Thema 14 Gaswisseling en uitscheiding

Thema 14 Gaswisseling en uitscheiding

1 / 70
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBiologieMiddelbare schoolvmbo g, t, mavoLeerjaar 4

In deze les zitten 70 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Thema 14 Gaswisseling en uitscheiding

Een constant inwendig milieu

Uitwendig milieu

  • De omgeving om je heen

  • De lucht in je longen

  • De inhoud in de darmkanaal


Inwendig milieu

  • Weefselvloeistof

  • Bloedplasma


De huid en slijmvliezen in je luchtwegen en darmen zijn een barrière/grens tussen het uitwendige en inwendige milieu.

Een constant inwendig milieu

  • Je lichaam probeert het inwendig milieu hetzelfde te houden.

  • Het (min of meer) constant houden van het inwendig milieu vindt plaats     door opname, opslag en uitscheiding van stoffen.

  • Zintuigen, zenuwcellen en hormonenspelen hierbij een belangrijke rol. 

  • Zintuigen registreren of het inwendig milieu te veel of te weinig van een   stof bevat.

  • Zenuwcellen geven signalen door.

  • Hormonen geven instructies aan organen om stoffen op te slaan of uit te   scheiden.



Een constant inwendig milieu

  • Opname: een tekort aan bepaalde stoffen   wordt voorkomen door opnemen van   stoffen uit het uitwendige milieu.

  • Opslag: bruikbare stoffen waarvan te veel   aanwezig is uit het inwendige milieu   worden in organen opgeslagen worden en   bij tekorten weer in inwendige milieu   gebracht worden.

  • Uitscheiding: schadelijke en/of overtollige   stoffen worden aan het inwendige milieu   onttrokken en uit lichaam verwijderd.

Regeling bloedsuikerspiegel

Wat is je inwendige milieu

A

weefselvloeistof

B

bloedplasma

C

weefselvloeistof + bloedplasma

D

alles in je darmen

Wat is GEEN inwendig milieu?

A

Bloed

B

Lymfe

C

Weefselvloeistof

D

Blaas

Het onderhuids bindweefsel speelt een rol bij de ...

A

Opslag

B

Uitscheiding

C

Bescherming

D

Opname

De longen houden het inwendig milieu constant door

A

Opslag

B

Uitscheiding

C

Bescherming

D

Opname

Welke 2 stoffen worden uitgescheiden door de longen?

A

Water

B

Zuurstof

C

Koolstofdioxide

D

Waterdamp

Het gele beenmerg houdt het inwendige milieu constant door

A

Opslag

B

Uitscheiding

C

Bescherming

D

Opname

Welke rol hebben de spieren bij het instant houden van het inwendig milieu?

A

Opslag

B

Uitscheiding

C

Bescherming

D


Welke rol heeft de lever bij het instant houden van een constant inwendig milieu?

A

Opslag

B

Uitscheiding

C

Bescherming

D

Opname

Welke rol spelen de nieren bij het constant houden van het inwendig milieu?

A

Opslag

B

Uitscheiding

C

Bescherming

D

Opname

Functie huid


De huid is het grootste orgaan van je lichaam.


De huid heeft veel functies onder andere:

  • beschermen tegen ziekteverwekkers.

  • Voorkomen van uitdroging.

Huid en onderhuids bindweefsel


  • De huid bestaat uit opperhuid   en lederhuid.

  • In onderhuids bindweefsel   wordt vet (warmte-isolerende   werking) in vetcellen   opgeslagen.

Opperhuid

De opperhuid bestaat:

  • Hoornlaag: dode huidcellen (beschermt   tegen beschadigingen, uitdroging en   infecties).

  • Kiemlaag: groei nieuwe cellen en bevat   pigment (beschermt tegen Uv-straling).

  • Haar met haarzakje en talgklieren. Talg   houdt de huid en het haar soepel. Talg   voorkomt aantasting van de huid door   ziekteverwekkers.

