Bouwsteen 1: Tekstsoorten en tekstdoelen
Bouwsteen 1: Tekstsoorten en tekstdoelen
Wat kun je allemaal lezen?
Informatieve teksten
Tekstdoel van de schrijver: informeren.
Je herkent dit soort teksten aan zaken als:
De schrijver geeft feiten weer, draagt kennis over of geeft uitleg.
De schrijver geeft de mening van anderen weer, maar blijft zelf objectief en neutraal.
Informatieve tekst
Voorbeelden: teksten in schoolboeken of artikelen in kranten of op nieuwssites.
Journaal, nieuws- en actualiteitenprogramma’s op radio en tv, documentaires of een presentatie van een docent of gastspreker.
Betogende teksten
Tekstdoel van de schrijver: overtuigen.
Je herkent dit soort teksten aan zaken als:
De schrijver geeft zijn/haar eigen mening.
De schrijver gebruikt argumenten en draagt oplossingen aan.
De schrijver noemt voordelen op en soms ook nadelen.
De schrijver spoort je aan tot actie over te gaan. In dat geval kan de schrijver, net als bij instructieve teksten, de gebiedende wijs gebruiken.
Betogende tekst
Voorbeelden: een recensie, column, ingezonden brief, advertentie, blog of een betogend artikel.
Columns op de radio, reviews van producten op YouTube, reclames, praat- en opinieprogramma’s op tv en trailers van films.
Instructieve teksten
Tekstdoel van de schrijver: instrueren.
Je herkent dit soort teksten aan zaken als:
De schrijver legt uit hoe je iets moet doen.
De schrijver geeft een stappenplan.
De schrijver gebruikt opsommingstekens of signaalwoorden als ‘eerst’, ‘daarna’, ‘vervolgens’.
De schrijver gebruikt de gebiedende wijs. Bijvoorbeeld: ‘Lees deze tekst en leer hem uit je hoofd.’
Instructieve tekst
Voorbeelden: recepten, gebruiksaanwijzingen en handleidingen.
In tv, in vlogs en op sociale media: kook-, klus- en tuinierprogramma’s met tips, do’s and don’ts, adviezen, how to’s.
Verhalende teksten
Tekstdoel van de schrijver: vermaken of amuseren. En soms jou aan het denken te zetten.
Je herkent dit soort teksten aan zaken als:
De schrijver zet een sfeer neer, speelt in op je gevoelens, probeert je te ontroeren, te verrassen of aan het lachen te maken.
De tekst kan fictief (verzonnen) zijn.
Verhalende tekst
Voorbeelden: stripboeken, romans, detectives.
Films, cabaret, satire.
Let op:
Een tekst kan meerdere doelen hebben.
Stel de vraag: wat is het belangrijkste doel van de tekst?
Wat is het een voorbeeld van een informatieve tekst?
Een roman
Een gebruiksaanwijzing
Een ingezonden brief
Een krantenartikel
Aan welke kenmerken herken je een betogende tekst?
De schrijver geeft feiten weer en blijft objectief
De schrijver geeft zijn/haar eigen mening en gebruikt argumenten
De schrijver legt uit hoe je iets moet doen
De schrijver zet een sfeer neer en probeert je te ontroeren
Wat is een voorbeeld van een instructieve tekst?
Een roman
Een gebruiksaanwijzing
Een ingezonden brief
Een krantenartikel
Wat is het belangrijkste doel van een verhalende tekst?
De lezer informeren
De lezer overtuigen
De lezer instrueren
De lezer vermaken
Wat moet je doen als een tekst meerdere tekstsoorten bevat?
Alleen naar de eerste alinea kijken
De tekst als geheel bekijken en het belangrijkste doel bepalen
Alleen de informatieve delen lezen
De tekst negeren
Informatieve teksten
Betogende teksten
Instructieve teksten
Nieuwsbericht
Woordenboek
Nieuwsbrief
Recensie
Advertentie
Column
Recept
Handleiding
Gebruiksaanwijzing
Soorten vragen:
Open vragen
Gesloten vragen:
Ja-neevragen
Controlevragen
Meerkeuzevragen
Feitelijke vragen
Suggestieve vragen
Lees- en luisterstrategieën
Ik lees een tekst die ik echt wil begrijpen, welke leesstrategie pas ik toe?
