Blok 1 les 8 Preparaten neurologische aandoeningen
Preparaten bij neurologie
Lesduur is: 60 minOnderdelen in deze les
Preparaten bij neurologie
Deze les bouwt geen interactieve quiz, maar levert de inhoudelijke dia's waarop later een quiz kan worden gebaseerd. Focus op herkennen van groep, stofnaam, merknaam, werking en belangrijkste bijwerking.
Leerdoel
Ik kan veelgebruikte preparaten bij neurologische aandoeningen koppelen aan hun farmacotherapeutische groep, stofnaam, merknaam, werking en belangrijkste bijwerking.
Deze slide heeft geen instructies
Welke neurologische merk- of stofnamen ken je al?
Gebruik de woordwolk als startinventarisatie. Vraag kort door op bekende namen zoals Tegretol, Keppra of Topamax en koppel terug naar groep, werking of bijwerking.
Anti-epileptica: wat doen ze?
Anti-epileptica verminderen of voorkomen epileptische aanvallen.
Ze remmen overmatige prikkelgeleiding in de hersenen.
Per middel verschilt het werkingsmechanisme, maar het doel is hetzelfde: meer stabiliteit in neuronale activiteit.
Leg uit dat studenten niet alle receptormechanismen hoeven te kennen; de kern is herkennen waarvoor de middelen worden gebruikt en welke bijwerkingen vaak belangrijk zijn in de praktijk.
Anti-epileptica: voorbeelden
Stofnaam - merknaam
Stofnaam - merknaam
carbamazepine - Tegretol
ethosuximide - Ethymal
felbamaat - Taloxa
fenytoïne - Diphantoïne-Z
gabapentine - Neurontin
lamotrigine - Lamictal
levetiracetam - Keppra, Matever
oxcarbazepine - Trileptal
pregabaline - Lyrica
topiramaat - Topamax
valproïnezuur - Depakine, Orfiril
vigabatrine - Sabril
Benadruk dat één stof meerdere merknamen kan hebben. Laat studenten vooral patronen herkennen, niet alles letterlijk uit het hoofd leren in één keer.
Anti-epileptica: werking
Veel anti-epileptica werken via één of meer van deze routes:
remming van natriumkanalen
versterking van GABA-remming
vermindering van glutamaatactiviteit
beïnvloeding van calciumkanalen
Gevolg: minder kans op abnormale ontladingen in de hersenen.
Koppel voorbeelden kort: carbamazepine en fenytoïne vooral natriumkanalen; gabapentine/pregabaline calciumkanaal-gerelateerd; vigabatrine via GABA; levetiracetam via synaptische vesikels.
Anti-epileptica: belangrijke bijwerkingen
Veelvoorkomende of belangrijke bijwerkingen:
sufheid en duizeligheid
concentratieproblemen
misselijkheid
huiduitslag, vooral bij lamotrigine
gewichtstoename, bijvoorbeeld bij pregabaline en valproïnezuur
lever- of bloedbeeldproblemen bij sommige middelen
Noem bij lamotrigine dat huiduitslag altijd serieus genomen moet worden. Bij valproïnezuur kun je kort wijzen op teratogeniciteit als belangrijk aandachtspunt, afhankelijk van de opleidingseisen.
Benzodiazepinen en barbituraat
Deze middelen kunnen ook worden ingezet bij epilepsie.
Benzodiazepinen versterken de remmende werking van GABA en werken snel.
Fenobarbital is een barbituraat met eveneens een dempende werking op het centraal zenuwstelsel.
Leg uit dat diazepam en clonazepam vaak bekend zijn door hun snelle werking. Maak onderscheid tussen onderhoudsbehandeling en acute onderdrukking van aanvallen.
Voorbeelden benzodiazepinen
fenobarbital - geen merknaam vermeld
Toepassing:
aanvalsdemping
sedatie
bij sommige patiënten aanvullend bij epilepsie
Stofnaam - merknaam
Barbituraat
clobazam - Frisium
clonazepam - Rivotril
diazepam - Stesolid
nitrazepam - geen merknaam vermeld
Wanneer geen merknaam in de lijst staat, benoem dat expliciet zodat studenten niet gaan gokken.
