8 Burgers en stoommachines - kenmerkende aspecten
Burgers en stoommachines
8
Tijd van burgers en stoommachines 1800-1900
Kenmerkende aspecten
Lesduur is: 30 minOnderdelen in deze les
Burgers en stoommachines
8
Tijd van burgers en stoommachines 1800-1900
Kenmerkende aspecten
Tijdsindeling
Tijd van pruiken en revoluties 1700-1800
pruiken en revoluties 1700-1800
Tijd van wereldoorlogen 1900-1950
Burgers en stoommachines 1800-1900
Vroegmoderne tijd 1500-1800
Moderne tijd 1800-heden
De belangrijkste ontwikkelingen
Tijd van burgers en stoommachines 1800-1900
De industriële revolutie verandert de manier waarop mensen werken en leven.
Door fabrieken ontstaat een grote nieuwe groep: de arbeidersklasse.
De slechte leef- en werkomstandigheden leiden tot de sociale kwestie.
Europese landen gebruiken hun industriële en militaire macht om hun invloed wereldwijd uit te breiden.
Steeds meer groepen komen op voor gelijke rechten en politieke invloed.
Nieuwe politieke stromingen ontstaan als antwoord op de veranderingen in de samenleving.
De democratie wordt geleidelijk uitgebreid.
De industrialisatie
Tijd van burgers en stoommachines 1800-1900
Vanaf het einde van de 18e eeuw verandert de productie ingrijpend.
Van:
handwerk → machinale productie
werkplaats → fabriek
spierkracht → stoomkracht
De industriële revolutie begint in Groot-Brittannië en verspreidt zich in de 19e eeuw over Europa.
De industriële revolutie die in de westerse wereld de basis legde voor een industriële samenleving.
De industrialisatie
Tijd van burgers en stoommachines 1800-1900
Belangrijke ontwikkelingen
ca. 1760–1800 – begin industriële revolutie in Groot-Brittannië
1769 – James Watt verbetert de stoommachine
19e eeuw – groei van fabrieken, aanleg van spoorwege, snelle groei van industriesteden
Gevolgen
massaproductie;
goedkopere producten;
groei van steden;
urbanisatie;
nieuwe sociale klassen;
ontstaan van een grote arbeidersklasse.
Belangrijke begrippen
industriële revolutie – industrialisatie – fabriek – stoommachine – urbanisatie – arbeidersklasse
De industriële revolutie die in de westerse wereld de basis legde voor een industriële samenleving.
De sociale kwestie
Tijd van burgers en stoommachines 1800-1900
De industrialisatie zorgt voor economische groei, maar veel arbeiders leven en werken onder slechte omstandigheden.
De sociale kwestie is de vraag:
Hoe moet de samenleving omgaan met de slechte leef- en werkomstandigheden van de arbeiders?
Discussies over de sociale kwestie.
De sociale kwestie
Tijd van burgers en stoommachines 1800-1900
Problemen
In de fabriek
lange werkdagen;
lage lonen;
onveilige omstandigheden;
kinderarbeid.
In de stad
kleine en slechte woningen;
slechte hygiëne;
vervuild drinkwater;
ziekten;
armoede.
Discussies over de sociale kwestie.
De sociale kwestie
Tijd van burgers en stoommachines 1800-1900
Mogelijke oplossingen
Liberalen
→ overheid moet zich aanvankelijk weinig met de economie bemoeien.
Socialisten
→ meer gelijkheid en bescherming van arbeiders.
Overheid
→ sociale wetgeving en verbetering van arbeidsomstandigheden.
Discussies over de sociale kwestie.
De sociale kwestie
Tijd van burgers en stoommachines 1800-1900
Belangrijke ontwikkelingen
19e eeuw – groei arbeidersbeweging
1832 – Reform Act: uitbreiding van het kiesrecht; vooral de rijke industriële middenklasse (fabriekseigenaren en ondernemers) krijgt meer politieke invloed. De macht van de oude aristocratische elite wordt gedeeltelijk doorbroken.
1833 – Factory Act: eerste belangrijke Britse wet om kinderarbeid in fabrieken te beperken
1874 – Kinderwetje van Van Houten
1889 – eerste Nederlandse Arbeidswet
eind 19e eeuw – steeds meer aandacht voor sociale wetgeving
Belangrijke begrippen
sociale kwestie – arbeidersklasse – kinderarbeid – sociale wetgeving – arbeidsomstandigheden
Discussies over de sociale kwestie.
Het moderne imperialisme
Tijd van burgers en stoommachines 1800-1900
Vanaf ongeveer 1870 breiden Europese landen hun macht in Afrika en Azië snel uit.
Dit noemen we modern imperialisme.
Waarom? Europese landen zoeken:
grondstoffen voor hun industrie;
afzetmarkten voor hun producten;
mogelijkheden om te investeren;
strategische gebieden;
macht en prestige.
De moderne vorm van imperialisme die verband hield met de industrialisatie.
