FTO
Oncologische ulcus
FTO
Oncologische ulcus
Leerdoelen
1. Bewustwording onderscheid diagnose ulcus -wond
2. Beschrijving/classificatie ulcus
3. Doelen behandeling ulcus en inzicht in mogelijke middelen
Volgens de Nederlandse richtlijn (IKNL/PZNL) is een oncologisch ulcus gedefinieerd als
Wond door oncologische behandeling
Huid- of slijmvliesdefect door tumor- of metastasegroei
Infectieus huiddefect zonder genezingstendens
Ulcus dat geneest bij goede wondbehandeling
Bij welke tumoren worden oncologische ulcera het vaakst gezien?
Primaire huidtumoren, mammacarcinoom, hoofdhals-, bronchus-, gynaecologische-, rectum- en anustumoren
Vooral huidtumoren en mammacarcinoom, incidenteel bij sarcomen en melanoom
Meestal bij hematologische maligniteiten zoals leukemie en lymfoom, soms bij myeloom
Bij alle solide tumoren inclusief lever-, nier- en pancreascarcinoom, ongeacht stadium
Beschrijf minimaal 3 klachten/kenmerken van een oncologisch ulcus
Het WCS classificatie model wordt bij voorkeur gebruikt bij de oncologische ulcus?
Juist
Onjuist
Is hier sprake van een oncologische wond of ulcus?
Oncologische ulcus: classificatie
Graad I: Intacte epidermis, dreigende aantasting door onderliggend tumorweefsel (dreigend ulcus).
Graad II: Aantasting van epidermis en dermis, beginnende aantasting van subcutis.
Graad III: Diepe doorgroei met aantasting van subcutis.
Graad IV: Droge en/of vervloeide necrose tot 30% van het wondoppervlak.
Graad V: Droge en/of vervloeide necrose op meer dan 30% van het wondoppervlak.
Graad I: Intacte epidermis, dreigende aantasting door onderliggend tumorweefsel (dreigend ulcus)
Graad II: Aantasting van epidermis en dermis, beginnende aantasting van subcutis.
Graag III: Diepe doorgroei met aantasting van subcutis.
Graad IV: Droge en/of vervloeide necrose tot 30% van het wondoppervlak.
Graad V: Droge en/of vervloeide necrose op meer dan 30% van het wondoppervlak.
Kwaliteitstandaard wondzorg
Categorie III: niet-spoedeisende wond die na 3 weken onvoldoende genezing vertoont
Categorie IV: functie- of orgaanbedreigend, soms levensbedreigend
Advies: verwijzen naar multidisciplinair gespecialiseerde wondzorg - Meander, wondexpertise team, Alita
Zenya: indeling wondtype naar regievoering
Behandeling
Symptoomverlichting
Bevorderen van comfort en kwaliteit van leven
Psychosociale ondersteuning
Proactieve zorgplanning
Bij het reinigen van een oncologische ulcera is chloorhexidine, waterstofperoxide natriumhypochloriet in hoge concentraties geïndiceerd om te gebruiken?
Waar
Niet waar
Reinigen
Verwijderen van loszittende necrose, partikels, wondexsudaat en/of verbandresten
Kraanwater
Douche zachte straal of spuit of natte gazen
Deppend (nooit wrijven)
Frequentie afhankelijk van geur, exsudaat voorkeur patiënt
Infectie: Prontosan®, Advacyn®, ActiMaris® Forte of azijnzuur 1%
Bij oncologische ulcus voer je nooit een necrotectomie uit?
