Thema 3 – Invloeden van interacties op overlevingskans
M. Van den Eynde
Thema 3 – Invloeden van interacties op overlevingskans
M. Van den Eynde
Doelen
ALGEMEEN: Ik kan de interacties tussen organismen van dezelfde soort illustreren met voorbeelden.
ALGEMEEN: Ik kan een voorbeeld analyseren en uitleggen wat het voordeel is om te overleven.
Ik kan het verschil tussen een soort en een populatie uitleggen.
Ik kan uitleggen hoe de relatie tussen organismen van eenzelfde soort een invloed heeft op hun overlevingskans.
Ik kan van een voorbeeld, wanneer er een tekst gegeven is, afleiden over welke vorm van interactie het gaat.
Ik kan aan de hand van een voorbeeld uitleggen wat het belang van de interacties om te overleven is.
H1 – Welke interacties bestaan er tussen soortgenoten?
Soort vs. populatie
Individu =
één enkel organisme
Populatie =
Een groep organismen van
dezelfde soort in een bepaald
gebied die zich onderling
voortplanten.
Doelen
ALGEMEEN: Ik kan de interacties tussen organismen van dezelfde soort illustreren met voorbeelden.
ALGEMEEN: Ik kan een voorbeeld analyseren en uitleggen wat het voordeel is om te overleven.
Ik kan het verschil tussen een soort en een populatie uitleggen.
Ik kan uitleggen hoe de relatie tussen organismen van eenzelfde soort een invloed heeft op hun overlevingskans.
Ik kan van een voorbeeld, wanneer er een tekst gegeven is, afleiden over welke vorm van interactie het gaat.
Ik kan aan de hand van een voorbeeld uitleggen wat het belang van de interacties om te overleven is.
Soorten groepsvorming
Paarvorming
Groepsvorming
Samenwerkingsverband
1.1 Paarvorming
Geslachtelijke voortplanting
Via rituele en signalen (soort specifiek)
Our Planet | Birds Of Paradise | Exclusive Clip | Netflix
1.1 Paarvorming - soorten
BBC Planet Earth - Birds of Paradise mating dance - YouTube
Langere periode: samen groot brengen
Bv.: Merel
Korte periode: enkel geslachtsgemeenschap
Bv.: Vissen
Voor het leven
Bv.: Albatrossen
Waterhoen
Groepsvorming
WB p. 100 - 101: Opdracht 2
Buffels
https://youtu.be/GfO-3Oir-qM?t=1150
Groepsvorming voordelen
Roedel wolven
Groepsvorming bij planten
1.3 Samenwerking
1.3 Samenwerken
Meer tijdelijk of door toeval samenwerken
Doel = overlevingskansen en voortplantingskansen vergroten.
2 Hoe beïnvloeden organismen van eenzelfde soort elkaar negatief?
2 Hoe beïnvloeden organismen van eenzelfde soort elkaar negatief?
Opdracht 5
Opdracht 5
Opdracht 5 – Dynamisch evenwicht
Opdracht 5 – Dynamisch evenwicht
Opdracht 5 – Dynamisch evenwicht
2. Draagkracht
Hulpbron = Alles wat organismen nodig hebben om te overleven of
voort te planten.
Bv.: voedsel, slaapplaatsen, partners, water,..
Hulpbronnen zijn vaak gelimiteerd
Omgevingsfactoren of externe spelen hier een invloed op.
Bv.: Regenval, strooizout…
Draagkracht
Draagkracht
Aantal organismen neemt af
Dynamisch evenwicht
Overpopulatie
Ziekteverwekkers
Soorten concurrentie
Doelen
ALGEMEEN: Ik kan de interacties tussen organismen van dezelfde soort illustreren met voorbeelden.
ALGEMEEN: Ik kan een voorbeeld analyseren en uitleggen wat het voordeel is om te overleven.
Ik kan het verschil tussen een soort en een populatie uitleggen.
Ik kan uitleggen hoe de relatie tussen organismen van eenzelfde soort een invloed heeft op hun overlevingskans.
Ik kan van een voorbeeld, wanneer er een tekst gegeven is, afleiden over welke vorm van interactie het gaat.
Ik kan aan de hand van een voorbeeld uitleggen wat het belang van de interacties om te overleven is.
Maak de oefeningen!
Hoofdstuk 2
Welke interacties bestaan er tussen organismen van verschillende soorten?
Doelen
Ik kan de verschillende soorten interacties tussen organismen uitleggen.