Werking en bijwerkingen
Werking
versterken GABA-gemedieerde remming
verlagen prikkelbaarheid van neuronen
Belangrijkste bijwerkingen
sufheid
spierverslapping
valgevaar
ademhalingsdepressie bij hoge dosering
gewenning en afhankelijkheid, vooral bij benzodiazepinen
Benadruk het risico van centrale demping. Dit is klinisch relevant bij ouderen en in combinatie met andere sederende middelen.
Welke stofnaam hoort bij de merknaam Tegretol?
lamotrigine
carbamazepine
levetiracetam
pregabaline
Distractors zijn andere veelgenoemde anti-epileptica uit dezelfde lijst.
Anti-epileptica, benzodiazepinen en barbituraten
Anti-epileptica verminderen of voorkomen epileptische aanvallen. Benzodiazepinen versterken de GABA-remming en werken snel. Een belangrijke bijwerking van deze middelen is sufheid. Bij lamotrigine moet je extra letten op huiduitslag.
Alle ingevulde termen komen letterlijk of bijna letterlijk terug op de voorgaande dia's.
Migrainemiddelen bij een aanval
Bij een migraineaanval gaat het om pijnstilling of specifieke aanvalstherapie.
Triptanen zijn gericht op migraine zelf.
Andere middelen, zoals acetylsalicylzuur/metoclopramide, combineren pijnstilling met aanpak van misselijkheid.
Zet het onderscheid neer tussen symptoombestrijding en meer specifieke migrainebehandeling.
Aanvalsbehandeling: voorbeelden
Stofnaam - merknaam
Stofnaam - merknaam
acetylsalicylzuur/metoclopramide - Migrafin
almotriptan - Almogran
eletriptan - Relpax
frovatriptan - Fromirex
naratriptan - Naramig
rizatriptan - Maxalt
sumatriptan - Imigran
zolmitriptan - Zomig
Noem dat de triptanen als groep samen horen, ook al verschillen merknamen sterk.
Aanvalsbehandeling: werking
Triptanen vernauwen bepaalde bloedvaten en remmen neurogene ontstekingsactiviteit bij migraine.
Acetylsalicylzuur/metoclopramide werkt anders:
acetylsalicylzuur tegen pijn
metoclopramide tegen misselijkheid en braken
Houd de uitleg eenvoudig en functioneel: wat doet de groep en waarom helpt dit bij een aanval.
Aanvalsbehandeling: belangrijkste bijwerkingen
Triptanen
drukkend gevoel op borst of keel
duizeligheid
slaperigheid
tintelingen
Migrafin
maagklachten
misselijkheid of diarree
slaperigheid door metoclopramide
Benadruk dat een drukkend gevoel na triptanen vaak gemeld wordt en voor patiënten beangstigend kan zijn, maar beoordeeld moet worden in de context.
Migrainemiddelen ter preventie
Preventieve behandeling is bedoeld om aanvallen minder vaak of minder heftig te maken.
Deze middelen worden dus niet ingenomen om een lopende aanval direct te stoppen.
Dit onderscheid is essentieel: aanvalsbehandeling versus preventieve behandeling.
Preventie: voorbeelden
Stofnaam - merknaam
flunarizine - geen merknaam vermeld
metoprolol - Selokeen
pizotifeen - Sandomigran
propranolol - geen merknaam vermeld
topiramaat - Topamax
valproïnezuur - Depakine
Stofnaam - merknaam
Wijs erop dat topiramaat en valproïnezuur ook bij epilepsie voorkomen: één stof kan meerdere indicaties hebben.
Preventie: werking en bijwerkingen
De werking verschilt per middel, maar het doel is hetzelfde: de drempel voor migraine verhogen.
Belangrijke bijwerkingen:
vermoeidheid bij metoprolol en propranolol
gewichtstoename of sufheid bij flunarizine en pizotifeen
cognitieve vertraging bij topiramaat
Je kunt benoemen dat bètablokkers hier niet voor het hart worden gebruikt, maar voor migrainepreventie.
Welk middel hoort bij migraine-aanvalsbehandeling?
sumatriptan
flunarizine
metoprolol
propranolol
Flunarizine, metoprolol en propranolol horen bij preventieve behandeling, niet bij het stoppen van een lopende aanval.
Migraine: aanval of preventie
Bij een migraineaanval worden triptanen gebruikt als specifieke aanvalstherapie. Migrafin combineert pijnstilling met een middel tegen misselijkheid. Preventieve middelen zijn bedoeld om aanvallen minder vaak of minder heftig te maken. Bij topiramaat past als belangrijke bijwerking cognitieve vertraging.
