Vulkaan
Een vulkaan maken
Onderdelen in deze les
Een vulkaan maken
null
Leerdoel
Ik kan uitleggen hoe ik met bicarbonade, azijn, afwasmiddel en een erlenmeyer een vulkaanmodel maak en wat dit model laat zien.
null
Welke woorden passen volgens jou bij een vulkaanuitbarsting?
Gebruik de antwoorden om voorkennis op te halen. Let op woorden als lava, gas, as, rook, heet, explosie en bespreek daarna dat het proefje een model is en geen echte lava gebruikt.
Wat is een vulkaan?
Een vulkaan is een opening in de aardkorst waar gesmolten gesteente, gas en as naar buiten kunnen komen.
In een model bootsen we niet echte magma na, maar wel het idee van een uitbarsting.
Benadruk dat dit een model is. Leerlingen verwarren het schuim vaak met lava; leg uit dat echte lava heet gesteente is en ons mengsel alleen de uitbarsting nabootst.
Benodigdheden
bicarbonade
azijn
afwasmiddel
erlenmeyer
null
De rol van elk materiaal
Bicarbonade: vaste stof die reageert met azijn
Azijn: zure vloeistof
Afwasmiddel: houdt het gas vast in bellen
Erlenmeyer: stevige fles voor de reactie
Gebruik consequent het woord bicarbonade, omdat dat in de materialenlijst staat. Je kunt erbij zeggen dat het ook bekendstaat als zuiveringszout of natriumbicarbonaat.
Welk materiaal houdt het gas vast in bellen?
Azijn
Erlenmeyer
Afwasmiddel
Bicarbonade
Toetst of leerlingen de rol van de materialen kennen. Een veelgemaakte fout is denken dat afwasmiddel de reactie veroorzaakt; het houdt vooral gas vast in bellen.
Maak de uitleg compleet
Een vulkaanmodel gebruikt bicarbonade en azijn voor een reactie. Daarbij ontstaat koolstofdioxide en met afwasmiddel worden de bellen goed zichtbaar.
Alle kernwoorden komen letterlijk uit de voorgaande slides over benodigdheden en reactie.
Wat gebeurt er bij de reactie?
Als bicarbonade en azijn bij elkaar komen, ontstaat er een chemische reactie.
Daarbij ontstaat een gas: koolstofdioxide. Dat gas duwt het mengsel omhoog, zodat het uit de erlenmeyer stroomt als een 'uitbarsting'.
Houd het op hoofdlijnen: zuur + bicarbonade geeft koolstofdioxide. Voor deze les is het belangrijker dat leerlingen snappen dat gasvorming de uitbarsting veroorzaakt dan dat ze de volledige reactievergelijking kennen.
Waarom helpt afwasmiddel?
Zonder afwasmiddel ontsnapt het gas snel.
Met afwasmiddel ontstaan veel bellen en schuim. Daardoor lijkt de reactie meer op een langzame, zichtbare uitbarsting.
Veel leerlingen denken dat afwasmiddel de reactie veroorzaakt. Leg uit dat het vooral het schuim zichtbaar maakt en het gas tijdelijk vasthoudt.
Van reactie naar uitbarsting
Bicarbonade + azijn → koolstofdioxide
Koolstofdioxide + afwasmiddel → schuim
Schuim bouwt op → mengsel stroomt uit de erlenmeyer
Gebruik deze slide om de keten helder te maken: de reactie maakt gas, het afwasmiddel maakt schuim, en dat schuim zorgt voor het vulkaaneffect.
Waarom een erlenmeyer?
De smalle hals helpt om het schuim omhoog te laten komen in één richting.
Daardoor lijkt het meer op een vulkaan die uitbarst via een opening.
Je kunt kort vergelijken met een brede kom: daarin verspreidt het mengsel zich eerder zijwaarts en zie je minder duidelijk een centrale uitbarsting.
Wat laat dit model zien?
Dit model laat zien dat druk door gas een mengsel naar buiten kan duwen.
Dat lijkt op een echt natuurverschijnsel: ook bij vulkanen spelen gassen en druk een grote rol bij uitbarstingen.
Maak ook het verschil duidelijk: echte vulkanen bevatten heet magma diep in de aarde; ons model werkt met een veilige chemische reactie op kamertemperatuur.
Waardoor stroomt het mengsel uit de erlenmeyer?
Door de warmte
Door het gas
Door de kleur
Door het glas
Controleert de kerngedachte van de reactie: gasvorming duwt het mengsel omhoog.
Zet de stappen goed
Bicarbonade en azijn maken koolstofdioxide. Dat gas vormt met afwasmiddel schuim. De erlenmeyer met smalle hals helpt het schuim omhoog te komen als een uitbarsting.
Deze invuloefening volgt de keten uit slides 7 tot en met 9.
Wat laat dit vulkaanmodel zien?
Bespreek dat het model laat zien dat gas en druk een mengsel naar buiten kunnen duwen. Goede antwoorden noemen ook dat echte vulkanen magma hebben en dat dit proefje veilig en op kamertemperatuur gebeurt.
Wat heb je geleerd?
Je hebt geleerd dat een vulkaanmodel een chemische reactie gebruikt om een uitbarsting na te bootsen.
Bicarbonade en azijn maken koolstofdioxide, afwasmiddel vormt schuim, en de erlenmeyer zorgt dat het mengsel omhoog uit de opening komt.
null
Wat heb jij vandaag geleerd over het vulkaanmodel?
Laat leerlingen kort benoemen wat ze inhoudelijk meenemen, bijvoorbeeld de reactie tussen bicarbonade en azijn, de rol van afwasmiddel of waarom een erlenmeyer helpt.
Welk onderdeel hielp jou het best om dit te begrijpen?
Zo ontdekt de leraar welk onderdeel van de uitleg of demonstratie het meeste leereffect had.
Begrippen
vulkaan - opening in de aardkorst waar gesmolten gesteente, gas en as naar buiten kunnen komen.
model - vereenvoudigde nabootsing van iets uit de werkelijkheid.
chemische reactie - proces waarbij stoffen veranderen in nieuwe stoffen.
bicarbonade - stof die met azijn reageert en gas helpt vormen.
azijn - zure vloeistof die met bicarbonade reageert.
koolstofdioxide - gas dat ontstaat bij de reactie.
erlenmeyer - laboratoriumfles met een smalle hals waarin de reactie plaatsvindt.
null