Ik kan van elke soort interacties een voorbeeld geven.
Ik kan voorbeelden analyseren en de soort interactie herkennen.
Ik kan uitleggen dat relaties tussen individuen van verschillende soorten hun overleving kunnen beïnvloeden.
Ik kan de verschillende soorten symbiose vergelijken
1.1 Mutualisme
Opdracht 4 Wb p. 106 - 107
Opdracht 5 WB p. 107
Mutualisme
https://youtu.be/kjZyC_fry9s
1.1 Mutualisme
Mutualisme ~ Mutus = wederzijds
~ Ismos = vaak
= Langdurige samenwerking waarbij beide soorten een
duidelijk voordeel hebben.
Verhoogt de overlevingskansen van beide partijen
1.1 Mutualisme tussen dieren en planten
1.2 Commensalisme
Opdracht 6 WB p. 108
1.2 Commensalisme
Commensalisme ~ cum = met
~ mensa = tafel
Tafelgenoot
= Samenlevingsvorm die voordelig is voor de ene soort, maar geen
voor of nadeel voor de andere soort.
Verhoogt de overlevingskansen van één van de soorten.
1.2 Commensalisme tussen planten en dieren
Weerhaken op de zaden of vruchten
Verspreiding van de zaden
Dieren zaden meenemen
Dieren zaden “katapulteren”
2. Hoe beïnvloeden organismen van een verschillende soort elkaar negatief?
2.1 Predatie
WB p. 110
Opdracht 8
1.3 Predatie
Predatie = Een organisme eet een ander organisme op.
Predator = dier dat actief een ander dierlijk organisme bejaagt.
Predatie
Leeuwen, wolven, haaien,…
Maar ook…
Merels die regenwormen eten
Vleermuizen die muggen eten
Spinnen die insecten eten
Lieveheersbeestjes die bladluizen eten
…
Lynx vs. sneeuwhaas
Plantaardige predatie
Predator vs. carnivoor?
Carnivoor = dier dat uitsluitend dierlijke organismen eet.
Bv.: Gier is een carnivoor maar
geen predator want jaagt
niet actief.
Mimicry
2.2 Parasitisme
2.2 Parasitisme
Gastheer = Organisme dat ander organisme met zich meedraagt.
Opdracht; dieren sorteren tussen ecto en endoparasieten
2.2 Parasitisme
Parasitoïdisme en hyperparasitisme
Body invaders
https://youtu.be/vMG-LWyNcAs
Complexe levenscyclus
Complexe levenscyclus
Hoofd- of eindgastheer
Hoofdgastheer = Waar de parasiet zich voortplant.
Broedparasitisme
Broedparasitisme
Broedparasitisme =
het laten uitbroeden van de eieren…
jongen laten grootbrengen…
…door anderen.
Vraag nadeel gastheer?
Broedparasitisme
Broedparasitisme =
het laten uitbroeden van de eieren…
jongen laten grootbrengen…
Nadeel is dat de gastheer zelf geen of minder nakomelingen kan grootbrengen.
…door anderen.
Lees WB p. 187 en maak opdracht 16
Lees WB p. 187 en maak opdracht 16
2.3 Amensalisme
2.3 Amensalisme
Amensalisme = nadelig voor één soort en neutraal voor de andere
soort.
Alexander Fleming
Per ongeluk schimmel die groei
bacteriën remde.
Penicilline
Walnotenboom
2.4 Concurrentie
Koralen zijn kleine dierlijke organismen.
Concurrentie tussen anderen:
Ruimte
Voedsel
Zonlicht
Elkaar negatief beïnvloeden wanneer ze
dezelfde hulpbronnen gebruiken.
Wederzijds negatieve invloed
2.4 Concurrentie
= Interspecifieke competitie
Inter = tussen verschillende soorten
OPDRACHT 20: WB p. 192
Soort kan verdwijnen zonder fysieke agressie
Opdracht; symbioses sorteren
Wat is een symbiose?
Symbiose = een langdurige samenlevingsvorm
Samengevat
Welke factoren verstoren het dynamisch evenwicht tussen micro-organismen
Hoofdstuk 3
1. Welke interacties tussen micro-organismen verstoren het dynamisch evenwicht in de omgeving?
Mens als invloed op micro-organismen in de omgeving
Mens als invloed op micro-organismen in de omgeving
Gevolgen van chemische stoffen
1. Welke interacties tussen micro-organismen verstoren het dynamisch evenwicht in de lichaam?
Microbioom
Hoe beïnvloeden de interacties tussen organismen onze gezondheid?
