H3 Sociale zekerheid en de verzorgingsstaat in Nederland
H2 Sociale zekerheid en de verzorgingsstaat in Nederland
Lesduur is: 60 minOnderdelen in deze les
H2 Sociale zekerheid en de verzorgingsstaat in Nederland
Leerdoel orientatie
Hoe heeft de verzorgingsstaat in Nederland zich ontwikkeld?
Werkloosheid en armoede 19e eeuw
In de 19e eeuw was er veel werkloosheid en armoede in Nederland.
Tot de 20e eeuw zorgde de overheid niet voor sociale zekerheid. Er waren geen uitkeringen voor mensen zonder inkomen.
Sociale zekerheid
Hulp van de familie.
Hulp van de kerk.
Particulieren organisatie door burgers.
Bedelen op straat.
Volgens mensen in die tijd was het niet de taak van de overheid om te zorgen voor sociale zekerheid.
Liberalen, socialisten en confessionelen
> Liberalen: overheid moest de moest de burgers en bedrijven zoveel mogelijk vrijheid geven
> Socialisten: overheid moest zich juist wel bemoeien om zo bezit eerlijker te verdelen en arme mensen helpen. Armoede schuld van de rijke ondernemers
> Confessionelen: bij het besturen van een land uitgaan van het geloof. De kerk zorgde voor de armen
Leerdoel
Je kunt uitleggen dat bestuurders tot 1873 weinig deden tegen armoede: idee was dat het de 'schuld' van de armen zelf was, overheid moest zich niet bemoeien met burgers (liberalen), de kerk zorgde voor de armen (confessionelen)
Sociale zekerheid nu
WW
ZW
WAO
AOW
Bijstand
Gunst, geen recht
Kerken gaven alleen aan mensen die naar de kerk gingen.
Particulieren organisaties eisten van hun armen dat zij zuinig leefden.
Vanaf 1851 overheidstoezicht
Fatsoenlijke armen en paupers
Opvoeding van de armen
De rijke mensen vonden dat de arme mensen iets voor deze liefdadigheid moesten doen.
Want: 'Als zij dit gratis zouden krijgen, worden de armen alleen maar luier.'
Ongezonde leefsituaties
Oorzaken ongezonde leefsituaties:
Huisvuil hoopte zich op in straten en stegen.
Gebrek aan schoondrinkwater.
Uitwerpselen werden op straat gegooid.
In de grachten werd het afval geloosd.
Binnenhuis woonden (Te) veel mensen in één huis.
Woonde in vochtige huizen.
Mensen aten vaak te weinig of hadden een éénzijdig dieet.
Belangrijke begrippen
Sociale zekerheid: alle wetten voor mensen die niet voor zichzelf kunnen zorgen
Overheid: bestuur van het land.
Armenzorg: door de kerk, door particulieren of door stedelijke besturen gegeven hulp aan armen
Hoe dachten mensen over armoede
Hoe dachten mensen in het eerste gedeelte van de 19e eeuw over armoede?
Armoede is de eigen schuld.
Liefdadigheid maakt lui.
Wat is liefdadigheid?
Liefdadigheid wil zeggen dat je anderen die het slecht hebben iets geeft.
Oplossing voor armoede 19e eeuw
Deze ideeën over armoede leidden tot de volgende oplossingen:
Armen opvoeden
Armen aan het werk zetten
=> oprichting van landbouwkolonies en verenigingen die armen thuis bezochten, tewerkstelling in werkhuizen.
Leerdoel
Je kunt uitleggen hoe na 1873 arbeiders en het bestuur de armoede probeerden te bestrijden: door economische depressie groeide het armoedeprobleem enorm
- arbeiders kwamen zelf in actie: vakbonden
- Algemeen kiesrecht
Sociale wetten
Hoe moest de sociale kwestie opgelost worden?
3 groepen:
1. liberalen (vrijheid, weinig bemoeienis overheid)
2. socialisten (gelijkheid, overheid zorgt voor burgers
3. confessionelen (christelijke waarden bepalend)
Sociale kwestie = werk- en woonomstandigheden arbeiders in de 19e eeuw
Wat is de sociale kwestie?
De discussie van fabrieksbazen over wat ze nu moeten doen aan de arbeiderswijken.
De stakingen van arbeiders over de slechte omstandigheden in arbeiderswijken.
De stakingen van fabrieksbazen .
De discussie over de armoede onder de arbeiders en wat de overheid daar aan moet doen.
Modern Imperialisme
Sociale kwestie
Industriële revolutie
Liberalisme
Socialisme
Confessionalisme
Sociale kwestie vanuit geloof oplossen
Zo weinig mogelijk bemoeienis van de overheid
De sociale kwestie zal zichzelf oplossen
Fabrieken moeten van de overheid zijn
Overheid moet sociale wetten maken
Overheid heeft plicht om voor burgers te zorgen
juist
onjuist
de sociale kwestie was een gevolg van de industrialisatie.
armoede was een nieuw verschijnsel in de 19e eeuw.
in 1900 was de sociale kwestie voor een groot deel opgelost.
