6.1 Organismen indelen en uitleg Wouter

• newEditor
• Biologie
• Middelbare school
• havo, vwo
• Leerjaar 1

Welkom terug!

Aangenaam!

Ik ben:

Dr. Wouter van den Berg

Maar noem me

Meneer van den Berg

Jullie biologiedocent tot het einde van het jaar

Aangenaam!

Laboratoriumonderzoek

De activiteit van genen in het DNA, tijdens het ouder worden.

Model organisme: Caenorhabditis briggsae

Nematode (platworm). Aaltjes.

1 millimeter lang

Promoveringsonderzoek (PhD)

gedaan aan McMaster University

in Ontario, Canada

Hoofdstuk 6 | Je groene omgeving 

6.1 Organismen indelen (+stencil en practicum - 2 lessen)

6.2 Biotoop

6.3 Eten of gegeten worden

6.4 Een kringloop                                                                          DIERENWERKSTUK

 

Planning van deze les:

• Uitleg 6.1 over de indeling van alle organismen in rijken

• inclusief aanvullingsboekje: Ordening. Let vooral op het dierenrijk

• Begin dierenwerkstuk

Huiswerk: 6.1 afmaken (1 tot 12). Lees 4.1: gedrag

Werken aan het dierenwerkstuk.

Volgende keer: 6.1 nakijken. 6.2 uitleg. Het dierencircuit.

Hoofdstuk 6 | Je groene omgeving

De natuur

Leerdoelen paragraaf 6.1

Je kunt het systeem van ordenen per niveau op volgorde benoemen.

Je kent de vier rijken bij de indeling van alle organismen.

Je begrijpt de naam en kenmerken van een soort.

Je kunt van elk rijk de celkenmerken benoemen.

Ordenen

Je kunt voorwerpen en organismen indelen in verschillende groepen of sorteren, dit noem je ordenen.

Bij ordenen verdeel je een verzameling in groepen met hetzelfde kenmerk.

Ordenen

Biologen ordenen aan de hand van gemeenschappelijke kenmerken van het organisme. 

Ze delen ze op in groepen en noteren dit in:

het Systeem van Ordening

Wat leeft er om je heen?

Organisme =

een levend wezen dat in staat is om te groeien,

zich voort te planten, en heeft een stofwisseling (eten,
ademhalen en uitscheiding van afvalstoffen)

Alle organismen kun je indelen in 4 groepen: Rijken

1.  Dieren

2.  Planten

3.  Schimmels

4.  Bacteriën

5. Archaea...

Wie weet een voorbeeld van een organisme?

Wat leeft er om je heen?

Organisme =

een levend wezen dat in staat is om te groeien,

zich voort te planten, en heeft een stofwisseling (eten,
ademhalen en uitscheiding van afvalstoffen)

Alle organismen kun je indelen in 4 groepen: Rijken

1.  Dieren

2.  Planten

3.  Schimmels

4.  Bacteriën

Elk rijk kan je weer verder indelen (zie boek en stencil over ordening)

Wie weet een voorbeeld van een organisme?

Verschillen in de vier rijken

De indeling is gebaseerd op basis van de onderdelen van de cellen die organismen hebben.

Onder de microscoop kun je die verschillen goed zien.

Cellen van de 4 rijken    

Hoe te onderscheiden? 

Dieren: hebben een kern
(geen bladgroenkorrels, geen celwand)

Planten: hebben bladgroenkorrels, celwanden, vacuole, en een kern.

Schimmels: kern, vacuole en een celwand. (geen bladgroenkorrels)

Bacteriën hebben alleen celwanden (maar geen andere kenmerken) 

4 Rijken

Systeem van Ordening

Groepen organismen die steeds specifieker worden om elke soort een plaats te geven in het systeem van ordening.

Stam/Afdeling

Geslacht

Wat is geen organisme?

A

Een levend wezen dat in staat is om te groeien

B

Iets dat ademhaalt

C

Voorwerpen waar je steeds meer van hebt

D

Een plant die zonlicht om kan zetten in zuurstof

Wat is geen rijk ?

A

Planten

B

Bacterien

C

Zoogdieren

D

Schimmels

Sleep de juiste afbeelding naar het juiste rijk

Schimmelrijk

Bacterierijk

Plantenrijk

Dierenrijk

Welke indeling staat in de juiste volgorde van grote naar kleine groepen?

A

soort - rijk - familie

B

rijk - soort - geslacht

C

familie - geslacht - soort

D

orde - geslacht - familie

Geef de juiste volgorde van het systeem van ordening van groot naar klein.

Soort

Stam/
Afdeling

Klasse

Orde

Rijk

Geslacht

Familie

Bij het ordenen van de 4 groepen organismen kijken biologen naar de cellen van deze organismen. Ze letten dan op drie kenmerken van cellen. Welke drie?