Lederhuid

De lederhuid bevat:

  • gevoelszintuigen (druk-, tast-   warmte, koude zintuig en   pijnpunten)

  • zweetklieren met zweetkanaaltjes

  • bloedvaten

  • haarspiertjes

  • zenuwen

Regeling lichaamstemperatuur

Bescherming tegen daling lichaamstemperatuur:

  • Bloedvaten in de huid worden nauwer (minder warmteverlies).

  • Zweetklieren geven minder zweet af.

  • Door verbranding neemt warmteproductie toe.


Bescherming tegen stijging lichaamstemperatuur

  • Bloedvaten in de huid worden wijder (meer warmteverlies).

  • Zweetklieren geven meer zweet af.

Met welk zintuig voel je een insect op je huid lopen?

A

Drukzintuig

B

Tastzintuig

C

Koudezintuig

D

Warmtezintuig

In welk deel van de huid liggen alle zintuigcellen?

A

Opperhuid

B

Lederhuid

C

Kiemlaag

D

Hoornlaag

In welk deel van de huid liggen de pigmentcellen?

A

Opperhuid

B

Lederhuid

C

Kiemlaag

D

Hoornlaag

Hoe helpt de vetlaag met het in stand houden van een constante lichaamstemperatuur?

A

De vetlaag heeft een koelend effect.

B

De vetlaag heeft een warmte isolerende werking.

C

De vetlaag zorgt voor meer verbranding/warmte.

D

De vetlaag stimuleert je spieren.

Wat is geen functie van talgklieren?

A

Het soepel houden van de het haar

B

Het soepel houden van de de huid

C

Talg is een soort vet en is een belangrijke brandstof

D

Het voorkomen van aantasting huid door ziekteverwekkers

Ademhalingsstelsel mens



Je kunt de volgende onderdelen benoemen met hun kenmerken en functies:


  • Neusholte (4x voordelen neusademhaling)

  • Keelholte met huig en het strotklepje

  • Luchtpijp en bronchiën (met   kraakbeenringen)

  • Luchtpijptakjes

  • Longblaasjes met longhaarvaten

Gaswisseling


Uitwisseling van zuurstof en koolstofdioxide in de longen.


Snelle gaswisseling door:

  • dunne wanden

  • groot oppervlak

  • drukverschil gassen

Inademen (rustig)

  • Ribben en borstbeen bewegen   omhoog en naar voren door   samentrekken tussenribspieren (=   borstademhaling); het middenrif   beweegt omlaag en de buikwand   naar voren door samentrekken   middenrifspieren (=   buikademhaling).

  • De borstholte wordt groter.

  • Het volume van de longen wordt   groter.

  • Lucht stroomt (door ontstane   onderdruk) de longen in.

Uitademen (rustig)

  • Ribben en borstbeen bewegen   omlaag en naar terug door   ontspannen tussenribspieren (=   borstademhaling); het middenrif   beweegt omhoog en de buikwand   gaat terug door ontspannen   middenrifspieren (=   buikademhaling).

  • De borstholte wordt kleiner.

  • Het volume van de longen wordt   kleiner.

  • Lucht stroomt (door ontstane druk)   de longen uit.

Longaandoeningen

  • Astma: bronchiën zijn blijvend ontstoken. Bij prikkeling (stof,   uitlaatgassen, inspanning, ...) van de luchtwegen treedt   plotselinge benauwdheid op. 

  • COPD: verzamelnaam voor:

      - chronische bronchitis (blijvende ontsteking bronchiën)
      - longemfyseem (beschadiging van de longblaasjes)








strottenhoofd

bronchiën

longblaasjes

keelholte

luchtpijp

neusholte

longen

In welke richting bewegen de ribben, het borstbeen en het middenrif bij een normale inademing?

A

Ribben en borstbeen omhoog en naar voren. Middenrif omhoog.

B

Ribben en borstbeen omhoog en naar voren. Middenrif omlaag.

C

Ribben en borstbeen omlaag. Middenrif omhoog.

D

Ribben en borstbeen omlaag. Middenrif omlaag.

