CSE 2026
tips & tricks
CSE 2026
tips & tricks
Het grote geheim
Het Centraal Schriftelijk Examen vraagt eigenlijk niet alleen om leesvaardigheid.
Het gaat om begrijpen wat CITO van je wil.
Heb je dat door, dan haal je goede cijfers
Tips voor voorbereiding
bestudeer de linking words
Omgaan met onbekende woorden
Ken de Vraagsoorten
Oefenen met eerdere examens
linking words
Zorg dat je:
linking words(=voegwoorden/signaalwoorden) herkent
weet welk verband ze aangeven
hoe je ze in een zin gebruikt
LEER de linking words!!!!!
Gevolg / Conclusie / oorzaak
Als je de linking words van de volgende slide tegenkomt in een tekst, dan weet je dat de schrijver aan het einde is gekomen van bijvoorbeeld zijn verslag of zijn opsomming van argumenten.
Door het voegwoord weet je dat je nu een gevolg of een conclusie kunt verwachten.
Tegenstelling
Als je deze linking words tegenkomt in een tekst weet je dat de schrijver een andere kant opgaat in zijn tekst dan ervoor. De schrijver gebruikt bijv. een tegenargument om de tekst ervoor te ontkrachten.
Vergelijking
Als je deze linking words tegenkomt in een tekst weet je dat het genoemde vergeleken wordt met iets anders uit de tekst.
Voorwaarde
Door deze linking words weet je dat er een voorwaarde aan iets wordt gesteld in de tekst. Bijvoorbeeld: 'Als dit gebeurt, kan er vervolgens dat gebeuren'.
Welk signaalwoord/functiewoord hoort bij welk tekstverband? Sleep de goede antwoorden naar elkaar toe.
As well as
In short
To praise
To criticize
For instance
Uitbreiding/Opsomming
Gevolg/Conclusie
Ondersteunen (positief)
Tegenstelling
Voorbeelden
Welk signaalwoord in de tekst geeft een tegenstelling aan?
He should not be doing this job, ... he was not trained for it.
despite
however
since
such as
Many species of wildlife are becoming extinct __________ the rainforests are being destroyed.
opsomming
reden
relativering
gevolg/conclusie
They like to watch soap operas ____________ films on TV.
opsomming
reden
relativering
gevolg/conclusie
He did not concern himself with the interests of his own class, and ______________ some thought him arrogant and others thought him stupid.
consequently
as well as
due to
as a matter of fact
_____________, she'd rather get a room than stay in the house
opsomming
reden
relativering
gevolg/conclusie
Many species of wildlife are becoming extinct __________ the rainforests are being destroyed.
because
and
actually
all in all
_____________, she'd rather get a room than stay in the house
what's more
therefore
actually
as a result
He did not concern himself with the interests of his own class, and ______________ some thought him arrogant and others thought him stupid.
opsomming
reden
relativering
gevolg/conclusie
They like to watch soap operas ____________ films on TV.
in fact
for
and
in short
Stappenplan:
Scannen: Titel, plaatjes, intro -> Waar gaat de tekst over?
LEES NIET DE HELE TEKST DOOR!!! (Zoals je bij Nederlands WEL moet doen, bijvoorbeeld ;) )
Lees de vraag: In welke alinea's moet je kijken? -> aanstrepen
Wat voor soort vraag is het? ABCD/gaten/open/bewering?
Volg de stappen die nu nog gaan komen.
Vraagsoorten:
- Meerkeuzevraag (kunnen ook over hoofdgedachte/opvattingen van de schrijver gaan)
- Open vraag (citeervragen of volledig open vragen)
- Gatenvraag (gap-questions)
- Beweringenvraag (wel/niet, juist/onjuist)
Gatenvragen:
De vrees van veel leerlingen maar stiekem niet zo moeilijk, als je je linking words kent.
Er zijn 2 soorten:
-gatenvragen met signaal-/functiewoorden
Kan een gatenvraag zijn, maar ook bijvoorbeeld 'wat is het verband tussen deze alinea en de vorige'.