Het moderne imperialisme
Tijd van burgers en stoommachines 1800-1900
Verband met industrialisatie
Industrialisatie -> meer productie -> behoefte aan grondstoffen en afzetmarkten -> Europese landen breiden hun macht uit -> modern imperialisme
Belangrijke gebeurtenissen
1869 – opening Suezkanaal
1884–1885 – Conferentie van Berlijn
ca. 1880–1914 – verdeling van Afrika
19e eeuw – Britse overheersing van India
1898 – Fashoda-incident
Belangrijke begrippen
modern imperialisme – kolonialisme – grondstoffen – afzetmarkt – Conferentie van Berlijn
De moderne vorm van imperialisme die verband hield met de industrialisatie.
De opkomst van emancipatiebewegingen
Tijd van burgers en stoommachines 1800-1900
Steeds meer groepen komen op voor gelijke rechten en betere maatschappelijke omstandigheden.
Voorbeelden:
arbeiders;
vrouwen;
religieuze groepen;
bevolkingsgroepen die achtergesteld worden.
De opkomst van emancipatiebewegingen.
De opkomst van emancipatiebewegingen
Tijd van burgers en stoommachines 1800-1900
Arbeiders
Strijden voor:
betere lonen;
kortere werkdagen;
betere arbeidsomstandigheden;
sociale zekerheid.
Vrouwen
Strijden voor:
beter onderwijs;
economische zelfstandigheid;
gelijke rechten;
kiesrecht.
De opkomst van emancipatiebewegingen.
De opkomst van emancipatiebewegingen
Tijd van burgers en stoommachines 1800-1900
Andere emancipatie
Ook de strijd tegen slavernij en voor burgerrechten hoort bij de bredere ontwikkeling van emancipatie.
Belangrijke begrippen
emancipatie – arbeidersbeweging – vrouwenbeweging – gelijkheid – kiesrecht
De opkomst van emancipatiebewegingen.
Voortschrijdende democratisering
Tijd van burgers en stoommachines 1800-1900
In de 19e eeuw krijgen steeds meer mensen politieke invloed.
Aan het begin van de eeuw:
politieke macht → kleine groep rijke mannen
Aan het einde van de eeuw:
steeds grotere groep mannen → politieke invloed
En uiteindelijk wordt ook het vrouwenkiesrecht ingevoerd.
Voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en vrouwen aan het politieke proces.
Voortschrijdende democratisering
Tijd van burgers en stoommachines 1800-1900
Nederland
1848 – Grondwet van Thorbecke
koning wordt minder machtig;
parlement krijgt meer invloed;
ministers worden verantwoordelijk tegenover het parlement.
1887 – uitbreiding kiesrecht
uitbreiding van het aantal mannen dat mag stemmen.
Voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en vrouwen aan het politieke proces.
Voortschrijdende democratisering
Tijd van burgers en stoommachines 1800-1900
Belangrijke ontwikkeling
censuskiesrecht -> uitbreiding mannenkiesrecht -> algemeen mannenkiesrecht -> vrouwenkiesrecht
De laatste twee stappen vinden in Nederland pas in 1917 en 1919 plaats, maar de ontwikkeling begint in de 19e eeuw.
Belangrijke begrippen
democratisering – parlement – grondwet – kiesrecht – censuskiesrecht – politieke participatie
Voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en vrouwen aan het politieke proces.
Opkomst politiek-maatschappelijke stromingen
Tijd van burgers en stoommachines 1800-1900
De grote veranderingen van de 19e eeuw leiden tot nieuwe ideeën over hoe de samenleving moet worden ingericht.
Liberalisme
individuele vrijheid;
grondrechten;
vrije markt;
beperkte overheidsbemoeienis.
Nationalisme
eigen volk/natie centraal;
nationale identiteit;
streven naar een eigen staat.
De opkomst van politiek-maatschappelijke stromingen: liberalisme, nationalisme, socialisme, confessionalisme en feminisme.
Opkomst politiek-maatschappelijke stromingen
Tijd van burgers en stoommachines 1800-1900
Confessionalisme
politiek vanuit christelijke beginselen;
belangrijke rol voor geloof en religieuze organisaties.
Feminisme
gelijke rechten voor vrouwen;
onderwijs;
economische en politieke zelfstandigheid.
De opkomst van politiek-maatschappelijke stromingen: liberalisme, nationalisme, socialisme, confessionalisme en feminisme.
Samenvatting
Tijd van burgers en stoommachines 1800-1900
De 19e eeuw als één verhaal
De industriële revolutie veranderde de economie en samenleving ingrijpend. De nieuwe industriële samenleving bracht grote sociale problemen met zich mee, waardoor de sociale kwestie ontstond. Arbeiders en andere achtergestelde groepen gingen zich organiseren en eisten betere omstandigheden en gelijke rechten. Nieuwe politieke stromingen boden verschillende oplossingen voor de problemen van de veranderende samenleving. Tegelijkertijd zorgde de industrialisatie voor een grotere behoefte aan grondstoffen en afzetmarkten, waardoor Europese landen hun macht over andere gebieden uitbreidden.
