AF 2 Cellen 1

• newEditor
• AFP
• MBO
• Studiejaar 1

2

2.1 cellen, weefsels en huid

anatomie fysiologie

2

2.1 cellen, weefsels en huid

LEERDOELEN...

• Je noemt zes kenmerken van leven

• Je beschrijft de bouw van de cel

• Je legt uit hoe de celdeling verloopt

• Je legt het verschil uit mitose en meiose

• Je legt uit hoe X- en Y-chromosomen het geslacht bepalen

cellen leven omdat er sprake is van...

1. stofwisseling

2. groei

3. prikkelverwerking

4. aanpassing

5. beweging

6. voortplanting

2

kenmerken van het leven

• stofwisseling (metabolisme) zijn alle chemische processen in cellen, weefsels en organen...

• energie is nodig bij de opbouw

• energie komt vrij bij de afbraak

2

stofwisseling

• groei is het uitbreiden van het aantal cellen

• nodig zijn voedingsstoffen en een gunstige omgeving

2

groei

• cellen krijgen een prikkel

• het brein verwerkt en geeft betekenis

• het gevolg is een reactie (beweging, gedrag)

2

prikkelverwerking

• aanpassen (adaptatie) is het vermogen te veranderen, omdat de omgeving verandert

2

aanpassing

• het vermogen om jezelf te verplaatsen of om van houding te veranderen

2

beweging

• voortplanting (reproductie) houdt de soort in stand

• voortplantingscellen (ei- en zaadcel) zorgen hiervoor

2

voortplanting

2.1 cellen

een menselijke cel bestaat uit...

• een celmembraan

• celvocht

• organellen

2.1

opbouw van de cel

de celmembraan vormt de grens van de cel...

• dubbele wand

• openingen (selectief doorlaten van stoffen)

• herkenningspunten (voor afweer, sturing geven, enz.)

2.1

opbouw van de cel

de cel is gevuld met vloeistof - het celvocht (cytoplasma)...

• veel stofwisseling

• hierin drijven organellen

2.1

opbouw van de cel

een organel is een onderdeel van de cel, het helpt de cel zijn taken te doen...

• zorgen voor energie

• zorgen voor afval opruimen

• zorgen voor transport

• zorgen voor stevigheid

• zorgen voor aansturing

2.1

opbouw van de cel

het grootste organel is de celkern (nucleus)...

• het stuurt de cel aan

• het bevat chromosomen

• chromosomen bevatten het script voor alle taken om de cel mee aan te sturen

2.1

opbouw van de cel

chromosomen zijn lange ketens DNA...

• gen = een stukje DNA wat codeert voor één eigenschap

• 20 duizend genen, verdeeld over 46 chromosomen

2.1

opbouw van de cel

celdeling

ieder mens is ontstaan uit een bevruchte eicel...

• uit een celdeling ontstaan dochtercellen

• na elke deling focust de cel zich meer en meer op een basisfunctie

2.1

celdeling

• niet alle cellen delen even snel

• er zijn twee soorten celdelingen...

2.1

celdeling

normale celdeling (mitose)...

• de cel kopieert zichzelf

• uit één moedercel ontstaan twee dochtercellen

• deze cellen zijn genetisch exact hetzelfde

2.1

celdeling

stap 1

• voorbereiding

• de cel checkt of het gunstig is om te delen

• de cel neemt extra voedingsstoffen voor energie

2.1

celdeling

stap 2

• kopie van dna gemaakt

• 46 zijn nu 92 chromosomen

• ze krullen op, worden daardoor korter

2.1

celdeling

stap 3

• kernmembraan verdwijnt

• trekdraden gaan naar beide polen van de cel

2.1

celdeling

stap 4

• chromosomen naar het midden van de cel

• elke trekdraad hecht zich aan één chromosoom

2.1

celdeling

stap 5

• uit elkaar trekken van chromosomen

• gelijke chromosomen (origineel en kopie) worden naar elk een kant getrokken

• elke kant krijgt er 46

2.1

celdeling

stap 6

• ontstaan 2 aparte cellen

• celmembraan snoert in

• kernmembraan vormt zich

• chromosomen ontkrullen

• de dochtercellen hebben elk dezelfde genetische eigenschappen

2.1

celdeling

geslachtscellen delen door meiose...

• een voorloper heeft 46 chromosomen

• deze kopieert (zoals bij mitose), 92 chromosomen

• gelijke chromosomen wisselen dna-stukjes uit

2.1

celdeling

geslachtscellen delen door meiose...

• na delen ontstaan 2 dochtercellen met elk 46 chromosomen

• dan volgt weer een celdeling

2.1

celdeling

geslachtscellen delen door meiose...

• bij deze deling worden gelijke chromosomen gescheiden en ontstaan er twee dochtercellen

2.1

celdeling

geslachtscellen delen door meiose...

• uit de eerste voorloper cel ontstaan dus 4 ei- of zaadcellen

• de dochtercellen hebben elk iets andere genetische eigenschappen

2.1

celdeling

22 chromosomen zorgen voor eigenschappen, 1 chromosoom voor het geslacht...

• eicellen hebben alleen X

• zaadcellen kunnen X of Y hebben

• bij een combi wordt XX een meisje en XY een jongen

2.1

celdeling

• het Y chromosoom bevat het SRY-gen

• wordt na 6 weken actief: teelballen worden gevormd

• de teelballen maken testosteron

• ontbreekt het SRY-gen, dan zet bij 8 weken de standaard (vrouwelijke) lijn in

2.1

celdeling