Leren leren - effectieve leerstrategieën 2026

1 / 91
volgende
Slide 1: Slide
newEditorAlgemeenSecundair onderwijsAlgemeen secundair onderwijs,Technisch secundair onderwijsLeerjaar 5

In deze les zitten 91 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Benodigdheden:

- handout met tekst Industriële revolutie (op slide 43: kopiëren en plakken in Word doc)

- flashcards

- lege kaartjes of papieren zodat lln snel iets kunnen noteren. Hun eigen (Atomaschrift) kan ook.


Leren leren - 

6 effectieve leerstrategieën

Deze slide heeft geen instructies

1/ Hoe (goed) werkt jouw geheugen?

Deze slide heeft geen instructies

Kijk naar de volgende letterreeks. Je krijgt 10 seconden om de reeks te onthouden. Noteer niets.


                                                 SRMVSRMVMSRD

10

second

Geheugenchallenge 1

Deze slide heeft geen instructies

Schrijf de reeks op.


                                                 

Deze slide heeft geen instructies

Resultaat?

1

alles juist

2

grotendeels juist

3

ongeveer de helft

4

bijna niets

Deze slide heeft geen instructies

Doe hetzelfde met deze:


SRM - VSRM - VMS - RD

10

second

Deze slide heeft geen instructies

Schrijf de reeks op.


                                                 

Deze slide heeft geen instructies

Resultaat?

1

alles juist

2

grotendeels juist

3

ongeveer de helft

4

bijna niets

Deze slide heeft geen instructies

Waarom lijkt dit plots makkelijker?


Omdat de tweede letterreeks niet langer een willekeurige reeks letters is (12 losse elementen), maar gestructureerd wordt aangeboden (4 'chunks')


                                                 

Deze slide heeft geen instructies

Waarom nog studeren in tijden van Google en AI?

Deze slide heeft geen instructies

"Je kan alles online opzoeken dus het is onnodig dat je nog dingen moet leren."

1

helemaal akkoord

2

eerder akkoord

3

eerder niet akkoord

4

helemaal niet akkoord

Deze slide heeft geen instructies

Bekijk het volgende filmpje: Waarom nog leren als Google alles weet? 

Beantwoord de vragen.

- Wat is het verschil tussen kennis en informatie?

- Wat is het verschil tussen je werkgeheugen en je langetermijngeheugen?


Deze slide heeft geen instructies

- Wat is het verschil tussen kennis en informatie?


Deze slide heeft geen instructies

- Wat is het verschil tussen kennis en informatie?


kennis = verwerkte informatie (die zit in je langetermijngeheugen)


Deze slide heeft geen instructies

- Wat is het verschil tussen je werkgeheugen en je langetermijngeheugen?


Deze slide heeft geen instructies

- Wat is het verschil tussen je werkgeheugen en je langetermijngeheugen?


werkgeheugen = geheugen dat je gebruikt om na te denken; je bewustzijn, snel overbelast (beperkt tot 7)

langetermijngeheugen= stockageplaats van alles wat je weet


Deze slide heeft geen instructies

Hoe werkt je geheugen?

= tijdelijk en passief bewaren van losse gegevens (bv telefoonnummer, pincode) voor een paar seconden tot minuten.

Zeer beperkt; er is ruimte voor +/- 5 tot 7 items tegelijk.

= actieve 'mentale werktafel' in je brein om informatie niet alleen vast te houden, maar tegelijkertijd te bewerken of te combineren.

Nodig bij complexe taken zoals hoofdrekenen

Deze slide heeft geen instructies

2/

Studeren: #hoedoedegijda?

Deze slide heeft geen instructies

Hoe studeer jij?

Deze slide heeft geen instructies

Heb jij al eens een black-out gehad tijdens een examen?

1

Ja, al vaak.

2

Ja, toch al een keertje.

3

Nee, nog nooit.

Deze slide heeft geen instructies

Waarom hebben sommigen zo'n black- outs, denk je?

Deze slide heeft geen instructies

3/

6 effectieve leerstrategieën

Deze slide heeft geen instructies

Geheugenchallenge 2

Je krijgt 1 minuut de tijd om onderstaande begrippen te bekijken.

Schrijf niets op. Probeer ze enkel te onthouden.

