Ontwikkelingsgebieden en levensloopfasen

Ontwikkelingsgebieden en levensloopfasen

1 / 36
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 36 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Ontwikkelingsgebieden en levensloopfasen

Deze slide heeft geen instructies

Leerdoel

Ik kan de ontwikkelingsdomeinen uitleggen.

De bron noemt meerdere doelen. Volgens de instructie is één leerdoel nodig; dit doel past het best als kapstok voor de rest van het hoofdstuk, omdat de levensloopfasen en hun dynamiek telkens via ontwikkelingsdomeinen worden verklaard.

Welke woorden koppel jij aan opgroeien en ontwikkeling?

Gebruik de woordwolk om voorkennis te activeren. Verwachte woorden: baby, puberteit, groei, emoties, leren, ouder worden, mijlpalen.

Inleiding

Mensen ontwikkelen zich voortdurend, van geboorte tot ouderdom.


Die ontwikkeling verloopt niet in één rechte lijn.


Lichamelijke, verstandelijke en sociaal-emotionele veranderingen beïnvloeden elkaar voortdurend.


Daarom gedraagt een peuter zich anders dan een puber, en een oudere anders dan een jongvolwassene.

Deze slide heeft geen instructies

Wat is een levensloopfase?

  • Een levensloopfase is een periode met typische veranderingen

  • Veranderingen op lichamelijk, verstandelijk en sociaal-emotioneel vlak

  • In elke fase horen bepaalde mijlpalen

Verwijs kort naar Erik Erikson als bekende levenslooppsycholoog die de levensloop in fasen indeelde, zonder de les te verbreden naar zijn volledige theorie.

Kenmerken van een levensloopfase

  • Lichamelijk: bijvoorbeeld menstruatie bij een meisje van 12 jaar

  • Verstandelijk: een peuter van 2 ontwikkelt een eigen wil

  • Sociaal-emotioneel: een kleuter van 5 leert samenspelen

  • Zulke veranderingen helpen om een fase te herkennen

Deze slide heeft geen instructies

Mijlpalen in de levensloop

  • Mijlpalen zijn belangrijke ontwikkelingsmomenten

  • Ze zijn typerend voor een bepaalde fase

  • Voorbeelden: eerste hapje, leren lezen, zelfstandigheid

Deze slide heeft geen instructies

De levensloopfasen op een rij

  • Baby: 0 tot 1,5 jaar

  • Peuter: 1,5 tot 3 jaar

  • Kleuter: 3 tot 6 jaar

  • Lagereschoolkind: 6 tot 12 jaar

  • Jongere: 12 tot 18/20 jaar

  • Volwassene: 18/20 tot 65 jaar

  • Oudere: 65+

Benadruk dat deze grenzen richtlijnen zijn en op de volgende slides genuanceerd worden.

Typische mijlpalen per fase

Baby - eerste hapje, eerste woordje

Peuter - klimmen en klauteren, egocentrisme

Kleuter - fantasie en realiteit leren onderscheiden, zelfstandig naar het toilet

Latere fasen

Vroege fasen

Lagereschoolkind - leren lezen, schrijven en rekenen; zichzelf vergelijken met anderen

Jongere - identiteitsontwikkeling, puberteit

Volwassene/Oudere - werken, vaste relatie, verouderingsprocessen, eenzaamheid

Deze slide heeft geen instructies

Wat is een levensloopfase?

A

Een vaste leeftijd

B

Een ontwikkelingsperiode

C

Een schoolperiode

D

Een groeispurt

Toetst het kernbegrip uit slides 3-6. Distractors sluiten aan bij mogelijke verwarring tussen leeftijd, context en een afzonderlijke verandering.

Vul de kernwoorden aan

Een levensloopfase is een periode met typische veranderingen. In zo’n fase horen bepaalde mijlpalen, zoals het eerste hapje of leren lezen. Een jongere zit meestal tussen 12 en 18/20 jaar.

levensloopfase
mijlpalen
jongere
ontwikkelingsgrens
deelgebieden
kleuter
oudere

Alle begrippen komen letterlijk uit het behandelde blok over levensloopfasen en mijlpalen.

Noem 1 fase en 1 passende mijlpaal.

Bespreek dat een goed antwoord verwijst naar: typische veranderingen in een fase en minstens één passende mijlpaal, bijvoorbeeld baby - eerste woordje of jongere - puberteit.

Ontwikkelingsgrenzen

Levensloopfasen hebben vaak een beginleeftijd en een eindleeftijd.


