Herhaling Biologie Basis 4
BIOLOGIE BASIS 4 · TOETSVOORBEREIDING
Ademhaling en Voeding
We lopen de oefentoets samen door. Bij elke vraag: het goede antwoord en hoe je het op de toets doet.
Nectar H7 Ademen · H8 Eten · SE-week 2 t/m 6 november
Onderdelen in deze les
BIOLOGIE BASIS 4 · TOETSVOORBEREIDING
Ademhaling en Voeding
We lopen de oefentoets samen door. Bij elke vraag: het goede antwoord en hoe je het op de toets doet.
Nectar H7 Ademen · H8 Eten · SE-week 2 t/m 6 november
EERST: ZO HAAL JE JE PUNTEN
Vijf regels voor de toets
1 · Tel de punten
2p? Dan moet je twee dingen noemen.
2 · Omcirkel één letter
Twee letters omcirkeld = 0 punten.
3 · Rekenen? Schrijf het op
Vul de tabel helemaal in en tel op. Ook met een foutje krijg je dan vaak nog een punt.
4 · Juist of onjuist
4 goed = 2 punten. 3 goed = 1 punt. Vul er altijd vier in.
5 · Eén antwoord
Vraagt de toets om één ding? Dan telt alleen het eerste wat je opschrijft.
Weet je het niet?
Ga door. Kom er aan het eind op terug. Laat niets leeg!
Biologie basis 4 · oefentoets bespreken
VRAAG 1 EN 2 · VERBRANDING
Wat gaat erin, wat komt eruit?
glucose
+
zuurstof
energie
+
koolstofdioxide
+
water
Vraag 1 (1p)
Glucose en zuurstof. Beide goed voor 1 punt.
Vraag 2 (1p): A
Gewone lucht heeft weinig CO₂. Het kalkwater blijft (bijna) helder.
Op de toets kan het andersom
Welke stoffen adem je uit? Dan noem je de oranje vakjes: koolstofdioxide en water(damp).
Blaas je uitgeademde lucht in kalkwater? Dan wordt het troebel, want daar zit veel CO₂ in.
Biologie basis 4 · oefentoets bespreken
VRAAG 3 EN 4 · ADEMEN
Sneller ademen en de buikademhaling
Vraag 3 (1p): B
Haar spiercellen hebben meer zuurstof nodig voor de verbranding.
Vraag 4 (1p): C, tekening 3
Buikademhaling = het middenrif werkt. Inademen: het middenrif wordt platter en gaat omlaag.
Ribben bewegen = borstademhaling. Middenrif beweegt = buikademhaling. Kijk eerst wat er in de tekening beweegt.
inademen
middenrif plat
uitademen
middenrif bol
Biologie basis 4 · oefentoets bespreken
VRAAG 5, 6 EN 9 · ADEMHALINGSSTELSEL
De weg van de lucht
Vraag 5 (1p): deel 5 = bronchie (luchtpijptak)
Vraag 9 (1p): C · neusholte → luchtpijp → bronchiën → longblaasjes
Leer alle namen in de tekening, niet één nummer. Op de toets kan een ander deel gevraagd worden, bijvoorbeeld de luchtpijp.
1 neusholte · 2 keelholte · 3 strottenhoofd · 4 luchtpijp · 5 bronchie · 6 long · 7 middenrif · 8 longblaasjes
Biologie basis 4 · oefentoets bespreken
VRAAG 7 EN 8 · LONGBLAASJE EN NEUS
Volg de pijlen
Vraag 7 (1p): C, bij 3
Bij 3 gaat de pijl het longblaasje in: ingeademde lucht met veel zuurstof.
Vraag 8 (1p)
In de neusholte wordt de koude lucht verwarmd. Ook goed: vochtig of schoon gemaakt.
Op de toets kan gevraagd worden waar het bloed de meeste zuurstof heeft. Dat is waar het bloed het haarvat uit gaat (bij 4).
Blauw = zuurstofarm bloed · rood = zuurstofrijk bloed
Biologie basis 4 · oefentoets bespreken
VRAAG 10 EN 12 · KOOLSTOFMONOXIDE EN ROKEN
Gevaarlijke stoffen in de lucht
Vraag 10 (1p): B
De geiser krijgt te weinig zuurstof. Het gas verbrandt dan niet goed en er ontstaat koolstofmonoxide.