  • retrieval practice

  • flashcard

  • dual coding

  • interleaving

  • spaced practice

  • braindump

  • werkgeheugen

  • kennis

1

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

Rangschik van meest effectief (1) naar minst effectief (6)

Deze slide heeft geen instructies

1 (meest effectief)

2

3

4

5

6 (minst effectief)

markeren

samenvatten

studietijd verspreiden over verschillende dagen

leerstof aan iemand/jezelf uitleggen

herlezen

flashcards gebruiken

Deze slide heeft geen instructies

               1 studietijd verspreiden over verschillende dagen

               2 flashcards gebruiken

               3 leerstof aan jezelf uitleggen

               4 samenvatten

               5 herlezen

               6 markeren

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

hier houdt het "studeren" vaak al op

hier begint "studeren" eigenlijk pas echt

Deze slide heeft geen instructies

Een tekst 2, 3, 4 x herlezen werkt niet, maar wel:

Deze slide heeft geen instructies

6 effectieve leerstrategieën

Deze slide heeft geen instructies

We proberen de strategieën uit!

Deze slide heeft geen instructies

Geheugenchallenge 2

Zonder met je buur te overleggen:

Schrijf zoveel mogelijk begrippen op die je een paar minuten geleden te zien kreeg.

Je krijgt 1 minuut.

1

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

Geheugenchallenge 2

Check:

  • retrieval practice

  • flashcard

  • dual coding

  • interleaving

  • spaced practice

  • braindump

  • werkgeheugen

  • kennis

Deze slide heeft geen instructies

Hoeveel begrippen had je nog?

1

0-2

2

3-4

3

5-6

4

7-8

Deze slide heeft geen instructies

Geheugenchallenge 2

Bespreek met je buur:

  • Welke woorden herinnerde je je nog?

  • Welk woord herinnerde je je het snelst?

  • Welke woorden was je vergeten?

  • Hoe kwam dat?

Deze slide heeft geen instructies

1/ Gespreid studeren (spaced practice) 

  • Splits je studietijd op in kleinere studiesessies (bv. 3 x  30 min.). Je studeert dus niet langer, maar wel regelmatiger.

  • Plan die studiesessies telkens iets verder uit elkaar.


Deze slide heeft geen instructies

Waarom vergeten zo belangrijk is...

Bekijk volgend filmpje. Beantwoord nadien volgende vragen:

  • Wat is de 'vergeetcurve'?

  • Waarom is 'spaced learning' de beste leerstrategie?

Deze slide heeft geen instructies

vergeetcurve van Ebbinghaus


Deze slide heeft geen instructies

Vergeten


Vergeten is een noodzakelijk onderdeel van het leerproces om kennis duurzaam in het langetermijngeheugen op te slaan. Pas wanneer je merkt dat je informatie begint te vergeten, kun je het actief ophalen en herhalen, wat het geheugen versterkt en leidt tot beter langetermijn onthouden.

Deze slide heeft geen instructies

Spaced practice

Spaced practice (leermomenten verspreiden over tijd) is effectief omdat je zo de informatie die je leert langdurig opslaat in je geheugen. 


Door je hersenen steeds te trainen op het ophalen van informatie uit je langetermijngeheugen, versterk je de verbinding tussen de neuronen in je hersenen, waardoor je makkelijker informatie uit je langetermijngeheugen kan halen.

Deze slide heeft geen instructies

We vertrekken nu vanuit een voorbeeldtekst uit het vak Geschiedenis.

Deze slide heeft geen instructies

De Industriële Revolutie

De Industriële Revolutie begon in de tweede helft van de 18e eeuw in Groot-Brittannië. Tot dan toe werden veel producten met de hand gemaakt in kleine ateliers of thuis. Door nieuwe uitvindingen veranderde dat. Een van de belangrijkste uitvindingen was de verbeterde stoommachine van James Watt. Dankzij deze machine konden fabrieken veel sneller en efficiënter produceren.

De productie verhuisde daardoor van kleine werkplaatsen naar grote fabrieken. Vooral de textielindustrie groeide snel. Fabrikanten konden meer goederen produceren tegen lagere kosten. Ook de aanleg van spoorwegen en kanalen maakte het gemakkelijker om grondstoffen en afgewerkte producten te vervoeren.

De industrialisering had grote gevolgen voor de samenleving. Veel mensen verlieten het platteland en verhuisden naar de stad om werk te zoeken in de nieuwe fabrieken. Dit proces noemen we verstedelijking. Steden zoals Manchester groeiden in korte tijd enorm.

