3.1 Oorlog in Europa
De tijd van Wereldoorlogen
3.1 Oorlog in Europa
De tijd van Wereldoorlogen
Leerdoelen
Je kan uitleggen waarom en hoe Hitler de oorlog veroorzaakte.
Je kan uitleggen hoe Duitsland zijn macht uitbreidde in de oorlog.
Je kan uitleggen hoe Duitsland verloor in Oost-Europa.
Je kan uitleggen hoe Duitsland verloor in West-Europa.
Personen in deze paragraaf
Neville Chamberlain
Premier van Verenigd Koninkrijk
Adolf Hitler
Rijkskanselier Duitsland
Oorzaken van de oorlog
1939-1945
Alles was dodelijker; burgerslachtoffers, wapens waren dodelijker en fronten beweeglijker.
Nazi-Duitsland was de kwade genius > Bondgenootschappen met Japan en Italië (Asmogendheden)
Gefocust op het creëeren van lebensraum
Oorzaken van de oorlog
In 1938 begon Nazi-Duitsland met de uitbreiding van Duitsland. Oostenrijk werd ingelijfd door Duitsland als onderdeel van het Duitse Rijk > Anschluss
Oorzaken van de oorlog
Na de Anschluss van Oostenrijk eiste Hitler het Tsjechische Sudetenland op, waar 3 miljoen ethnische Duitsers leefden.
Ook voor hen geld: heim ins reich (terug naar het Rijk)
De Franse en Engelse regeringen beloofden Tsjecho-Slowakije steun bij een buitenlandse aanval
Oorzaken van de oorlog
Oorlog leek onvermijdelijk
Op het laatste moment kwam er de Conferentie van München (1938)
Daar werd besloten dat Tsjecho-Slowakije Sudetenland aan Duitsland moest afstaan en in ruil daarvoor beloofde hitler vrede. > appeasement politiek
Oorzaken van de oorlog
In 1939 bedreigde Hitler Polen
Ook toen beloofde GB en FR steun aan Polen bij een buitenlandse aanval
De Sovjet-Unie was ook een bedreiging > Duitsland wilde niet nogmaals een tweefrontenoorlog voeren
In augustus 1939 sloten de Sovjet-Unie en Duitsland een niet aanvalsverdrag, met de geheime afspraak om Polen te verdelen.
Geen Appeasement meer
Oorzaken van de oorlog
Op 1 september 1939 viel Duitsland Polen binnen.
Drie dagen later verklaarden Groot-Brittanië en Frankrijk Duitsland de oorlog
De Tweede Wereldoorlog was begonnen
De situatie voor de inval van Polen
Chamberlain
Weet dat appease ment niet werkte
Vertrouwt Hitler niet meer
Heeft Polen belooft dat Groot-Brittannië helpt als Hitler aanvalt
Vertrouwt Stalin ook niet, maar overweegt een bondgenootschap om Hitler te verzwakken
Stalin
Vertrouwt Hitler niet
Vertrouwt Frankrijk en Groot-Brittannië ook niet
Is niet klaar voor een oorlog
Heeft geen bondgenoten
Hitler
Gelooft dat Frankrijk en Groot-Brittannië hem niet aanvallen
Wil Polen overnemen
Wil een tweefrontenoorlog voorkomen
Blitzkrieg in het Westen
Hitler wilde eerst West-Europa veroveren om Engeland en Frankrijk tot vrede te dwingen, en daarin was hij succesvol → een nieuw type oorlogsvoering.
Een Blitzkrieg (bliksemoorlog) was gebaseerd op mobiliteit en krachtige verrassingsaanvallen.
Men gebruikte tanks en gepantserde vrachtwagens, ondersteund door vliegtuigen, om door de vijandelijke verdedigingslinies te breken → tegenstanders konden niet reageren op het tempo van de Duitsers.
De strategie van Frankrijk was defensief en vertrouwde op de Maginotlinie: een ‘superloopgraaf’ om de grens te verdedigen. Daardoor was Frankrijk niet in staat Hitler aan te vallen.
12 april: invasie van Denemarken en Noorwegen
10 mei: invasie van Nederland, België en Luxemburg
Hitler kon zich nu volledig op Frankrijk concentreren. In tegenstelling tot de Eerste Wereldoorlog waren de Fransen niet in staat de Duitse Blitzkrieg te weerstaan.
Juni 1940: Frankrijk capituleert
1940
(German blitzkrieg)
Mei 10
Nederland, België, Luxenburg en Frankrijk
Jun 22
Frankrijk geeft zich over
Apr 12
Denemarken en Noorwegen
In 3 maanden
Britain houdt stand
Mei 1940: Winston Churchill wordt premier en weigert vrede met Duitsland
1939: dienstplicht ingevoerd ter voorbereiding op oorlog
Veel burgers (vooral vrouwen en kinderen) geëvacueerd naar het platteland
Gasmaskers uitgedeeld; ’s nachts verduistering om bombardementen te bemoeilijken
Hitler wil Groot-Brittannië dwingen zich over te geven via bombardementen
Daarvoor moest eerst de Britse luchtmacht (RAF) worden uitgeschakeld
Zomer 1940: begin van de luchtoorlog, de Battle of Britain
The Battle of Britain
Aanvankelijk had de Duitse Luftwaffe de overhand: honderden RAF-vliegtuigen werden neergeschoten en het was moeilijk voor de Britten om genoeg nieuwe piloten op te leiden ter vervanging van degenen die sneuvelden in luchtgevechten. Maar de RAF hield stand en Groot-Brittannië overleefde. Daarna bombardeerden Britse vliegtuigen Duitsland tot het einde van de oorlog.