Vraag 12 (1p): C, teer
Teer is de zwarte kleverige stof in je longen. Teer kan longkanker geven.
Ken alle drie de stoffen. De toets kan naar een andere vragen!
Teer
vuile longen, kan kanker geven
Nicotine
maakt je verslaafd
Koolstofmonoxide
je bloed vervoert minder zuurstof; je ruikt het niet
Biologie basis 4 · oefentoets bespreken
VRAAG 11 EN 13 · LONGZIEKTEN EN HOOIKOORTS
Welke longziekte is het?
Astma
Bij een aanval worden de luchtpijptakjes nauwer. Vaak door een allergie.
Vraag 11 uitspraak 2: Lieke en de kat
Chronische bronchitis
Slijmvliezen zijn steeds ontstoken. Je hoest veel slijm op.
Vraag 11 uitspraak 1: opa hoest slijm
Longemfyseem
Veel longblaasjes zijn kapot. Er komt minder zuurstof in je bloed.
Vraag 11 uitspraak 3: wanden kapot
Vraag 13 (1p): B
Hooikoorts = allergie voor stuifmeel. Zonnig, voorjaar, veel wind = veel stuifmeel in de lucht.
Zoek het sleutelwoord: nauwer = astma · slijm = bronchitis · kapot = longemfyseem. Vraag 11: 3 goed 2p, 2 goed 1p.
Biologie basis 4 · oefentoets bespreken
VRAAG 14 T/M 17 · DIEREN EN PLANTEN
Hoe ademen dieren en planten?
dolfijn
zoogdier
longen
haai, goudvis
vis
kieuwen
schildpad
reptiel
longen
mier, wesp
insect
tracheeën
14 (1p): D, trachee. Lucht komt binnen via de stigma's.
15 (2p): dolfijn wel · haai niet · schildpad wel · mier niet
17 (1p): B, huidmondjes in het blad
16 (2p)
Verschil: goudvis kieuwen, dolfijn longen. (1p)
Overeenkomst: allebei nemen ze zuurstof op en geven ze CO₂ af. (1p)
Valkuil: leeft in het water is niet altijd kieuwen! Dolfijn, walvis, pinguïn en schildpad ademen met longen.
Biologie basis 4 · oefentoets bespreken
CHECK · ADEMHALING
Kun je dit ook?
Welke twee stoffen adem je uit?
Koolstofdioxide en waterdamp.
Je blaast in kalkwater. Wat zie je?
Het wordt troebel, want uitgeademde lucht bevat veel koolstofdioxide.
Hoe beschermt slijm je longen?
Stof en bacteriën blijven aan het slijm plakken. Trilhaartjes voeren het af naar je keel.
Welke stof in rook maakt verslaafd?
Nicotine.
Biologie basis 4 · oefentoets bespreken
VRAAG 18 EN 19 · VOEDINGSSTOFFEN
Brandstof, bouwstof of beschermende stof?
Vraag 19 (1p)
Koolhydraten zijn brandstoffen. Ze leveren veel energie voor haar spieren.
Aardappel = voedingsmiddel (wat je eet). Daarin zitten voedingsstoffen.
Brandstoffen
koolhydraten en vetten · energie
Bouwstoffen
eiwitten · groeien en herstellen
Beschermende stoffen
vitamines, mineralen, water
Op de toets: waarvoor heb je eiwitten nodig? Om te groeien en nieuwe cellen te maken.
Biologie basis 4 · oefentoets bespreken
VRAAG 20 EN 21 · REKENEN MET DE TABEL
Hoeveel gram koolhydraten?
Stap 1 · hoeveel keer 100 gram?
200 gram brood = 2 keer
2 × 40 = 80 g
Stap 2 · de rest
100 gram appel = 1 keer
1 × 12 = 12 g
Stap 3 · tel op
80 + 12
92 gram
Vraag 21 (1p): B, koolhydraten
Zoek in de tabel het grootste verschil: brood 40 g, appel 12 g.
Op de toets
Kan het ook over eiwit gaan. Pak dan de kolom eiwit. Zelfde 3 stappen!