Waar
Niet waar
Wondbedekkers
Keuze van het product is afhankelijk van:
Doel wondbehandeling
Kenmerken, lokale klachten en locatie van het ulcus
Streven naar zo minimaal mogelijk verbandwisselingen (comfort)
Gebruikersgemak
Wensen en (eerdere) ervaringen van de patiënt
Frequentie afhankelijk van product keuze
Kosten
Primaire verbandmateriaal
Alginaat (Algisite®, Kaltostat®, Sorbalgon®)
Hydrofibers (Aquacel®)
Honingverband
Natriumchlorideverband (Mesalt®)
Silicone of synthetische wondcontactmaterialen (atrauman® silicone, cuticerin®)
Zilververband (Ag)
Urgotul®AG
Secundaire verbanden
Absorberende verbanden (zetuvit®, Resposorb®)
Super absorberende verbanden (Curea®, ® Cutimed® sorbion multistar)
Foam- of schuimverbanden (Permafoam®, Allevyn® Gentle Border en Mepilex®)
Geurneutraliserende verbanden (Vliwaktiv®, Curea® duo, Cinesteam®)
Nonwoven absorberend kompres van 30%viscose en 70%katoen (Klinion Novopad®)
Andere wondproducten
Alginogel (Flaminal® forte/hydro, Hydrosorb®gel)
Hydrogel (Intrasite®gel)
Barrièrecrème en barrièrefilm (Proshield Plus®, Cavilon®)
Povidon jodium (Inadine®)
Maltodextrine/ vitamine C (Multidex® Gel en Poeder)
Fixatiemateriaal: Voorkeur: hypoallergenesiliconen kleeflaag (Leukomed Skin Sensitive®, Leukoplast Skin Sensitive®)
Behandeling van wondexsudaat
Oorzaken: Infectie, (lymf)oedeem, fistels
Doelen: voorkomen van lekkage/maceratie en preventie/behandelen infectie
• Frequentie van verbandwissel ophogen of ander wondmateriaal
• Verbandmateriaal: antibacterieel en een hoog absorptiecapaciteit
• Let op wondranden en omgeving
• Lymfedrainage (taping, ACT, of TEK)
• Fistel: blaaskatheter, stoma, woundmanager of fistelzaken
• Wondinfectie - antibiotica na wondkweek
Behandeling geuroverlast
Oorzaken: Meestal weefselversterf en/of secundaire infecties
Doelen: Reductie en beheersing van geur en infectie
Nietmedicamenteus
Reinigen: Prontosan of Actimaris
Wondmateriaal: alginaat, honing, zilver, povidon jodium en geurneutraliserende verbanden
Omgevingsmaatregelen: ventilatie, geurneutraliserende spray of etherische oliën
Uiterste gevallen bij geen risico op bloeding! Necrotectomie - WRT of medisch specialist
Geuroverlast - medicamenteus
Lokaal:
Metronidazol gel 0,75%
Diepe ulcera: spoelen metronidazoloplossing 0,5% (500 mg in 100 ml NaCl 0,9%)
Systemisch:
Metronidazol 3× daags 500 mg p.o. of i.v. gedurende 1–2 weken. Daarna onderhoud: 1× daags 250 mg
Behandeling van bloeding
Oorzaken: fragiele tumorweefsel, tumorinvasie en wondmateriaal.
Doelen: Risico inventarisatie, risicoreductie, educatie/ begeleiding, hemostase en proactieve zorgplanning
Nietmedicamenteus
Reductie van verkleven en/of schuifkrachten door wondmateriaal
Wondfrequentie minimaliseren
Silicone contact laag
Hemostatisch verband: Alginaat en/of Spongostan
Koude kompressen of zakje ijsklontjes druk 10-15 min
Bloeding - medicamenteus
Gazen gedrenkt in:
xylometazoline neusdruppels (1 mg/ml)
Adrenaline-oplossing (1 mg/ml)
Tranexaminezuur:
Lokaal: gazen gedrenkt in infuusvloeistof (100 mg/ml)
Systemisch: 3dd 1000mg p.o. of 3dd 500mg s.c.
Overige behandelingen
Staken of couperen van anticoagulantia
Trombocytentransfusie
Elektrocoagulatie
Radiotherapie
Embolisatie
Blow-out:
Donkere handoeken
Sederende medicatie bij de hand (zie protocol palliatieve sedatie)
Behandeling van pijn
Oorzaken: tumorprogressie, infectie, uitdroging wond en/of verbandmateriaal
Doelen: pijnreductie en comfortverbetering
Niet medicamenteus
Wondfrequentie, vochtige wondbed
Medicamenteus
Lokaal: lidocaïne spray
Systemisch: bij chronische pijn, zie protocol pijnbehandeling of richtlijn
Behandeling van jeuk
Oorzaken: tumorprogressie (tumorgroei en zenuwbeschadiging), wondinfectie, schimmelinfecties, contacteczeem, silicone allergie, droge huid
Doel: Onderliggende oorzaak achterhalen/behandelen
Systemische behandeling zie protocol
Referenties
IKNL & PZNL. (2024). Richtlijn oncologische ulcera in de palliatieve fase. Pallialine. https://palliaweb.nl/getmedia/8c397352-9aad-4cae-a142-e02ce5bfd47e/15988-Richtlijn-Oncologische-Ulcera-20251218100714.pdf
Richtlijnendatabase. (2018). Kwaliteitsstandaard organisatie van wondzorg in Nederland https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/kwaliteitsstandaard_organisatie_van_wondzorg_in_nederland/inventarisatie_bestaande_standaarden_wondzorg.html