- gatenvragen waar een inhoudelijk woord of stukje tekst is weggelaten
Tips
Belangrijk is om te kijken naar de:
structuur van de tekst
functie van de alinea
relatie tussen alinea's en zinnen
--> Kijk naar hoofdzaken, functies, gevoelens, signaalwoorden
Stappenplan
Zorg dat je alle antwoorden kunt vertalen --> noteer de vertalingen
Lees de hele alinea waar de 'gap' in staat
Probeer eerst zelf een antwoord te bedenken
Kies je antwoord
Lukt niet --> kijk naar positief en negatief en streep weg OF lees de laatste zin(nen) van de vorige alinea en de eerste zin(nen) van de volgende alinea
Which of the following fits the gap in paragraph 1?
Atonement
Deification
Incompetence
Indifference
Correct answer explanation
First important to translate. The entire paragraph explains how surgeons on TV seem to have a lot of power. Almost 'god-like'. 'Deification' means vergoddelijking, which fits best with the paragraph.
Which of the following fits the gap in the letter?
a categorical denial
a false dichotomy
a logical conjecture
a perceptive analogy
Verder te oefenen bij:
Eindexamensite -> onderwerpen
Gatenteksten (gaps met stukjes tekst)
Signaalwoorden + tekstverbanden (verbanden aanduiden tussen stukken tekst en signaalwoord-gap questions)
Explanation
In de eerste alinea wordt beschreven hoe Michael Schermer armoede/honger en klimaatproblematiek los ziet van elkaar. De alinea erna beschrijft hoe ze met elkaar te maken hebben. Daarom is 'a false dichotomy' (een valse/foute tweedeling) het juiste antwoord.
Hoofdgedachte vaststellen stappenplan
Lees de tekst goed door en kijk waar het over gaat.
Let op de titel, inleiding en conclusie – daar staat vaak de hoofdgedachte.
Zoek naar kernzinnen in de tekst, meestal de eerste of laatste zin van een alinea.
Formuleer de hoofdgedachte in één korte zin: wat wil de schrijver jou vertellen?
What is the point Barry Marler makes in his letter?
A more representative reflection of the population in the banking world is long overdue
Racial diversity at the top can only be achieved if there is equal diversity in the lower echelons
Students from humble backgrounds deserve a generous leg-up to progress their careers
The present education system is at the root of the socially unfair working place conditions
Explanation
Vooral de laatste zin geeft hier het antwoord weer: 'I think I can use my own eyes as sufficient statistical evidence, even at graduate level BAME (Black, Asian, minority ethnics) numbers appear low. Without appropriate numbers at the start of their careers, promotions to board levels will not happen.'
What is the point made by Fiona Bayly (letter 1)? She wonders whether all doctors are
Keeping abreast of the latest developments in the profession
taught to display confident behaviour in a medical emergency
trained to set a patient's mind at rest under all circumstances
willing to retire in time to make place for more adept practitioners
Explanation
Niets in de tekst wijst eigenlijk op de drie andere antwoordmogelijkheden. De enige aanwijzing komt uit de laatste zin: 'To the contrary, seeing a silver-haired doctor walk up to my bedside could give me plenty of concern about his experience with modern techniques and recent medical research.'
Open vragen
Open Vragen komen weinig voor op het eindexamen Engels.
Vaak op zoek naar:
redenen die gegeven worden
voorbeelden die genoemd zijn
naam of term van/voor een specifiek persoon, voorwerp of fenomeen
Tips bij open vragen
zo kort mogelijk antwoord geven
beantwoord in de taal waarin deze geschreven is (meestal Nederlands), tenzij anders staat aangegeven.
beperk je tot wat er gevraagd wordt: "In welke twee gevallen kun je meer uitbetaald krijgen?"
dus --> twee gevallen noemen
en --> niet noemen wanneer je minder kunt krijgen
Hoe illustreert Marc Riese zijn punt van kritiek?
Explanation
Door iedere zin met een voegwoord te beginnen. / Iedere zin begint met ‘en’/’and’ en ‘maar/’but’.
OF
Hij gebruikt zelf de schrijfstijl waarop hij kritiek heeft. / Hij doet juist dat wat niet zou mogen.
De vraag is 'HOE'. Daar moet je antwoord ook bij aansluiten.
Als je antwoord overeenkomt met één van deze mogelijkheden, krijg je één punt voor deze vraag.
“he has had an encouragingly uncomfortable week” (alinea 2) Leg uit waarom de auteur van het artikel het woord “encouragingly” gebruikt.