Biologie basis 4 · oefentoets bespreken
VRAAG 22 · ENERGIEVERBRUIK
Hoe harder je spieren werken, hoe meer energie
slapen
tv kijken
huiswerk
voetballen
Vraag 22 (1p): D, voetballen
Ook als je slaapt verbruik je energie (hart, ademhaling), maar veel minder.
Ken ook
Wie zwaar werk doet (bouwvakker, stratenmaker) heeft meer energie nodig. Meer energie binnen dan je verbruikt? Dan word je dikker.
Biologie basis 4 · oefentoets bespreken
VRAAG 23 EN 24 · JE GEBIT
Zo ontstaat een gaatje
je eet suiker
bacteriën maken zuur
zuur tast glazuur aan
gaatje
Vraag 23 (1p): A
Elke keer dat je snoept maken bacteriën zuur van de suiker. De hele dag snoepen = je glazuur krijgt nooit rust.
Vraag 24 (2p): twee van deze
vaak snoepen · veel frisdrank of zure drankjes · niet goed poetsen · roken
Op de toets kan het andersom: wat is goed voor je gebit? Twee keer per dag poetsen · tandpasta met fluor · minder vaak snoepen. Alleen ‘naar de tandarts’ telt niet.
Biologie basis 4 · oefentoets bespreken
VRAAG 25 EN 26 · VERTERINGSSTELSEL
Ken alle delen van het verteringsstelsel
Vraag 25 (2p)
1 = lever · 4 = mond · 9 = endeldarm
3 goed: 2p · 2 goed: 1p
Vraag 26 (1p)
Speeksel. Het maakt het eten glad en begint met de vertering van zetmeel.
Op de toets kunnen andere nummers gevraagd worden. Zeker weten: slokdarm, maag, dunne darm en dikke darm. De lever maakt gal (de galblaas bewaart het alleen).
1 lever · 2 galblaas · 3 maag · 4 mond · 5 slokdarm · 6 alvleesklier · 7 dikke darm · 8 dunne darm · 9 endeldarm
Biologie basis 4 · oefentoets bespreken
VRAAG 27, 28 EN 29 · VERTERING
Waarom verteren, en waar?
27 (1p): C, water
Water, vitamines, mineralen en glucose zijn al klein genoeg.
28 (1p): C, de mond
Tanden maken het eten klein, speeksel helpt verteren.
29 (1p): A
Antibiotica doden ook de nuttige bacteriën in je darmen.
Ken ook deze drie. Ze kunnen op de toets komen:
Waarom verteren?
Zodat de kleine deeltjes in je bloed kunnen worden opgenomen.
Waar opgenomen?
De meeste voedingsstoffen in de dunne darm.
Nuttige darmbacteriën?
Ze breken voedingsvezels af.
Biologie basis 4 · oefentoets bespreken
VRAAG 30 · 2 PUNTEN · ETEN BIJ DIEREN
Het gebit van een planteneter
Twee van deze (1p per stuk)
• brede maalkiezen om planten fijn te malen
• scherpe snijtanden om af te bijten
• geen of kleine hoektanden
• een gat tussen snijtanden en kiezen
Een vleeseter (kat) heeft juist grote puntige hoektanden en scherpe knipkiezen.
Planteneter (konijn)
snijtanden · gat · brede maalkiezen
Vleeseter (kat)
grote hoektand · scherpe knipkiezen
Biologie basis 4 · oefentoets bespreken
CHECK · VOEDING EN VERTERING
Kun je dit ook?
Waarvoor heb je eiwit nodig?
Om te groeien en nieuwe cellen te maken.
Welke stof geeft per gram de meeste energie?
Vet.
Wie heeft meer energie nodig?
Iemand met zwaar werk, zoals een stratenmaker.
Waarom word je dikker?
Je krijgt meer energie binnen dan je verbruikt.
Welk orgaan maakt gal?
De lever. (Niet de galblaas!)
Twee tips voor je gebit?
Twee keer per dag poetsen, fluor, minder vaak snoepen.
Biologie basis 4 · oefentoets bespreken
Succes volgende week!
• Vraag fout? Zoek het op in de samenvatting.
• Maak die vraag daarna nog een keer, zonder antwoorden.
• Op de toets: tel de punten, één letter omcirkelen, laat niets leeg.
SE-week 2 t/m 6 november · 90 minuten · rekenmachine mee