Oorzaak
Tussenstap
Gevolg
Industriële Revolutie
Urbanisatie
Sociale kwestie
Had je in de 19e eeuw recht op armenzorg?
Ja, de gemeente moest dit geven.
Nee, je kreeg het alleen als de rijken of de kerk je het gunde.
Wat veranderde in de armenzorg rond 1900?
Er kwamen meer liberale wetten
Er kwamen meer gelovige wetten
Er kwamen meer gemeentefondsen
Er kwamen meer sociale wetten
Het recht op een uitkering voor iedereen die niet voor zichzelf kan zorgen.
Harmoniemodel
Marshallplan
Sociale Zekerheid
Sociale Kwestie
Wat is een vakbond?
organisatie van werknemers
deel van de economie, zoals de dienstensector
Dat is een bond met vakwerknemers
organisatie van werkgevers
Liberalen
Confessionelen
Socialisten
''De overheid moet een zo kleine rol hebben''
Liberalen
Confessionelen
Socialisten
''God en ons geloof is het belangrijkste voor ons''
Liberalen
Confessionelen
Socialisten
''Er moet zoveel mogelijk gelijkheid zijn''
Sleep het juiste begrip naar de juiste betekenis.
Wet die de zwakkeren in de samenleving beschermd
Iemand die in loondienst is bij een werkgever
Mogelijkheid om door werk geld te verdienen
Werkgelegenheid
Sociale wet
Werknemer
Armen worden geholpen door de kerk
Regering maakt sociale wetten
Mensen lossen sociale problemen zelf op
Liberalen
Socialisten
Confessionelen
Een tekenaar maakte deze spotprent naar aanleiding van het aannemen van de Leerplichtwet (1900) in Nederland. In 1900 ging nog altijd 10% van de kinderen tussen de zes en twaalf jaar niet naar school. ⇒Wat was volgens de tekenaar een belangrijke reden voor het niet naar school gaan van deze groep?
Gebruik de bron
De kinderen van rijke ouders konden al lezen, rekenen en schrijven.
De kinderen wilden niet naar school omdat het thuis veel leuker was.
Er waren ouders die kinderen lieten werken omdat ze het loon nodig hadden.
Er waren te weinig scholen om alle kinderen les te geven.
Tot welke leeftijd hadden kinderen leerplicht volgens de leerplichtwet van 1900?
6
12
16
18
Arbeiders die door een ongeluk niet meer kunnen werken, krijgen een uitkering
Kinderen tussen 6 en 12 jaar moeten naar school
Kinderen onder 12 jaar mogen niet in fabrieken werken
Kinderwetje van Van Houten
Leerplichtwet
Ongevallenwet
Wat zijn confessionelen?
politieke partijen met een geloof
politieke groep die meer vrijheid wil
politieke groep die strijd voor gelijkheid tussen mannen en vrouwen
politieke groep die meer gelijkheid wil
Wat is de goede betekenis van het begrip: leerplicht
Wet uit 1900 waardoor alle kinderen tot 12 naar school moesten.
Wet uit 1919 waardoor je maar 8 uur per dag hoefde te werken.
Wet uit 1874 waarbij kinderen tot 12 niet meer hoefden te werken.
Wet uit 1848 waarbij de koning zijn macht verloor.
Door vervuild drinkwater braken er rond 1860 vier grote epidemieën uit. Wat is een epidemie?
Een besmettelijke ziekte die zich snel verspreidt.
Een besmettelijke ziekte die dodelijk is.
Een besmettelijke ziekte in een regio.
Een besmettelijke ziekte over de hele wereld.
Wat betekent het begrip: De Sociale Kwestie?
Het grote verschil tussen mensen in krottenwijken.
Het probleem van de slechte leef en werkomstandigheden van de arbeiders
Een vragenlijst die onder de bevolking over de werk- en leefomstandigheden is verspreid
Het vraagstuk waarin het tekort aan arbeiders voor de fabrieken centraal staat.
Wat was de oorzaak voor vele ziektes die rondgingen in de krottenwijken van de stad?
De hygiëne was slecht, huizen waren slecht, vervuild drinkwater, afval op straat en in de gracht, etc.
Er werden vleermuizen gegeten die besmet waren met ziektes
Er waren mensen die ziektes in laboratoria maakten en verspreiden in de krottenwijken
Er was was alleen geldkoorts aanwezig in de krottenwijken
Zet de begrippen bij de juiste periode (vóór de industriële revolutie of industriële revolutie)?