Explanation
Waarom -> je zoekt een reden
Juiste antwoord: Om aan te geven dat Dangour de winnaar is in de strijd om het gelijk / om aan te geven dat Dangour gelijk heeft
Verder oefenen bij
Eindexamensite -> onderwerpen
Opvattingen van de auteur
Daar oefen je ook citeervragen, vragen over de toon van alinea's/teksten, soms beweringsvragen.
Citeervragen
Citeervragen komen vaker voor op eindexamens Engels.
Gericht op 1 specifiek stukje informatie in de tekst
Vaak een voorbeeld, een reden of waar wordt iets eerder in de tekst ook al genoemd
Stappenplan
Lees eerst de alinea goed door waar het citaat staat (indien nodig: markeer het citaat).
Voor citeervragen is het meestal nodig om meer alinea's te lezen, bekijk per alinea of daar je antwoord staat. Zo niet, verder lezen.
Vaak is het zo dat het antwoord op het citaat NA het citaat zelf staat.
In welke zin geeft Michael Billington kritiek op de inhoud van het toneelstuk The Shoemaker’s Holiday, zoals geschreven door Thomas Dekker?
Explanation
Vooral dit stukje uit de geciteerde zin, geeft kritiek aan: ... Dekker ducks their implications and lets Lacy off lightly ...
Tips citeervragen
houd je aan de instructie van de vraag: "Citeer de eerste twee woorden van de zin waarin ..."
dus --> geeft bijv. het antwoord: "The main"
"Citeer de eerste en de laatste twee woorden van de zin ...
dus --> geeft bijv. het antwoord: "The main ... be resolved."
schrijf NIET de hele zin op als er naar een zinsgedeelte wordt gevraagd,
Overige tips
moelijkere citeervraag: "Wordt duidelijk uit de tekst onder welke voorwaarden je eerder gebruik kunt maken van de hotelkamer dan in je reservering staat? Zo nee, antwoord "Nee". Zo ja, citeer de eerste twee woorden van de zin waarin dit staat.
ga je hierbij niet doodstaren op de tekst: het kan best zo zijn dat het antwoord er dus niet instaat.
Beweringsvragen
Bij juist-onjuist vragen moet het antwoord altijd letterlijk in de tekst staan, wil je het antwoord juist kiezen. Zo niet, dan is het dus onjuist. Wanneer de mening wordt gevraagd van de schrijver moet er letterlijk in de tekst staan: “De schrijver is het niet eens met … omdat, zus of zo.” In alle andere gevallen is je eigen mening of de mening van de schrijver die ergens vaag wordt geschreven altijd onjuist.
Tips beweringsvragen
Antwoorden met de woorden: altijd, nooit, niet zijn vaak onjuist
Het is mogelijk dat álle antwoorden juist zijn, of álle antwoorden onjuist
Kijk goed in welke alinea je moet zoeken en kijk alleen daar naar om je antwoord vast te stellen.
Stappenplan
Voor dit soort vragen kun je altijd 2 of meer punten halen, dus dit wil je goed doen!
Lees eerst alle beweringen door bij de vraag.
Lees de alinea('s) waar de vraag bij hoort.
Let extra op dubbele punten en signaalwoorden (zoals: furthermore, additionally, moreover, however, but, etc.)
De bewering is alleen goed als ALLES klopt!
Geef van elk van de volgende meningen aan of deze wel of niet toegeschreven kan worden aan Kate Nicholls. (TEKST: Really simmering)
The importance of studying practical subjects is underestimated WEL/NIET
Cooking classes may contribute to reducing unemployment WEL/NIET
In times of economic crisis students should enroll in occupational training programmes
WEL/NIET
Vocational training and education guarantees financial security WEL/NIET
Explanation
Juiste antwoord: wel - wel - niet - niet
De laatste 2 beweringen zijn niet terug te vinden in de tekst, dus komen niet overeen met haar opvattingen.
Verder oefenen
We hebben de meest voorkomende vraagtypen behandeld
Ik wil jullie op eindexamensite nog even verder meenemen in de vragen over 'opvattingen van de auteur' en 'schrijfdoel en schrijffunctie'
Indien nog tijd, gaan we daarna door oefenen met de vraagtypen die jullie door willen oefenen
Ter conclusie
Om een voldoende te halen moet je woordjes leren uit de gedeelde lijst van SSL Leiden (zie Teams)
Weet wat CITO van je vraagt en je kunt genoeg vragen goed beantwoorden.
Oefening baart kunst
Linking words, linking words, linking words!!!
Heel veel succes!