Waarbij hoort de volgende waarneming: "De tussenribspieren trekken samen."

A

Inademing bij borstademhaling

B

Uitademing bij borstademhaling

C

Inademing bij buikademhaling

D

Uitademing bij buikademhaling

Zet de stappen van inademen in de goede volgorde






Lucht stroomt je longen in

Je borstholte en longen worden groter

Tussenribspieren en middenrifspieren trekken samen

Luchtdruk in je longen neemt af

Ribben kantelen omhoog en middenrif wordt plat

Hiermee wordt tijdens het slikken de neusholte afgesloten

A

Huig

B

Strotteklepje

C

Kringspier

D

Tong

Bij deze longaandoening krijg je last van zuurstoftekort in je bloed

A

COPD

B

astma

C

chronische bronchitis

D

longemfyseem

Longen

  • Reptielen (koudbloedig)

  • Zoogdieren (warmbloedig)

  • Vogels (warmbloedig)


Waarom hebben reptielen een kleiner longoppervlak nodig?

Reptielen zijn koudbloedig en hoeven minder te verbranden, omdat ze hun lichaamstemperatuur niet op peil hoeven te houden.

Amfibieën

Kenmerken

  • ademhaling door kieuwen/huid,   later door longen/huid

  • Koudbloedig

  • Huid met slijm

  • Leven in water en op land

Vissen

Kenmerken

  • Ademhaling met kieuwen

  • Kieuwen liggen in kieuwholte

  • Kieuw: kieuwboog + kieuwplaatjes

  • Gaswisseling via kieuwplaatjes   en water

  • Kieuwplaatjes: groot oppervlak   (meer gaswisseling)

Insecten

Kenmerken

  • Geen longen maar buisjes in het lichaam:    tracheeën

  • (Vaak) in het achterlijf zitten kleine   openingen: stigmata

  • Door het aanspannen of ontspannen van   het achterlijf van de insect komt zuurstof   binnen via de stigma en verspreid zich via   de tracheeën. Koolstofdioxide verlaat zo   ook het lichaam.

Eencelligen

  • Amoeben zijn eencellige organismen.

  • Gaswisseling bij eencelligen gaat via    celmembraan.

  • Het oppervlak is groot genoeg om         voldoende zuurstof op te nemen en   koolstofdioxide  af te geven

  • Er is geen speciale orgaan nodig voor   gaswisseling

Hoe heet het ademhalingsstelsel van een insect?

A

long

B

kieuw

C

trachee

D

celmembraan

Bij het pantoffeldiertje vindt gaswisseling plaats via het celmembraan.

A

Juist

B

Onjuist

C


D


Een pad heeft longen, via welk ander orgaan vindt bij een pad ook gaswisseling plaats?

A

Via de mond

B

Via de staart

C

Via de huid

D

Via de ogen

Hoe ademt een kikkervisje?

A

kieuwen

B

longen

C

kieuwen en huid

D

huid

Hoe ademen kakkerlakken?

A

Longen

B

Kieuwen

C

Tracheeën

D

Celmembraan

Een zoogdier haalt adem met de

A

kieuwen

B

huid

C

longen

D

celmembraan

Functies lever

1. Opbouwen en omzetten

2. Afbreken

3. Afvoeren

4. Opslaan


De lever is "aangesloten" op de bloedsomloop door drie bloedvaten:

  • leverslagader

  • poortader

  • leverader


  • Bewerken van voedingsstoffen   tot plasma-eiwitten uit  als fibrinogeen en   transporteiwitten in het bloedplasma.

  • Gal maken voor emulgeren vetten.

  • Afbreken overtollige eiwitten. Hierbij   ontstaat het giftige ureum.

  • Afbraak van dode rode bloedcellen.   Hierbij ontstaan galkleurstoffen.

  • Onwerkzaam maken van gifstoffen als   medicijnen, alcohol en drugs.



Hepatitis: ontsteking van de lever door hepatitisvirus.