De leefomstandigheden van arbeiders waren vaak slecht. Gezinnen woonden in kleine en ongezonde huizen. Arbeiders maakten lange werkdagen en verdienden weinig loon. Ook kinderen werkten vaak in fabrieken of mijnen. Pas in de 19e eeuw voerden overheden geleidelijk wetten in om de arbeidsomstandigheden te verbeteren.

De Industriële Revolutie veranderde economie, maatschappij en technologie ingrijpend. Ze zorgde voor meer welvaart en productie, maar bracht ook sociale problemen met zich mee.

Lees even in stilte. Markeer gerust!

Deze slide heeft geen instructies

2/ Studeren met uitgewerkte voorbeelden

  • zoek een uitgewerkt voorbeeld dat toont hoe je een bepaalde oefening moet oplossen of een vraag moet beantwoorden

  • bekijk instructiefilmpjes

  • stel jezelf veel waarom-vragen of redeneer hardop

  • dek af en probeer de oefening zelf aan

te vullen 

Deze slide heeft geen instructies

Stel je krijgt deze examenvraag: Leg uit hoe de uitvinding van de stoommachine heeft bijgedragen aan de verstedelijking tijdens de Industriële Revolutie.


Denk eerst individueel na (30 sec).

30

second

Deze slide heeft geen instructies

Leg uit hoe de uitvinding van de stoommachine heeft bijgedragen aan de verstedelijking tijdens de Industriële Revolutie.


Wat zou jij zeker vermelden? (Welke elementen zouden er in jouw antwoord voorkomen?)

Deze slide heeft geen instructies

Leg uit hoe de uitvinding van de stoommachine heeft bijgedragen aan de verstedelijking tijdens de Industriële Revolutie.

Voorbeeldantwoord

De stoommachine maakte het mogelijk om sneller en goedkoper te produceren. Daardoor ontstonden grote fabrieken. Deze fabrieken hadden veel arbeiders nodig, waardoor mensen van het platteland naar de stad verhuisden om werk te zoeken. Hierdoor groeiden steden snel. Dit proces noemen we verstedelijking.

Deze slide heeft geen instructies

Leg uit hoe de uitvinding van de stoommachine heeft bijgedragen aan de verstedelijking tijdens de Industriële Revolutie.

Voorbeeldantwoord

De stoommachine maakte het mogelijk om sneller en goedkoper te produceren. Daardoor ontstonden grote fabrieken. Deze fabrieken hadden veel arbeiders nodig, waardoor mensen van het platteland naar de stad verhuisden om werk te zoeken. Hierdoor groeiden steden snel. Dit proces noemen we verstedelijking.

4 opeenvolgende gebeurtenissen (gevolgen)

Deze slide heeft geen instructies

Denk even mee: stoommachine ------> ? ------> ? ------> ? ------> verstedelijking


  1. Het beginpunt = stoommachine

  2. Vraag jezelf af: Wat veranderde daardoor? (gevolg?) → snellere productie → fabrieken (gevolg)

  3. Vraag opnieuw: Wat was het gevolg daarvan? → meer arbeiders nodig

  4. Nog een stap verder: Waar gingen die arbeiders naartoe? (gevolg?) → naar de stad

  5. Eindconclusie: → verstedelijking


stoommachine -----> snellere productie mogelijk ----> fabrieken -----> meer arbeiders nodig -----> trokken naar de stad ------> verstedelijking

Deze slide heeft geen instructies

Stel je krijgt deze examenvraag: Waarom verbeterden de leefomstandigheden van arbeiders niet onmiddellijk, ondanks de economische groei?


Meer productie meer winst voor fabrikanten


???

slechte leefomstandigheden van arbeiders



Vul de ontbrekende stap aan.

30

second

Deze slide heeft geen instructies

Waarom verbeterden de leefomstandigheden van arbeiders niet onmiddellijk, ondanks de economische groei?


Meer productie meer winst voor fabrikanten


???

slechte leefomstandigheden van arbeiders


Mogelijke antwoorden: lange werkdagen, lage lonen, weinig sociale bescherming

Hoewel de economie groeide en fabrikanten meer winst maakten, profiteerden arbeiders daar aanvankelijk weinig van. Ze werkten lange dagen voor lage lonen en leefden vaak in ongezonde woningen. Daarom verbeterden hun leefomstandigheden niet onmiddellijk.

Deze slide heeft geen instructies

Stel je krijgt deze examenvraag: Leg uit waarom spoorwegen belangrijk waren voor de industrialisering.