Die afbakening noemen we ontwikkelingsgrenzen.


Ze helpen om de levensloop te ordenen, maar ze zijn geen vaste muur tussen fasen.

Deze slide heeft geen instructies

Waarom grenzen relatief zijn

  • Leeftijd alleen bepaalt niet alles

  • Mensen ontwikkelen in een verschillend tempo

  • Context beïnvloedt wanneer een mijlpaal verwacht wordt

Deze slide heeft geen instructies

Drie invloeden op ontwikkelingsgrenzen

  • Persoonsgebonden: ieder individu ontwikkelt op eigen tempo

  • Cultuurgebonden: normen en tradities bepalen mee wat verwacht wordt

  • Tijdsgebonden: historische en maatschappelijke omstandigheden veranderen door de tijd

Deze slide heeft geen instructies

Voorbeelden van relatieve grenzen

Zindelijkheid - niet elk kind is er op hetzelfde moment klaar voor

Joodse overgangsrituelen - verantwoordelijkheid wordt cultureel mee bepaald

Persoon en cultuur

Menstruatieleeftijd - gemiddelde leeftijd verschuift doorheen de tijd

Kinderarbeid in de 19e eeuw - werken hoorde vroeger soms al bij kinderen

Tijd

Gebruik deze voorbeelden om te tonen dat een mijlpaal soms in een andere fase lijkt te vallen dan de leeftijdsgrens doet vermoeden.

De levensloop is dynamisch

De levensloop is een dynamisch proces.


Fasen lopen in elkaar over, en ontwikkeling hangt af van persoon, cultuur en tijd.


Daarom passen mensen niet perfect in vaste hokjes.

Deze slide heeft geen instructies

Welke invloed is tijdsgebonden?

A

Eigen tempo

B

Joodse rituelen

C

Kinderarbeid vroeger

D

Later zindelijk

Toetst of leerlingen persoons-, cultuur- en tijdsgebonden voorbeelden kunnen onderscheiden.

Vul de begrippen aan

Ontwikkelingsgrenzen zijn relatief. Leeftijd alleen bepaalt niet alles. Grenzen worden mee beïnvloed door cultuurgebonden factoren, zoals overgangsrituelen, en door tijdsgebonden omstandigheden, zoals kinderarbeid vroeger.

relatief
cultuurgebonden
tijdsgebonden
motorisch
lichamelijk
persoonsgebonden
taalontwikkeling

De context dwingt de juiste plaats van elk begrip af: relatief gaat over grenzen, cultuurgebonden over rituelen, tijdsgebonden over vroeger en nu.

Waarom is de levensloop geen vast schema?

Bespreek dat de levensloop dynamisch is omdat fasen in elkaar overlopen en omdat persoon, cultuur en tijd mee bepalen hoe ontwikkeling verloopt.

Drie ontwikkelingsgebieden

Binnen elke levensloopfase kijken we naar drie hoofdzakelijke ontwikkelingsgebieden:


  • Fysieke ontwikkeling

  • Cognitieve ontwikkeling

  • Socio-emotionele ontwikkeling

Deze slide heeft geen instructies

Deelgebieden binnen de domeinen

Fysiek - lichamelijke, sensorische en motorische ontwikkeling

Cognitief - denkontwikkeling en taalontwikkeling

Fysiek en cognitief

Socio-emotioneel

Persoonlijkheidsontwikkeling - wil, seksuele en morele ontwikkeling

Sociale ontwikkeling

Emotionele ontwikkeling

Noem dat psychomotoriek bij de denkontwikkeling wordt geplaatst volgens de bron.

Voorbeelden van fysieke ontwikkeling

  • Lichamelijk: geboortegewicht, groei, rijping

  • Sensorisch: geluiden herkennen, zien, horen

  • Motorisch: eten met bestek, evenwicht houden, bewegen

Koppel indien gewenst aan de voorbeelden uit de bron: Ilham drinkt beter 's morgens, baby herkent blendergeluid, kleuter loopt over bank.

Voorbeelden van cognitieve ontwikkeling

  • Denkontwikkeling: begrijpen, redeneren, problemen aanpakken

  • Taalontwikkeling: woorden begrijpen en gebruiken

  • Voorbeeld: een kind begrijpt de opdracht: 'neem je jas'

Deze slide heeft geen instructies

Voorbeelden van socio-emotionele ontwikkeling

  • Persoonlijkheid: wil, moraal, seksuele ontwikkeling

  • Sociaal: samenspelen, omgaan met anderen

  • Emotioneel: gevoelens herkennen en uiten

  • Voorbeelden: weigeren, zich verontschuldigen, boos reageren, relaties aangaan

Je kunt hier de bronvoorbeelden noemen: An weigert haar jasje, Kasper moet zich verontschuldigen, Hannes reageert boos, Billie stuurt een pikante foto.