Hepatitis B wordt overgedragen door bloed(transfusie), sperma en vaginaal vocht (= SOA).


kan leiden tot:

  • leverkanker

  • levercirrose (afsterven   levercellen)


(

Via welk bloedvat krijg te lever de meeste voedingsstoffen binnen?

A

leverader

B

leverslagader

C

poortader

D


Is het bloed in de poortader zuurstofrijk of zuurstofarm?

A

zuurstofrijk

B

zuurstofarm

C


D


Welk hormoon zorgt voor daling van de bloedsuikerspiegel?

A

insuline

B

glycagon

C

glycogeen

D

glucose

Waar wordt glucagon gemaakt?

A

in de lever

B

in de galblaas

C

in de alvleesklier

D

in de nieren

Waarvan is ureum een afbraakproduct?

A

van oude bloedcellen

B

van alcohol

C

van medicijnen

D

van overtollige eiwitten

Hoe verlaat ureum het lichaam?

A

via de huid

B

via de longen

C

via de nieren

D

via de 12-vingerige darm

Nieren bouw en functies


Niermerg en nierschors

Hier vindt uitscheiding van overtollig water, overtollige zouten, afvalstoffen (o.a. ureum) en schadelijke stoffen plaats en wordt urine gevormd.


Nierbekken

Hier wordt urine verzameld en afgevoerd naar de urineleiders.


Bloedvaten nieren


Nierslagader

Voert bloed naar de nieren. Dit bloed bevat veel veel overtollige stoffen, afvalstoffen en schadelijke stoffen. De nieren scheiden deze stoffen uit het bloed.


Nierader

Voert het gezuiverde bloed weer weg uit de nieren.

Urine(wegen)


Kleur urine

  • Licht geel: veel water in de urine.

  • Donker geel: weinig water in de urine.

  • Donkergeel tot donkerbruin: kan   duiden op leveraandoening.

  • Roze, roodbruin of vleeskleurig: bloed   bij de urine (of rode biet gegeten).

  • Schuim op urine : eiwitten in urine   door nierafwijking / te eiwitrijk dieet. 

Urine

De samenstelling van urine wisselt en is afhankelijk van samenstelling en hoeveelheden van stoffen welke uitgescheiden worden.


Weg van urine

  1. Nierbekken: verzamelen urine

  2. Urineleiders: afvoer urine naar urineblaas

  3. Urineblaas: tijdelijke opslag van urine

  4. Urinebuis: afvoer van urine naar buiten

Welk onderdeel wordt aangegeven met cijfer 4?

A

Nierslagader

B

Nierader

C

Urinebuis

D

Urineleider

Welk onderdeel wordt aangegeven met cijfer 8?

A

Nierslagader

B

Nierader

C

Urinebuis

D

Urineleider

Het bloed stroomt naar de nieren toe door de ...

A

nierslagader

B

poortader

C

nierader

D


In welke delen wordt de urine gevormd?

A

nierbekken en nierschors

B

niermerg en nierschors

C

nierbekken en niermerg

D

nierbekken, niermerg en nierschors

Hieronder zie je een doorsnede van een nier. 

Zet de namen van de onderdelen op de juiste plaats.







nierbekken

nierschors

niermerg

urineleider

nierslagader

niersader

Afvalstoffen en mineralen zorgen donkere kleur van urine. Welke kleur heeft je urine als je weinig water hebt gedronken?

A

Licht van kleur

B

Donker van kleur

C


D


Vervoert de urine vanuit de nieren naar de (urine)blaas.

Slaat de urine tijdelijk op

Via deze buis verlaat urine het lichaam

Hier worden afvalstoffen uit het bloed gehaald.

Niermerg en nierschors

Urineleider

Urineblaas

Urinebuis

Afvalstoffen volgen een weg door het lichaam. 

Zet de delen waar deze afvalstoffen langsgaan in de juiste volgorde. 

Zet het deel waar de afvalstoffen als eerste komen bovenaan. 

1

2

3

4

5

6

urine blaas

urine leider

Urine buis

nierslagader

aorta

nier