Spoorwegen ??? ??? industrialisering


Deze slide heeft geen instructies

Stel je krijgt deze examenvraag: Leg uit waarom spoorwegen belangrijk waren voor de industrialisering.



Spoorwegen sneller transport goedkopere handel industrialisering


Doordat spoorwegen het transport sneller maakten, werd handel goedkoper en kon de industrialisering zich sneller ontwikkelen.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

3/ Leerstof actief ophalen uit je langetermijngeheugen 

(retrieval practice)


  • braindump

  • flashcards

  • oefentoetsen

Deze slide heeft geen instructies

VOORBEELD 1: BRAINDUMP


Noteer alles wat je nog weet na een les VOOR je de leerstof opnieuw bekijkt

Controleer nadien!


Deze slide heeft geen instructies

Schrijf gedurende 2 minuten alles op wat je nog weet over de Industriële Revolutie.

Geen volledige zinnen nodig.


2

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

Vergelijk met je buur. Welke belangrijke zaken had jij vergeten maar wist je buur nog wel en omgekeerd?


Deze slide heeft geen instructies

Hoe werkt een braindump?

- Sluit je boek.

- Wacht enkele minuten of - beter - uren.

- Neem een leeg blad papier.

- Noteer het lesonderwerp of de titel waarover je jezelf wil testen.

- Geef jezelf 3 à 5 minuten de tijd om alles te noteren wat je je herinnert over dit onderwerp. Dat kan door losse woorden te noteren, of korte zinnen, door een mindmap te maken.

- of door tekeningen toe te voegen. Je kan ook ssymbolen of afkortingen gebruiken.

- Geef niet te snel op, blijf nadenken. Er komt vast nog meer bovendrijven.

- Neem je boek erbij en controleer. Belangrijke begrippen die je was vergeten, kan je in een kleur toevoegen.

Opgelet: Het is niet erg als je je niet onmiddellijk veel herinnert. Als je nadien je boeken erbij neemt en jezelf controleert, blijft de nieuwe leerstof nog zo gemakkelijk kleven!


Deze slide heeft geen instructies

VOORBEELD 2: FLASHCARDS

- op papier

- digitaal (bv. Quizlet)

Deze slide heeft geen instructies

Maak individueel 4 flashcards.

Voorzijde: vraag/begrip

Achterzijde: antwoord

Voorwaarde:

  • geen letterlijke kopie van een zin

  • de vraag moet echt aan het denken zetten (Waarom...? Hoe komt het dat?... Wat was het gevolg van...? etc.)

5

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

Wissel flashcards uit met een buur.

Test elkaar gedurende twee minuten.

2

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

Hoe werk je met flashcards?

  1. Neem een voldoende grote stapel kaartjes vast (ongeveer 20).

  2. Lees het begrip of de vraag op de ene kant.

  3. Formuleer het antwoord of noteer het op een kladblad.

  4. Draai het kaartje om en controleer je antwoord.

  5. Laat alle kaartjes in de stapel zitten, zelfs die waarvoor je een juist antwoord formuleerde. Werk de stapel af tot je elk kaartje minstens één keer correct hebt beantwoord.

  6. Herhaal tijdens een volgende studiesessie dezelfde stapel kaartjes. Verander van volgorde.

  7. Als je minstens drie keer het juiste antwoord kon formuleren in verschillende studiesessies, mag je het kaartje even uit de stapel halen. Bij een groter herhalingsmoment kan je het opnieuw toevoegen. Op die manier studeer je gespreid.

Deze slide heeft geen instructies

VOORBEELD 3: OEFENTOETSEN

Toets jezelf!

Van elke toets word je slimmer!


- Maak oefentoetsen online

- Laat AI een oefentoets opstellen


Deze slide heeft geen instructies

Geheugenchallenge 3

Herinner je je de begrippen over 'Effectieve leerstrategieën' die je daarstraks te zien had gekregen?

Dat proberen we nog eens!

Zonder met je buur te overleggen:

Schrijf terug zoveel mogelijk begrippen op!

Je krijgt 1 minuut.

1

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

Geheugenchallenge 3

Check:

  • retrieval practice

  • flashcard

  • dual coding

  • interleaving

  • spaced practice

  • braindump

  • werkgeheugen

  • kennis

Deze slide heeft geen instructies

Hoeveel begrippen kon je nu noteren?

