H9 Erfelijkheid

Welkom in 5HAVO

Op naar het examen :)

1 / 73
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBiologieMiddelbare schoolhavoLeerjaar 5

In deze les zitten 73 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 40 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Welkom in 5HAVO

Op naar het examen :)

Hoe ziet dit jaar eruit?

Donderdag 20 mei 2027 van 13:30-16:30 uur = examen biologie


3x schoolexamen

SE1: H9, H10 (10.1 niet), H2 (2.3 niet), 3.2 en 3.5

SE2: H11, H12, H4.3

SE3: H9 t/m H14

Lessen

Zorg dat je spullen bij je hebt zodat je aan het werk kunt

  • boek (al dan niet digitaal, dan dus een opgeladen Chromebook)

  • BiNaS (oefenen voor het examen!)

  • schrift(je) en schrijfgerei

Er is van alles mogelijk, mits jij zelf ook inzet toont :)

Informatie in Classroom → i34qqyrv (presentaties, oefenmateriaal, etc)

Stof uit 4havo herhalen (zit ook in de SE’s van dit jaar)

H9 Erfelijkheid

§ 9.1 Jouw waarneembare eigenschappen

Karyogrammen

Een karyogram is een chromosomenportret. Binas 70B

Een mens heeft 46 chromosomen → 23 homologe chromosomenparen.

46 chromosomen → 22 ‘gewone’ paren (autosomen) + 1 paar geslachtschromosomen.

Karyotype = beschrijving van het chromosomenaantal.

Karyotype Kirsten Snoek = 46, XX

Karyotype Jip Snoek = 46, XY Animatie karyogram (t/m blz 18)

§ 9.1 Jouw waarneembare eigenschappen

DNA, chromosoom, chromatide, centromeer

Binas 76A

Haploïd vs diploïd

Haploïd:

  • enkelvoudige chromosomen

  • in mensen: aantal (n) = 23

  • in mensen: de gameten (zaadcellen + eicellen) zijn haploïde cellen

Diploïd:

  • chromosomen in paren

  • in mensen: 2n = 46

  • in mensen: alle lichaamscellen, behalve de gameten

§ 9.1 Jouw waarneembare eigenschappen

Eigenschappen

Gen = stuk DNA met de informatie voor een erfelijke eigenschap (haarstructuur)

Allel = de variant van een gen (krullend, stijl, golvend, etc)

Genoom = alle genen samen

Genotype = informatie van allelen van een eigenschap

Fenotype = resultaat van genotype en invloeden uit de omgeving, ‘het uiterlijk’.

Let op: ook fysiologische eigenschappen (een ziekte) zijn onderdeel van het fenotype!

Emergente eigenschappen = zichtbaar door combinatie en samenwerking van factoren, bijvoorbeeld kunnen pianospelen, of heel kundig raken over iets

§ 9.1 Jouw waarneembare eigenschappen

Wat is het verschil tussen een FENOTYPE en een GENOTYPE?

A

Het fenotype is het totale DNA in je cellen en het genotype zijn de zichtbare uiterlijke kenmerken.

B

Het genotype zijn alle verschillende cellen en het fenotype zijn alle verschillende genen.

C

Het fenotype zijn alle verschillende cellen en het genotype zijn alle verschillende genen.

D

Het genotype is het totale DNA in je cellen en het fenotype zijn de zichtbare uiterlijke kenmerken.

Zet in de juiste volgorde van klein naar groot:

A

cel - chromosoom - DNA - gen

B

gen - chromosoom - DNA - cel

C

gen - chromosoom -cel - DNA

D

gen - DNA - chromosoom - cel

Wat is een gen?

A

De informatie voor alle erfelijke eigenschappen

B

Alle zichtbare eigenschappen

C

Een deel van een chromosoom met informatie voor één eigenschap.

D

Een chromosoom in de celkern met erfelijke informatie.

Zet de juiste omschrijving bij het juiste begrip.

chromosoom

gen

allel

draad van DNA  met erfelijke informatie

deel van een chromosoom met erfelijke info over 1 eigenschap

uitvoering (verschijningsvorm) van een gen

Zet de juiste omschrijving bij het juiste begrip.

46

23

2

Zoveel exemplaren heb je van ieder gen in een lichaamscel

Zoveel chromosomen zitten in iedere lichaamscel (=autosomaal)

Zoveel chromosomen zitten in iedere geslachtscel 

Hoe noemen we deze afbeelding en wat is het geslacht?

A

Dit is een genenbank en het is een man

B

Dit is een karyogram en het is een man

C

Dit is een genenbank en het is een vrouw

D

Dit is een karyogram en het is een vrouw

Verschillende cellen

Alle cellen bevatten jouw complete DNA-pakket, maar doen niet allemaal hetzelfde. Door celdifferentiatie specialiseren cellen zich tot bijvoorbeeld zenuwcellen.

In elk celtype zijn verschillende genen ‘actief’ → worden afgelezen. Dit aflezen van de genetische code en het daardoor vormen van eiwitten noem je genexpressie.

§ 9.1 Jouw waarneembare eigenschappen

Genexpressie

Hoe? Regulatorgenen zorgen ervoor dat bepaalde structuurgenen aan of uit worden gezet, waardoor bepaalde genetische code wel of niet wordt afgelezen en dus een bepaald eiwit wel of niet wordt gevormd.

§ 9.1 Jouw waarneembare eigenschappen

Tweelingonderzoek

Waarom zijn tweelingen nou zo fantastisch om onderzoek mee te doen?

Stamboomoefenenkgkgkgkk

hh mm

H

h

M

m

pp ll

Erfelijke aandoeningen die wel een probleem vormen

Letale allelen=

Allelen die, als ze homozygoot aanwezig zijn, ernstige afwijkingen aan een embryo veroorzaken.

Zo ernstig, dat een embryo vroegtijdig overlijdt.

Let op = hoeveel procent van de nakomelingen heeft de dominante kuif?

Drager zijn van een eigenschap is niet altijd een probleem

Slide tekst

DNA ‘fixen’

Gentherapie

Het inbrengen van een gezond allel om cellen weer normaal te laten functioneren

Genetische modificatie

De techniek om een stukje DNA van het ene organisme in het andere te brengen