Didam-arrest van 26 november 2021 (het Didam I-arrest, ECLI:NL:HR:2021:1778)
Wat is het Didam-arrest I?
Didam-arrest van 26 november 2021 (het Didam I-arrest, ECLI:NL:HR:2021:1778)
In het Didam-arrest I geeft de Hoge Raad nadere regels in het geval de overheid een onroerende zaak wil verkopen waar meerdere gegadigden voor zijn.
Op 26 november 2021 heeft de Hoge Raad een belangrijke uitspraak gedaan, die in de praktijk bekend staat als het “Didam-arrest”. Wat heeft de Hoge Raad in die uitspraak nu precies bepaald en wat zijn de gevolgen voor de praktijk?
Didam-arrest van 26 november 2021 (het Didam I-arrest, ECLI:NL:HR:2021:1778)
Overheid verkoopt aan particulier of bedrijf
Deze slide heeft geen instructies
Het komt regelmatig voor dat de overheid privaatrechtelijke handelingen verricht. Zoals de verkoop van bouwgrond of een gebouw door een gemeente* aan een particulier of bedrijf. Uit de wet (artikel 3:14 Burgerlijk Wetboek)** volgt dat de overheid zich daarbij aan de algemene beginselen van behoorlijk bestuur moet houden, zoals die bekend zijn in het bestuursrecht. Waaronder het gelijkheidsbeginsel. Dat houdt in dat gelijke gevallen gelijk moeten worden behandeld.
* Voor de BES-eilanden het openbaar lichaam.
** Art. 3:14 BW BES:
Een bevoegdheid die iemand krachtens het burgerlijk recht toekomt, mag niet worden uitgeoefend in strijd met geschreven of ongeschreven regels van publiekrecht.
Dit speelde ook in het Didam-arrest. De Hoge Raad vult daar het gelijkheidsbeginsel nader in voor de situatie dat er sprake is van verkoop door de overheid van een onroerende zaak waarvoor meerdere gegadigden zijn of dit te verwachten valt.
Kwestie Didam-arrest I
Deze slide heeft geen instructies
In het kort komt de Didam-zaak op het volgende neer. De gemeente Montferland was eigenaar van een stuk grond met daarop het oude gemeentehuis in het centrum van Didam. Zij wilde dat gebied herontwikkelen. Een ondernemer wilde graag zijn bedrijf op de locatie van het oude gemeentehuis vestigen en gaf aan dit te willen kopen. De gemeente was daar echter al in verregaande onderhandeling over met een andere partij, een vastgoedontwikkelaar. De ondernemer werd door de gemeente buitengesloten. Dat vond hij niet eerlijk en daarom startte hij een procedure
Deze slide heeft geen instructies
Oordeel Hoge Raad
Deze slide heeft geen instructies
De Hoge Raad bevestigt dat de gemeente bij een privaatrechtelijke overeenkomst als deze de algemene beginselen van behoorlijk bestuur, waaronder het gelijkheidsbeginsel, in acht moet nemen. Dit geldt dus ook voor de beslissing van de gemeente met wie en onder welke voorwaarden zij een koopovereenkomst sluit.
Als de overheid van plan is om een onroerende zaak te verkopen en er zijn meer geïnteresseerden, dan moeten deze de gelegenheid krijgen om mee te dingen. Volgens de Hoge Raad dient er dan een openbare selectieprocedure georganiseerd te worden die objectieve, toetsbare en redelijke criteria bevatten op grond waarvan de koper uiteindelijk wordt uitgekozen.
Daarnaast moet de overheid voorafgaand aan deze procedure duidelijkheid scheppen over de beschikbaarheid van de onroerende zaak, de selectieprocedure, het tijdschema en de selectiecriteria. Op deze manier wordt aan geïnteresseerden gelijke kansen geboden om de onroerende zaak te kopen.
Kort gezegd moet de overheid dus mededingingsruimte bieden door een transparante en openbare selectieprocedure te organiseren. Dat hoeft alleen niet als er slechts één serieuze gegadigde is.
Gevolgen handelen in strijd met Didam-arrest I
Het Didam II-arrest verduidelijkt de gevolgen van de Didam-regels. De Hoge Raad bevestigt dat de regels terug werken in de tijd, maar biedt tegelijk rechtszekerheid door te oordelen dat overeenkomsten die in strijd met die regels zijn gesloten niet nietig of vernietigbaar zijn. Wel kunnen overheden aansprakelijk zijn voor schade in verband met het niet naleven van de Didam-regels en moeten zij ook bij één serieuze gegadigde voldoen aan publicatie- en motiveringsverplichtingen.
Didam I: de uitgangspunten
Didam I: de uitgangspunten
In het Didam I-arrest formuleerde de Hoge Raad enkele regels voor het geval een overheidslichaam bij een privaatrechtelijke overeenkomst een hem toebehorende onroerende zaak verkoopt.
De Hoge Raad overwoog kort gezegd dat uit het gelijkheidsbeginsel voortvloeit dat een overheidslichaam:
1. ruimte moet bieden aan (potentiële) gegadigden om mee te dingen naar de onroerende zaak;
2. objectieve, toetsbare en redelijke criteria moet opstellen op basis waarvan de koper wordt geselecteerd;
3. een passende mate van openbaarheid moet verzekeren; en
4. een uitzondering geldt als er maar één serieuze gegadigde in aanmerking komt voor de aankoop.
Deze regels zijn volgens de Hoge Raad gebaseerd op de algemene beginselen van behoorlijk bestuur en artikel 3:14 BW.
Op grond van artikel 3:14 BW mogen de algemene beginselen van behoorlijk bestuur ook bij privaatrechtelijk handelen niet worden geschonden door een overheid.
Didam I: de uitgangspunten
1. ruimte moet bieden aan (potentiële) gegadigden om mee te dingen naar de onroerende zaak;
2. objectieve, toetsbare en redelijke criteria moet opstellen op basis waarvan de koper wordt geselecteerd;
3. een passende mate van openbaarheid moet verzekeren; en
4. een uitzondering geldt als er maar één serieuze gegadigde in aanmerking komt voor de aankoop.
Didam I: de uitgangspunten
In het Didam I-arrest formuleerde de Hoge Raad enkele regels voor het geval een overheidslichaam bij een privaatrechtelijke overeenkomst een hem toebehorende onroerende zaak verkoopt.
De Hoge Raad overwoog kort gezegd dat uit het gelijkheidsbeginsel voortvloeit dat een overheidslichaam:
1. ruimte moet bieden aan (potentiële) gegadigden om mee te dingen naar de onroerende zaak;
2. objectieve, toetsbare en redelijke criteria moet opstellen op basis waarvan de koper wordt geselecteerd;
3. een passende mate van openbaarheid moet verzekeren; en
4. een uitzondering geldt als er maar één serieuze gegadigde in aanmerking komt voor de aankoop.
Deze regels zijn volgens de Hoge Raad gebaseerd op de algemene beginselen van behoorlijk bestuur en artikel 3:14 BW.
Op grond van artikel 3:14 BW mogen de algemene beginselen van behoorlijk bestuur ook bij privaatrechtelijk handelen niet worden geschonden door een overheid.