1

0-2

2

3-4

3

5-6

4

7-8

Deze slide heeft geen instructies

Dit was ook een voorbeeld van retrieval practice.

1ste keer:

"Ik kende dat woord nog wel, maar ik kwam er niet op."

Je geheugen moet nog een pad zoeken naar de informatie.

2de keer:

Dat pad is al eens gebruikt.

Dan dacht je waarschijnlijk: "Ah ja, retrieval practice, flashcards, dual coding..."

Het ophalen gaat sneller.

3de keer:

De woorden zijn ondertussen al meerdere keren geactiveerd.

Het geheugenspoor wordt sterker.

Zo kan je nu meer woorden oproepen en gaat dat ook sneller.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

4/ Onderwerpen afwisselen (interleaving)

  • start met oefeningen van hetzelfde type 

  • schakel over naar afwisselend oefenen: maak oefeningen van verschillende types 

Deze slide heeft geen instructies

Ronde A: Noteer de antwoorden.


  1. In welk land begon de Industriële Revolutie?

  2. In welke eeuw begon ze?

  3. Welke uitvinding speelde een grote rol?

  4. Wie verbeterde die machine?

2

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

Ronde B: Noteer de antwoorden.


  1. Wat is verstedelijking?

  2. Welke leerstrategie gebruikten we daarnet bij de braindump?

  3. Waarom verhuisden mensen naar steden?

  4. Wat is het verschil tussen kennis en informatie?

  5. Welke uitvinding wordt verbonden met James Watt?

  6. Wat is retrieval practice?

2

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

  • Welke quiz voelde moeilijker?

  • Welke quiz lijkt meer op een echte toets?

Interleaving dwingt je om de juiste kennis op te zoeken in jouw geheugen.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

5/ Woord en beeld combineren 

(dual coding)

Bekijk (Youtube) filmpjes om je begrip van de leerstof te vergroten.

  • Maak een visueel schema dat de verbanden in je leerstof duidelijk maakt (mindmap).

  • Maak tekeningen bij de leerstof.


Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Heel eenvoudig uitgelegd:

  1. Woorden en beelden komen binnen via je zintuigen.

  2. Ze komen eerst kort in het sensorisch geheugen.

  3. Wat je aandacht geeft, gaat naar het werkgeheugen.

  4. In het werkgeheugen verwerk je informatie op twee manieren:

    • Verbaal (woorden, taal)

    • Visueel (beelden, schema's)

  5. Als je woorden en beelden met elkaar verbindt, begrijp je de leerstof beter.

  6. Door die verwerking wordt de informatie opgeslagen in het langetermijngeheugen.

  7. Wanneer je iets nodig hebt, haal je die kennis weer uit het langetermijngeheugen naar het werkgeheugen.

Deze slide heeft geen instructies

Zet de tekst over Industriële Revolutie om in een schema.

Voorwaarde:

  • gebruik voornamelijk kernwoorden

  • gebruik pijlen en eenvoudige symbolen om verbanden weer te geven

  • gebruik beelden (tekeningetjes)


5

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

heel eenvoudig voorbeeld

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

6/ Leerstof actief verwerken

Herkneed als het ware de leerstof.

  • Stel jezelf vragen: Wie? Wat? Waar? Hoe? Wanneer? Waarom? 

  •  Leg de leerstof uit aan iemand anders of aan jezelf.


Deze slide heeft geen instructies

Leg de Industriële Revolutie uit aan je buur.

Je buur stelt je voortdurend vragen: wie, wat, ... en vooral waarom, hoe e.d.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Tot slot...

In dit filmpje krijg je nog eens de belangrijkste zaken op een rijtje.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Wat neem je mee na deze les? Wat vond je bruikbare informatie?

Deze slide heeft geen instructies

zelfstudie

Het is nu aan jou! 

  • 1 Atomaschrift per leerling

  • Flashcards ter beschikking

Deze slide heeft geen instructies

Voorwaarden

  • Zelfstudie = EIGEN materiaal en bank

  • Brein - Boek - Buur - Baas

  • Respect en rust voor ieders leerproces

  • Concreet planWat ga jij doen? Wat heb je daarvoor nodig? Hoelang zal je ermee bezig zijn?


Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Wat ga jij vandaag doen: vak, lesonderwerp, taak (bv. samenvatting of flashcards maken, notities aanvullen), materiaal, tijd.

Deze slide heeft geen instructies