Ontwikkelingsgebieden hangen samen

Ontwikkelingsgebieden functioneren niet los van elkaar.


Ze werken samen en beïnvloeden elkaar voortdurend.


Ontwikkeling is dus een geheel van verbonden processen.

Deze slide heeft geen instructies

Samenhang in concrete situaties

Op het potje gaan - lichamelijke ontwikkeling + cognitieve ontwikkeling

Beloond worden - lichamelijke ontwikkeling + socio-emotionele ontwikkeling

Zindelijkheid en beloning

Tekening inkleuren - sensorische ontwikkeling + motorische ontwikkeling

Bal omhoog gooien - gehoor + motorische uitvoering

Zien, horen en bewegen

Deze slide heeft geen instructies

Slotbeeld van de levensloop

De mens ontwikkelt zich levenslang.


Levensloopfasen geven structuur, maar hun grenzen blijven relatief.


Ontwikkelingsgebieden en deelgebieden vormen samen één dynamisch geheel.

Deze slide heeft geen instructies

Bij welk domein hoort taalontwikkeling?

A

Fysiek

B

Socio-emotioneel

C

Cognitief

D

Sensorisch

Sensorisch is een plausibele afleider omdat leerlingen fysieke en cognitieve deelgebieden soms door elkaar halen.

Vul de ontwikkelingsgebieden aan

De fysieke ontwikkeling omvat onder andere lichaam, zintuigen en beweging. De cognitieve ontwikkeling gaat over denken en taal. De socio-emotionele ontwikkeling gaat over gevoelens, relaties en persoonlijkheid.

fysieke
cognitieve
socio-emotionele
motorische
sociale
sensorische
morele

Verankert de drie hoofddomeinen uit slides 13-20.

Welke combinatie klopt bij inkleuren?

A

Taal + emotie

B

Sensorisch + motorisch

C

Sociaal + moreel

D

Lichamelijk + seksueel

Sluit direct aan bij het voorbeeld op slide 19: zien en bewegen werken samen bij inkleuren.

Wat is één inzicht dat jij meeneemt uit deze les?

Reflectievraag zonder juist antwoord. Laat leerlingen benoemen wat inhoudelijk is blijven hangen, bijvoorbeeld relatieve grenzen, mijlpalen of samenhang tussen domeinen.

Welk deel hielp jou het best om dit te begrijpen?

Reflectievraag zonder juist antwoord. Mogelijke antwoorden: voorbeelden hielpen, schema van fasen hielp, onderscheid tussen domeinen was lastig, enzovoort.

Begrippenlijst

levensloopfase - periode in de levensloop met typische veranderingen

mijlpaal - belangrijk ontwikkelingsmoment dat bij een fase past

ontwikkelingsgrens - begin- of eindleeftijd van een levensloopfase

fysieke ontwikkeling - ontwikkeling van lichaam, zintuigen en beweging

cognitieve ontwikkeling - ontwikkeling van denken en taal

socio-emotionele ontwikkeling - ontwikkeling van gevoelens, relaties en persoonlijkheid

dynamisch proces - proces dat voortdurend verandert en evolueert

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

lichamelijke ontwikkeling - groei en rijping van het lichaam

sensorische ontwikkeling - ontwikkeling van zien, horen, voelen, ruiken en proeven

motorische ontwikkeling - ontwikkeling van bewegen en handelen

denkontwikkeling - ontwikkeling van begrijpen, redeneren en oplossen

taalontwikkeling - ontwikkeling van taal begrijpen en gebruiken

sociale ontwikkeling - ontwikkeling van omgang met anderen

emotionele ontwikkeling - ontwikkeling van gevoelens herkennen en uiten

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

persoonlijkheidsontwikkeling - ontwikkeling van wie iemand is en wil zijn

ontwikkeling van de wil - leren kiezen, weigeren en doorzetten

morele ontwikkeling - ontwikkeling van besef van goed en fout

seksuele ontwikkeling - ontwikkeling van seksualiteit en seksueel gedrag

persoonsgebonden - afhankelijk van het individu en zijn eigen tempo

cultuurgebonden - afhankelijk van normen en tradities in een cultuur

tijdsgebonden - afhankelijk van de periode in de geschiedenis

Deze slide heeft geen instructies