Ik kan adhv voorbeelden aantonen dat micro-organismen en de mens elkaar positief beïnvloeden.
Ik kan volgende termen uitleggen darmflora, microbioom, probiotica, huidflora.
Ik kan adhv voorbeelden aantonen dat micro-organismen en de mens elkaar positief beïnvloeden.
Ik kan van elk soort micro-organisme een voorbeeld geven van een ziekte.
Ik kan uitleggen hoe elk micro-organisme ons ziek maakt.
Ik kan het concept antibioticaresistentie uitleggen.
Ik kan uitleggen hoe antibioticaresistentie is ontstaan.
Ik kan uitleggen wat de lange termijn gevolgen zijn van antibioticaresistentie.
Ik kan oplossingen geven voor de antibioticaresistentie tegen te gaan.
Ik kan uitleggen hoe de mens een negatieve invloed heeft op de micro-organismen.
Een griep
Salmonella
Zwemmerseczeem
Malaria
Lintworm
Rondwormen
Ziekteverwekkers
Parasitisme
Parasieten die ons ziek maken
= pathogenen
= ziekteverwekkend
~ Páthos = lijden
~ gennãn = verwekken
Vragen
Hoe kan je mensen besmetten?
Wat is “incubatietijd”?
= periode tussen besmetting en verschijnen van symptomen
Antibiotica bij welke micro-organismen?
1 Hoe word je ziek?
Besmettelijk = Als een ziekteverwekker overgedragen kan worden naar een andere gastheer.
Overdracht via:
Kleine wondjes
Seksuele contacten
Bloed-bloedcontact
Eten besmet voedsel
Besmetting = In contact gekomen met een pathogeen
1 Hoe word je ziek?
Als de ziekteverwekker zich kan vermeerderen en je dus ziek wordt
= infectie
Infectie leidt vaak tot symptomen zoals een ontsteking.
Incubatietijd = Periode tussen de besmetting en het verschijnen van de symptomen.
1 Hoe word je ziek?
Bepalende factoren:
> Virulentie = hoeveelheid schade die ziekteverwekker kan
aanbrengen.
> Persoonlijke weerstand
> Afweersysteem: Iedereen reageert anders
1 Hoe word je ziek?
A. Virale infecties
Specifieke interactie tussen virus
en gastheercellen = parasitisme
Virussen laten zich vermenigvuldigen door de gastheercel
Uitzieken met pijnstillers
of antivirale middelen (moeilijk)
Waar grijpt een antiviraal middel in?
B. Bacteriële infecties
Gezonde darmflora
Commensale en mutualistische bacteriën
“Antibiotica kan dit evenwicht verstoren.”
Bacteriële flora op de huid
Huid:
Huidonvriendelijke verzorgingsproducten
Alcoholgel
Doden de commensale bacteriën op de huid
Bestrijding met antibiotica
Antibiotica = stoffen die bacteriën verzwakken, doden of hun vermeerdering verhinderen.
Breedspectrumantibiotica = doden meerdere soorten bacteriën
OOK NUTTIGE!
> Antibacteriële werking = Antibiose
Antibiose = Amensalisme waarbij 1 partner sterft door uitscheiding van giftige stoffen door de andere
https://youtu.be/X1GT2bKgci8
Antibiogram
Antibioticaresistentie
https://youtu.be/JKq1p1IWrxY
Antibiotica resistentie
Antibioticaresistentie = Antibiotica niet langer werkzaam zijn tegen
bepaalde bacteriële infecties.
Antibiotica resistentie
Antibioticaresistentie = Antibiotica niet langer werkzaam zijn tegen
bepaalde bacteriële infecties.
Oplossingen?
> Zoeken naar nieuwe antibiotica
> Minder snel antibiotica voorschrijven
> Meer gericht gebruiken van antibiotica
Bestrijding met microbioomtransplantatie
Microbioomtransplantatie
= stoelgangtransplantatie
Evenwicht tussen soorten bacteriën herstellen.
Inbrengen darminhoud gezonde donor.
C. Schimmelinfectie
Candida albicans
= commensalisme
In de mond, darmen en vagina
2.3 Schimmelinfectie
Schimmelinfectie
Schimmelinfectie =
schimmeldraden in de huid of slijmvliezen
Antimycotica = schimmelwerend of schimmeldodend.
Beschadigen celmembraan/celwand