De Duitsers gebruikten speciale typemachines, Enigma-machines genoemd, om gecodeerde berichten te versturen. Ze wisten echter niet dat de Britten hun codes konden ontcijferen. Daardoor konden Britse steden soms op tijd worden geëvacueerd als de Duitsers van plan waren ze te bombarderen.
22 juni,
1941
Operatie Barbarossa
De Duitse invasie kreeg de naam: Operatie Barbarossa
Aanvankelijk was Hitler succesvol:
Stalin werd verrast en zijn Rode Leger was slecht voorbereid op de Blitzkrieg.
Het Duitse leger veroverde in het begin veel gebied: ze probeerden Leningrad (noord), Moskou (centrum) en Stalingrad (zuid) te veroveren.
Vooral het zuiden was belangrijk > de olievelden in de Kaukasus.
Duitse successen
De Blitzkrieg tegen het Rode Leger had verwoestende gevolgen:
De Duitsers vernietigden de volledige luchtmacht en tankmacht van de USSR.
Het Rode Leger leed 4 miljoen slachtoffers (waarvan de helft doden).
In september 1941 was Leningrad (de tweede stad van de USSR) omsingeld.
De Duitsers bereikten bijna de hoofdstad Moskou.
Stalin overwoog serieus om zich over te geven.
Duitse fouten
Eind 1941 werd de Duitse opmars gestopt door de Russische winter. Vanaf dat moment zou de succesvolle opmars zich nooit meer herhalen. Daar waren 7 redenen voor:
I. Het Duitse leger was niet voorbereid op een winteroorlog.
II. De winter gaf Stalin tijd om zijn leger volledig te reorganiseren > “Grote Vaderlandse Oorlog”.
III. De nazi’s hielpen Stalin onbedoeld zelf met hun Einsatzgruppen.
IV. De Duitsers konden de veroverde gebieden niet benutten door de ‘verschroeide aarde’-politiek van het Rode Leger.
V. Het Sovjetvolk bouwde de economie van de USSR weer op en overtrof uiteindelijk de Duitse oorlogsproductie.
VI. De Duitsers waren niet efficiënt in het bevoorraden van hun troepen.
VII. Stalins nieuwe bondgenoten leverden enorme hoeveelheden voedsel, grondstoffen en industriële uitrusting.
Het keerpunt: de Slag om Stalingrad (sept 1942 – jan 1943)
1942 begon slecht voor de USSR: de Duitsers rukten verder op en het Rode Leger leed zware verliezen.
De Sovjets moesten de Duitsers stoppen vóór ze de olievelden bereikten → daarom werd Stalingrad cruciaal.
Stalingrad was een belangrijk industrieel en strategisch centrum; verlies zou de verbinding met Zuid-Rusland afsnijden.
De strijd veranderde in hevige man-tegen-mangevechten; Duitse tanks waren in de stad weinig waard.
Op 19 november lanceerde generaal Zjoekov een tegenaanval vanuit het noorden en zuiden, waardoor een deel van het Duitse leger werd omsingeld.
De Duitsers waren in de minderheid. Commandant Paulus wilde zich terugtrekken, maar kreeg daar geen toestemming voor.
Op 31 januari 1943 gaf Paulus zich over:
De Sovjetluchtmacht sneed de bevoorrading af.
Sovjetartillerie bestookte voortdurend de Duitse posities.
Katyusha-raketlanceerders bestookten de Duitsers met explosieven.
Stalingrad was de eerste grote Duitse nederlaag → een belangrijk keerpunt in de oorlog.
Terwijl de VS zich voorbereidden om de geallieerden in Europa te helpen (en tegelijk tegen Japan vochten), werden Hitlers troepen steeds verder teruggedrongen.
Stalingrad
Het Westelijk Front
De Amerikaanse bevelhebber generaal Eisenhower maakte plannen voor een gezamenlijke Amerikaans-Britse aanval op bezet Europa.
In 1942 en 1943 bouwden Amerikaanse troepen hun aanwezigheid op het Britse vasteland op.
President Roosevelt vond dat Duitsland prioriteit had: 85% van de Amerikaanse oorlogsmiddelen werd tegen Duitsland ingezet.
In 1943 vielen Amerikaanse en Britse troepen Italië vanuit het zuiden aan; Italië gaf zich over in september 1943.
Het hoofddoel bleef de bevrijding van Frankrijk → moeilijker dan het leek.
Ondanks de grote risico’s werd de start van Operatie Overlord vastgelegd op 6 juni 1944: D-Day (“Decision Day”).
De Verenigde Staten hadden zelfs een ‘spookleger’ met maar één missie: de vijand tactisch misleiden. Tijdens en na D-Day voerden zij meer dan twintig misleidingsoperaties uit, met opblaastanks, geluidswagens en misleidende Morse- en radioberichten.