Verkennend
Globaal
Intensief
Gericht/zoekend
Ik moet leren voor een toets, welke leesstrategie pas ik toe?
Gericht lezen
Intensief lezen
Verkennend lezen
Globaal lezen
Wat is geen leesstrategie?
verkennend lezen
globaal lezen
intuïtief lezen
intensief lezen
Ik zoek iets op in het woordenboek, welke leesstrategie pas ik toe?
Verkennend lezen
Intensief lezen
Globaal lezen
Gericht lezen
Open vragen
Nodigt de ander uit om een verhaal te vertellen, kennis te delen of een mening te geven.
Beginnen vaak met vraagwoorden, bijvoorbeeld: wie, wat, wanneer, waar, hoe, hoe vaak, waarom.
Gesloten vragen, 3 soorten:
• Ja-neevragen: vragen die je met alleen ‘ja’ of ‘nee’ kunt beantwoorden. Meestal beginnen ze met een werkwoord. Een voorbeeld: ‘Zitten er ook nadelen aan beroemd zijn?’
• Controlevragen: vragen waarmee je probeert meer duidelijkheid te krijgen of naar
bevestiging zoekt. In je vraag vat je min of meer samen wat je net gehoord hebt.
Voorbeelden: ‘Begrijp ik het goed dat …?’, ‘Bedoel je te zeggen dat …?’
• Meerkeuzevragen: hiermee help je je gesprekspartner op weg door alvast een aantal
antwoorden aan te bieden. Bijvoorbeeld: ‘Wat doe je liever: acteren of zingen?’
Doorvragen
Als je niet precies de gewenste informatie krijgt, moet je doorvragen. Vraag bijvoorbeeld naar
details of vraag je gesprekspartner om meer over een bepaald onderwerp te vertellen.
Enkele voorbeelden:
‘Wat bedoelt u daar precies mee?’, ‘Zou u over die activiteiten voor jongeren wat meer kunnen
vertellen?’ en ‘Kunt u uitleggen hoe het dan precies gaat als we bij jullie binnen zijn?’
open vraag
Gesloten vraag
Hoe was je dag vandaag?
Waarom vind jij haar niet leuk?
Vind jij hem leuk?
Heb jij je pijn gedaan?
Wat bedoel je met lekker?
Hou jij van chocolade?
Hoe hebben jullie elkaar leren kennen?
Bent u getrouwd?
Feitelijke vragen
Vraag je naar informatie zonder daar een mening of oordeel aan te verbinden.
Voorbeelden: “Wat is de hoofdstad van Frankrijk?”, “In welk jaar begon de Tweede Wereldoorlog?”
Suggestieve vraag
Je eigen mening klinkt in je vragen door. Je kunt dit soort vragen gebruiken als je iemand wilt overtuigen of in een bepaalde richting wilt laten denken.
Voorbeelden: ‘Vind je ook niet dat …?’, ‘Maar is het niet beter als …?’
Had je toen ook het gevoel dat het niet goed ging?
open vraag
gesloten vraag
suggestieve vraag
feitelijke vraag
Waarom zou je hier willen komen werken?
open vraag
gesloten vraag
suggestieve vraag
doorvraag
Hoe laat begint de ouderavond?
open vraag
gesloten vraag
suggestieve vraag
feitelijke vraag
Wil je wat meer over jezelf vertellen?
open vraag
gesloten vraag
suggestieve vraag
doorvraag
"Jij hebt toch ook geen zin in dat kerstdiner?" is een ...
Open vraag
Gesloten vraag
Suggestieve vraag
Reflecterende vraag
Bedoel je dat je de toets ook moeilijk vond?
open vraag
gesloten vraag
suggestieve vraag
controlevraag
Aan de slag:
Taalblokken:
Bouwsteen 1 - 2F / 3F