Celmembraan

Celkern

Celwand

Bladgroenkorrels

Celplasma

Vacuole

Tweedelige naamgeving

Wereldwijde naamgeving in het Latijn.

Voorkomen van verwarring door lokale naamgeving.

Geen Madeliefje, 

geen Daisy maar:

Bellis perennis L.

Geslachtsnaam + soortsaanduiding

(soms + ontdekker)

Carl Linnaeus

(1707-1778)

Indeling Plantenrijk

• Algen en Wieren

Alg = Ééncellig. Wier = meercellig

• Sporenplanten

Voortplanting door sporen 

- Mossen
rizoïde wortels, geen houtvaten,

hele kleine bladeren

- Varens, biesvarens en wolfsklauw

wortels, bladeren, sporendoosjes

• Zaadplanten
  Voortplanting door zaden

biesvarens en wolfsklauwen

mossen, varens en biesvarens en wolfsklauwen planten voort via sporen. Ze hebben ieder hun eigen systeem.

mossen, voortplanting door sporen in sporendoosjes 

varens, voortplanting door sporen in sporenhoopjes 

rizoïden zijn wortels die vastklampen, maar geen voedingsstoffen kunnen opnemen.

Indeling Dierenrijk

7 Afdelingen (stam):

Iedere afdeling heeft specifieke kenmerken om de dieren in te delen.

Je let op het skelet en de symmetrie

*

*

Aantallen Soorten 

7 afdelingen van het dierenrijk

in procenten (zie hiernaast)

Hoe ga je na wie wie is?

Door te determineren 

Met determinatietabellen

of zoekkaarten

82% geleedpotigen (heel veel insecten)

10% weekdieren

3% gewervelden (waaronder mensen)

3% wormen

1% holtedieren (zoals kwallen)

0.5% sponzen

0.5% stekelhuidigen

Determinatietabel

Zoekkaart

Determineren:
-Hoe werkt 

een zoekkaart?

Klassen van de ...

Geleedpotigen Gewervelden

-  Exoskelet van chitine.

Gelede poten: bestaan uit leden (stukjes) Gesegmenteerd lichaam: lichaam bestaat uit segmenten (stukjes).

-   bedekking

-   lichaamstemperatuur

-   ademhaling

-   voortplanting

-   milieu

Warmbloedige dieren (constante temp).      Koudbloedige dieren (temp gelijk aan omgeving).

Wat is determineren?

A

Uitzoeken hoe een organisme heet

B

Een organisme schematisch tekenen

C

Goed kijken naar de details.

D

Een organisme natuurgetrouw tekenen

De afbeelding is een voorbeeld van.........

A

kenmerkenkaart

B

zoekkaart

C

stamboom

D

determinatietabel

Determineer deze mug.

A

1b - 4b Langpootmug

B

1a - 2b- 3b Steekmug

C

1b - 4a Steltmug

D

1a - 2b - 3a Tijgermug

Hoe gebruikt je een determinatietabel om een organisme te determineren?

A

Allerlei kenmerken van een organisme. Je moet steeds een keuze maken

B

De cel-kenmerken om te ordenen. Je hoeft niet meer te kiezen.

C

Alle kenmerken van een organisme in één keer. Je hoeft niet meer te kiezen.

D

De cel-kenmerken om te ordenen. Je moet steeds een keuze maken

Zelfstandig werken

paragraaf 6.1 bestuderen en vragen 1 tot 6 maken

klaar? dierenwerkstuk blad ophalen en vast doornemen

Laatste 10 minuten mee aan de slag 

Lijst invullen

Leerdoel 5: Sleep de passende afdeling naar het juiste dier.

Sponzen

Holtedieren

Weekdieren

Stekelhuidigen

Geleedpotigen

Gewervelden

Zet elke groep organismen in zijn juiste vak

Rijk

Stam /Afdeling

Klasse (geleedpotigen)

Klasse (zoogdieren)

Dieren

Sponzen

Holtedieren

Wormen

Weekdieren

Geleedpotigen

Gewervelden

Kreeftachtigen

Spinachtigen

Insecten

Duizendpoten

Amfibie

Vissen

Vogels

Zoogdieren

Reptielen

Dierenwerkstuk

Aan de slag!

Lees als eerst rustig de opdrachten nog eens door

Check of je alles begrepen hebt. Vraag het na!

Bespreek wat ieder gaat doen en wie wat uitwerkt.

Afsluiting

Wat vonden we van de les?

Volgende les: Leren: 1.2 determineren.

Practicum: Dierencircuit in practicumlokaal.

volgende slide: feedback woordenwolk

tips en tops

Indeling Plantenrijk

• Algen en Wieren

Alg = Ééncellig. Wier = meercellig

• Mossen
  Geen wortels, stengels of bladeren

• Sporenplanten
  Voortplanting door sporen 

• Zaadplanten
  Voortplanting door zaden. alternatief, via bolsplitsing

bolgewas