO₄²⁻

aminozuren



Amfolyten

 Situatie → Gevolg 

 Kₐ > Kᵦ  → oplossing zuur 

 Kᵦ > Kₐ  → oplossing basisch 

 Kₐ ≈ Kᵦ → oplossing ~ neutraal 


Amfolyten in water (twee evenwichten)

Voorbeeld: H₂PO₄⁻

Als zuur:

H₂PO₄⁻ + H₂O ⇌ H₃O⁺ + HPO₄²⁻ (Kₐ)


Als base:

H₂PO₄⁻ + H₂O ⇌ H₃PO₄ + OH⁻ (Kᵦ)


Beide reacties vinden tegelijk plaats

Aminozuren als amfolyten

Aminozuren bevatten:

–COOH (zuur) en –NH₂ (base)


In water: dubbelion 

Daarom zijn aminozuren altijd amfolyten

Buffers

pH is afhankelijk van [H₃O⁺] en [OH⁻]

Kleine pH-veranderingen → enzymwerking verstoren of levensbedreigend zijn (bloed!)


Een buffer is een mengsel van een zwak zuur en zijn geconjugeerde base


Voorbeeld:

CH₃COOH / CH₃COO⁻

H₂CO₃ / HCO₃⁻


 Houd pH van een oplossing (nagenoeg) constant

Buffers

Bij toevoegen van zuur → base vangt H⁺ op

Bij toevoegen van base → zuur reageert met OH⁻


Een buffer werkt optimaal als:

[zuur] ≈ [geconjugeerde base] (ideaal 1:1)

verhouding tussen 1 : 10 en 10 : 1


Kies een buffer waarvan:

pKₐ ≈ gewenste pH

pH-bereik buffer ≈ pKₐ ± 1

Rekenen aan buffers

Voor een zwak zuur HZ:

Kₐ = [H₃O⁺][Z⁻] / [HZ]


Omgeschreven:

pH = pKₐ + log([Z⁻]/[HZ])


voorbeeld samen doen!

Buffers in het lichaam

Belangrijkste buffers:

- koolzuurbuffer (H₂CO₃ / HCO₃⁻)

- hemoglobinebuffer

Functie:

pH bloed ≈ 7,40


CO₂-transport

zuurstofopname en -afgifte


Buffers bij de ademhaling

In weefsels: veel CO₂ → pH daalt

In longen: CO₂ wordt afgegeven → pH stijgt

 Buffers + ademhaling houden pH constant

Huiswerk

Lezen: §17.1: Amfolyten & §17.2:Buffers


Maken:

§17.1: 2 t/m 4

§17.2: 8 t/m 11


§17.3: Enzymen & §17.4: Celmembraan

Enzymen

  • Enzymen = biokatalysatoren

  • Bestaan uit eiwitten

  • Versnellen reacties zonder zelf verbruikt te worden

  • Werken zeer specifiek


 enzym → substraat

 substraat bindt → actief centrum

Vorm van enzym past precies bij substraat (sleutel–slot / induced fit)

Soms co-enzym nodig (aan/uit)

Enzymwerking

  1. Binding substraat → enzym

  2. Enzym-substraatcomplex → omzetting

  3. Product(en) laten los, enzym herbruikbaar


Schematisch:

E + S ⇌ ES ⇌ E + P


Verlagen activeringsenergie

Verzwakken bindingen in substraat

Juiste oriëntatie van moleculen (sterio-stecifiek)

Specificiteit van enzymen

Elk enzym → één (of enkele verwante) reactie(s)

Vaak stereospecifiek dus verkeerd substraat → geen reactie


pH-optimum

Elk enzym heeft een pH-optimum

Afwijking → ladingsverandering → structuurverandering

Te ver weg van optimum → Denaturatie


Temperatuuroptimum

Hogere temperatuur → snellere reactie (tot maximum)

Te hoge temperatuur → Denaturatie

Bij lage T: reactie trager, enzym blijft intact

Denaturatie

Verlies van tertiaire structuur

Actief centrum verandert

Enzym verliest werking → vaak onomkeerbaar


Samengevat: 

Enzymen = eiwitten + katalysator

Werken via actief centrum

pH & temperatuur bepalen activiteit

Denaturatie → geen werking

Cel

  • Kleinste levende eenheid

  • Omgeven door celmembraan

  • Cytoplasma → waterige oplossing met opgeloste stoffen



Celmembraan

Functie: 

  1. Scheidt cel van omgeving

  2. Regelt selectief transport

  3. Zorgt voor constante interne omgeving


Opbouw:

  • Fosfolipidendubbellaag
    Hydrofoob: vetzuurstaarten
    Hydrofiel: fosfaatkoppen

  • Embedded: eiwitten, cholesterol

Fosfolipide dubbellaag

Water binnen én buiten de cel

Hydrofoob midden → barrière voor polaire stoffen

Kleine apolaire stoffen kunnen wél passeren


Membraaneiwitten

Transporteiwitten

Kanaaleiwitten

Receptoreiwitten

Zeer specifiek

Passief transport


Geen energie nodig

Met concentratiegradiënt mee


Voorbeelden:

  1. O₂, CO₂ (diffusie)

  2. Water (osmose)

Via kanaaleiwitten

Actief transport


Wel energie nodig (ATP)

Tegen concentratiegradiënt in

Via transporteiwitten (pompen)

ATP → ADP + energie


Waarom is dit nodig?

  1. Hoge concentratie stoffen behouden

  2. Opname voedingsstoffen

  3. Afvoer afvalstoffen

Koppeling biologie & chemie

ATP = energiedrager

Enzymen katalyseren ATP-reacties

Celmembraan = chemisch selectief systeem

Huiswerk

Lezen: §17.3: Enzymen  & §17.4: Celmembraan


Maken:

§17.3: 15 t/m 17

§17.4: 21 en 22