Controleer of studenten het kernverschil tussen aanvalsbehandeling en preventie goed zien.
Wat is het verschil tussen aanvals- en preventieve behandeling?
Verwachte elementen: aanvalsbehandeling stopt of verlicht een lopende migraineaanval; preventieve behandeling is bedoeld om aanvallen minder vaak of minder heftig te maken en niet om direct een aanval te stoppen.
Antiparkinsonmiddelen
Bij de ziekte van Parkinson is er een tekort aan dopamineactiviteit in de hersenen.
De behandeling richt zich op aanvullen van dopamine of versterken van het effect ervan.
Noem dat dit een vereenvoudiging is, maar voldoende voor dit niveau.
Antiparkinsonmiddelen: voorbeelden I
amantadine - Symmetrel
biperideen - Akineton
bromocriptine - Parlodel
entacapon - Comtan, Comtess
rasagiline - Azilect
ropinirol - Requip
selegiline - geen merknaam vermeld
trihexyfenidyl - Artane
Stofnaam - merknaam
Stofnaam - merknaam
Deze slide heeft geen instructies
Antiparkinsonmiddelen: voorbeelden II
levodopa in combinatie met enzymremmer
Corbilta
Duodopa
Lecigon
Madopar
Sinemet
Stalevo
pramipexol
Glepark
Mirapexin
Oprymea
Sifrol
Leg uit dat levodopa vaak gecombineerd wordt om afbraak buiten de hersenen te remmen en de werking te verbeteren.
Antiparkinsonmiddelen: werking
Voorbeelden van werking:
levodopa vult dopamine aan
pramipexol, ropinirol, bromocriptine bootsen dopaminewerking na
entacapon, selegiline, rasagiline remmen afbraak van dopamine
biperideen, trihexyfenidyl verminderen cholinerge overactiviteit
Benadruk dat niet elk middel hetzelfde aangrijpingspunt heeft, maar dat ze allemaal gericht zijn op vermindering van Parkinsonklachten.
Antiparkinsonmiddelen: belangrijkste bijwerkingen
Belangrijke bijwerkingen binnen deze groep:
misselijkheid
duizeligheid en orthostase
hallucinaties of verwardheid
slaperigheid
dyskinesieën, vooral bij levodopa
droge mond en obstipatie bij anticholinerg werkende middelen
Maak onderscheid tussen motorische bijwerkingen en psychische bijwerkingen. Dat helpt studenten de groep beter te ordenen.
Welke werking past bij levodopa?
dopamine aanvullen
GABA versterken
histamine beïnvloeden
acetylcholine verhogen
De afleiders komen uit andere subtopics: epilepsie, vertigo en Alzheimer.
Antiparkinsonmiddelen
Bij Parkinson is er een tekort aan dopamineactiviteit in de hersenen. Levodopa vult dopamine aan. Entacapon, selegiline en rasagiline remmen de afbraak ervan. Een belangrijke bijwerking, vooral bij levodopa, is dyskinesieën.
Dit item combineert kernwerking en een groepstypische bijwerking.
Vertigomiddelen
Vertigomiddelen worden gebruikt bij klachten van duizeligheid of evenwichtsstoornissen.
De oorzaak van duizeligheid verschilt per patiënt, daarom is de werking van deze middelen niet altijd hetzelfde.
Noem dat vertigo een symptoom is, geen diagnose op zichzelf.
Vertigomiddelen: voorbeelden
Stofnaam - merknaam
flunarizine - geen merknaam vermeld
piracetam - geen merknaam vermeld
betahistine - Betaserc
cinnarizine - geen merknaam vermeld
Stofnaam - merknaam
Wijs weer op overlap: flunarizine kwam ook al voor bij migrainepreventie.
Vertigomiddelen: werking en bijwerkingen
Werking
betahistine beïnvloedt histamine en doorbloeding in het evenwichtsorgaan
cinnarizine en flunarizine hebben een dempend effect op prikkeloverdracht
Belangrijkste bijwerkingen
slaperigheid
maagdarmklachten
vermoeidheid
Bij piracetam is de precieze plaats in de behandeling minder eenduidig; houd de focus op herkenning van middel en globale toepassing.
Welke stofnaam hoort bij de merknaam Betaserc?
piracetam
flunarizine
betahistine
cinnarizine
Alle opties komen uit dezelfde subtopic en zijn daardoor goed onderscheidend.