Industriële revolutie
vóór de industriële revolutie
fabrieken
huisnijverheid
landbouw
stoommachine
slechte werkomstandigheden
stad
platteland
Voor de industriële revolutie
Na de Industriële Revolutie
auto
fiets
paard
vliegtuig
tram
Koets
trekschuit
Oorzaak
Tussenstap
Gevolg
Industriële Revolutie
Urbanisatie
Sociale kwestie
Paragraaf 2.2
De tijd van de wereldoorlogen
Roerende jaren 1920
> Ford kon goedkoper en veel meer auto's produceren, omdat....
> Consumptiemaatschappij en sociale wetten
> Tot 1929 (mega crisis wereldwijd) ging het goed?!
Zoek het uit
KLM, Coco Chanel, Salvador Dali, Ford, stofzuiger, koelkast, etc
Instructie: wie, wat, waar, wanneer, waarom bijzonder, was het vernieuwend
Tijdens de les, maak een korte PowerPoint
Meer sociale zekerheid
Als gevolg van de Eerste Wereldoorlog gingen veel bedrijven failliet en verloren veel mensen hun baan. In 1917 greep de overheid in met het Werkloosheidsbesluit. Gemeenten moesten geld geven aan steunfondsen: geld van vakbonden voor steun aan werklozen of stakers.
Dat geld werd gebruikt om werklozen te helpen.
In 1919 kwamen er nieuwe sociale wetten:
de 8-urige werkdag
de ouderdoms- en invaliditeitswet
betere huisvesting
Crisis en oorlog
In 1929 brak in Amerika een economische crisis uit, die ook gevolgen voor Nederland had. De werkloosheid steeg snel: van vrijwel niets in 1929 naar 600 000 in 1936.
De overheid probeerde met grote projecten werklozen aan de slag te krijgen. Wie geen werk kon vinden kon een uitkering krijgen.
Vanaf 1939 kregen ouders met kinderen kinderbijslag: een uitkering van de overheid als je een kind hebt.
Hongerwinter
Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog bloeide de economie kort op, maar al snel steeg de armoede.
Voor eten werden veel mensen afhankelijk van gaarkeukens: uitdeelpunten waar arme mensen gratis of voor weinig geld maaltijden kunnen krijgen.
Veel mensen stierven van de honger tijdens de Hongerwinter: de strenge winter van 1944/1945 toen er een tekort was aan voedsel in West-Nederland.
Na de Tweede Wereldoorlog nam de invloed van de overheid toe, o.a. op het vlak van sociale zekerheid. Hoe noemen we een samenleving waarin de overheid de burgers beschermt?
nachtwakersstaat
dictatuur
communistische staat
verzorgingsstaat
Wie had er last van de Hongerwinter?
Heel Nederland
Het zuiden van Nederland
Het westen van Nederland
Duitsland
paragraaf 2.3
De tijd van televisie en computer
Marshall hulp
Na WOII Nederland blut. Nederland mocht voor 1 miljard (Dat is ter waarde van 12 miljard in het geld van nu) spullen aanschaffen in Amerika.
Het doel hier van? Economische wederopbouw
Opbouw verzorgingsstaat
- overheid moet ingrijpen om armoede en
werkloosheid te voorkomen
- invoering volksverzekeringen: AOW, WW, WIA,
WAO, Bijstand
1 januari 1957
Eerste uitbetaling AOW
Herziening verzorgingsstaat
1973: crisis in Nederland > groei werkloosheid
Onvrede: werkende mensen betalen voor de uitkeringen van werklozen
Individualisering
Mensen willen zelf bepalen hoe ze hun leven inrichten
Je eigen behoeftes voor die van de groep stellen
Wat is de wederopbouw?
verdiepingen op elkaar bouwen
het bouwen van flats ipv huizen
na wo II opnieuw bouwen wat verwoest is.
een nieuw lego spel
Marshall-geld was hulp uit...
Duitsland
Rusland
Engeland
Amerika
Wat is een verzorgingsstaat?
Iedereen heeft recht op gratis gezondheidszorg
De overheid zorgt voor uitkeringen voor zwakkeren
Iedereen heeft recht op gratis onderwijs
De overheid zorgt voor uitkeringen voor de ouderen
Werknemersverzekeringen en volksverzekeringen zijn voorbeelden van:
Sociale voorzieningen
Sociale verzekeringen
basisverzekeringen
planten
De AOW (algemene ouderdomswet) is een voorbeeld van een
Sociale Verzekering
Werknemers-verzekering
Volksverzekering
Sociale voorziening
Wat is "Individualisering?"
Eigen keuzes maken is belangrijker dan het belang van de groep.
Groep is belangrijker dan de persoon in de samenleving
Dat er meer afstand tussen groepen in de samenleving komt
Dat groepen in de samenleving overleggen voor een oplossing