Vertigomiddelen
Vertigomiddelen worden gebruikt bij klachten van duizeligheid of evenwichtsstoornissen. betahistine beïnvloedt histamine en doorbloeding in het evenwichtsorgaan. Cinnarizine en flunarizine hebben een dempend effect op prikkeloverdracht. Een belangrijke bijwerking is slaperigheid.
Leg eventueel uit dat vertigo een symptoom is en dat middelen daarom verschillend kunnen aangrijpen.
Middelen bij Alzheimer
Bij de ziekte van Alzheimer richt medicatie zich niet op genezing, maar op tijdelijke ondersteuning van cognitieve functies of op vertraging van achteruitgang.
Formuleer realistisch: deze middelen kunnen symptomen beïnvloeden, maar stoppen de ziekte niet.
Alzheimer: voorbeelden
memantine - Ebixa, Marixino
rivastigmine - Exelon, Prometax
donepezil - geen merknaam vermeld
galantamine - Bergal
Stofnaam - merknaam
Stofnaam - merknaam
Deze slide heeft geen instructies
Alzheimer: werking
Donepezil, galantamine en rivastigmine verhogen de beschikbaarheid van acetylcholine.
Memantine werkt anders en beïnvloedt glutamaatgerelateerde prikkeloverdracht.
Doel: ondersteuning van geheugen, aandacht en dagelijks functioneren.
Leg uit dat de twee werkingsprincipes binnen dezelfde indicatie voorkomen.
Alzheimer: belangrijkste bijwerkingen
Belangrijke bijwerkingen:
misselijkheid en braken
diarree
duizeligheid
hoofdpijn
verwardheid, vooral mogelijk bij memantine
soms gewichtsverlies
Benadruk dat maagdarmbijwerkingen vaak passen bij cholinesteraseremmers.
Welk middel werkt anders dan de cholinesteraseremmers?
donepezil
galantamine
rivastigmine
memantine
Donepezil, galantamine en rivastigmine verhogen de beschikbaarheid van acetylcholine; memantine grijpt aan op glutamaatgerelateerde prikkeloverdracht.
Middelen bij Alzheimer
Medicatie bij Alzheimer is niet gericht op genezing, maar op tijdelijke ondersteuning van cognitieve functies. Donepezil, galantamine en rivastigmine verhogen de beschikbaarheid van acetylcholine. memantine werkt anders. Belangrijke bijwerkingen zijn onder andere misselijkheid en diarree.
Laat studenten benoemen dat deze middelen symptomen kunnen beïnvloeden, maar de ziekte niet stoppen.
Welke koppeling uit deze les ga jij het best onthouden?
Reflectievraag zonder goed of fout. Laat studenten één concreet leerpunt noemen, bijvoorbeeld een koppeling tussen stofnaam en merknaam, werking of bijwerking.
Wat vond je het lastigst aan deze preparaten?
Reflectievraag. Mogelijke aanknopingspunten: merknamen onthouden, groepen uit elkaar houden, werking koppelen aan bijwerkingen.
Eén woord: wat hielp jou vandaag het meest bij het leren?
Gebruik de woordwolk om kort terug te blikken op effectieve leerstrategieën, zoals herhalen, vergelijken of ezelsbruggetjes.
Begrippenlijst
farmacotherapeutische groep - groep geneesmiddelen met vergelijkbare toepassing
stofnaam - officiële naam van de werkzame stof
merknaam - handelsnaam van een geneesmiddel
werking - het effect van een geneesmiddel in het lichaam
bijwerking - onbedoeld effect naast de gewenste werking
anti-epileptica - middelen die epileptische aanvallen verminderen of voorkomen
benzodiazepinen - middelen die dempend werken op het centraal zenuwstelsel
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
barbituraat - sterk dempend middel op het centraal zenuwstelsel
triptanen - specifieke middelen voor behandeling van een migraineaanval
preventieve behandeling - behandeling om klachten of aanvallen te voorkomen
dopamine - neurotransmitter die belangrijk is voor beweging en beloning
vertigo - draaiduizeligheid of stoornis van het evenwicht
acetylcholine - neurotransmitter die onder meer belangrijk is voor geheugen en aandacht
dyskinesieën - onwillekeurige bewegingen, vaak als bijwerking van Parkinsonmedicatie
Deze slide heeft geen instructies
