Thema 3 – Interacties tussen organismen

Thema 3 – Invloeden van interacties op overlevingskans

M. Van den Eynde

1 / 121
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 121 slides, met tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Thema 3 – Invloeden van interacties op overlevingskans

M. Van den Eynde


Doelen

ALGEMEEN: Ik kan de interacties tussen organismen van dezelfde soort illustreren met voorbeelden.

ALGEMEEN: Ik kan een voorbeeld analyseren en uitleggen wat het voordeel is om te overleven.


  • Ik kan het verschil tussen een soort en een populatie uitleggen.

  • Ik kan uitleggen hoe de relatie tussen organismen van eenzelfde soort een invloed heeft op hun overlevingskans.

  • Ik kan van een voorbeeld, wanneer er een tekst gegeven is, afleiden over welke vorm van interactie het gaat.

  • Ik kan aan de hand van een voorbeeld uitleggen wat het belang van de interacties om te overleven is.


H1 – Welke interacties bestaan er tussen soortgenoten?

Soort vs. populatie

Individu =
één enkel organisme


Populatie =
Een groep organismen van
dezelfde soort in een bepaald
gebied die zich onderling
voortplanten.

Doelen

ALGEMEEN: Ik kan de interacties tussen organismen van dezelfde soort illustreren met voorbeelden.

ALGEMEEN: Ik kan een voorbeeld analyseren en uitleggen wat het voordeel is om te overleven.


  • Ik kan het verschil tussen een soort en een populatie uitleggen.

  • Ik kan uitleggen hoe de relatie tussen organismen van eenzelfde soort een invloed heeft op hun overlevingskans.

  • Ik kan van een voorbeeld, wanneer er een tekst gegeven is, afleiden over welke vorm van interactie het gaat.

  • Ik kan aan de hand van een voorbeeld uitleggen wat het belang van de interacties om te overleven is.






Soorten groepsvorming


  • Paarvorming

  • Groepsvorming

  • Samenwerkingsverband

1.1 Paarvorming

  • Geslachtelijke voortplanting

  • Via rituele en signalen (soort specifiek)





Our Planet | Birds Of Paradise | Exclusive Clip | Netflix

1.1 Paarvorming - soorten

BBC Planet Earth - Birds of Paradise mating dance - YouTube

  1. Langere periode: samen groot brengen
    Bv.: Merel

  2. Korte periode: enkel geslachtsgemeenschap
    Bv.: Vissen

  3. Voor het leven
    Bv.: Albatrossen

Waterhoen


Groepsvorming

WB p. 100 - 101: Opdracht 2

Buffels

https://youtu.be/GfO-3Oir-qM?t=1150


Groepsvorming voordelen

Roedel wolven


Groepsvorming bij planten


1.3 Samenwerking





1.3 Samenwerken

  • Meer tijdelijk of door toeval samenwerken

  • Doel = overlevingskansen en voortplantingskansen vergroten.

2 Hoe beïnvloeden organismen van eenzelfde soort elkaar negatief?

2 Hoe beïnvloeden organismen van eenzelfde soort elkaar negatief?

Opdracht 5



Opdracht 5


Opdracht 5 – Dynamisch evenwicht


Opdracht 5 – Dynamisch evenwicht

Opdracht 5 – Dynamisch evenwicht

2. Draagkracht

  • Hulpbron = Alles wat organismen nodig hebben om te overleven of
    voort te planten.
    Bv.: voedsel, slaapplaatsen, partners, water,..


  • Hulpbronnen zijn vaak gelimiteerd

  • Omgevingsfactoren of externe spelen hier een invloed op.
    Bv.: Regenval, strooizout…



Draagkracht

Draagkracht

Aantal organismen neemt af

Dynamisch evenwicht




Overpopulatie

Ziekteverwekkers


Soorten concurrentie

Doelen

ALGEMEEN: Ik kan de interacties tussen organismen van dezelfde soort illustreren met voorbeelden.

ALGEMEEN: Ik kan een voorbeeld analyseren en uitleggen wat het voordeel is om te overleven.


  • Ik kan het verschil tussen een soort en een populatie uitleggen.

  • Ik kan uitleggen hoe de relatie tussen organismen van eenzelfde soort een invloed heeft op hun overlevingskans.

  • Ik kan van een voorbeeld, wanneer er een tekst gegeven is, afleiden over welke vorm van interactie het gaat.

  • Ik kan aan de hand van een voorbeeld uitleggen wat het belang van de interacties om te overleven is.


 Maak de oefeningen!

Hoofdstuk 2

Welke interacties bestaan er tussen organismen van verschillende soorten?

Doelen


  • Ik kan de verschillende soorten interacties tussen organismen uitleggen.

  • Ik kan van elke soort interacties een voorbeeld geven.

  • Ik kan voorbeelden analyseren en de soort interactie herkennen.

  • Ik kan uitleggen dat relaties tussen individuen van verschillende soorten hun overleving kunnen beïnvloeden.

  • Ik kan de verschillende soorten symbiose vergelijken



1.1 Mutualisme


  • Opdracht 4 Wb p. 106 - 107


  • Opdracht 5 WB p. 107

Mutualisme

https://youtu.be/kjZyC_fry9s


1.1 Mutualisme

  • Mutualisme ~ Mutus = wederzijds
    ~ Ismos = vaak


= Langdurige samenwerking waarbij beide soorten een
duidelijk voordeel hebben.


 Verhoogt de overlevingskansen van beide partijen

1.1 Mutualisme tussen dieren en planten


1.2 Commensalisme

Opdracht 6 WB p. 108

1.2 Commensalisme

  • Commensalisme ~ cum = met
    ~ mensa = tafel
     Tafelgenoot


= Samenlevingsvorm die voordelig is voor de ene soort, maar geen
voor of nadeel voor de andere soort.

 Verhoogt de overlevingskansen van één van de soorten.


1.2 Commensalisme tussen planten en dieren

  • Weerhaken op de zaden of vruchten


  • Verspreiding van de zaden

    • Dieren zaden meenemen

    • Dieren zaden “katapulteren”





2. Hoe beïnvloeden organismen van een verschillende soort elkaar negatief?



2.1 Predatie

WB p. 110

Opdracht 8



1.3 Predatie

  • Predatie = Een organisme eet een ander organisme op.

  • Predator = dier dat actief een ander dierlijk organisme bejaagt.


Predatie

  • Leeuwen, wolven, haaien,…


  • Maar ook…

    • Merels die regenwormen eten

    • Vleermuizen die muggen eten

    • Spinnen die insecten eten

    • Lieveheersbeestjes die bladluizen eten

    • …

Lynx vs. sneeuwhaas


Plantaardige predatie


Predator vs. carnivoor?

  • Carnivoor = dier dat uitsluitend dierlijke organismen eet.

Bv.: Gier is een carnivoor maar
geen predator want jaagt
niet actief.






Mimicry

2.2 Parasitisme




2.2 Parasitisme

  • Gastheer = Organisme dat ander organisme met zich meedraagt.



Opdracht; dieren sorteren tussen ecto en endoparasieten


2.2 Parasitisme

Parasitoïdisme en hyperparasitisme


Body invaders



https://youtu.be/vMG-LWyNcAs

Complexe levenscyclus

Complexe levenscyclus

Hoofd- of eindgastheer

Hoofdgastheer = Waar de parasiet zich voortplant.

Broedparasitisme





Broedparasitisme

Broedparasitisme =

het laten uitbroeden van de eieren…

jongen laten grootbrengen…

…door anderen.

Vraag nadeel gastheer?


Broedparasitisme

Broedparasitisme =

het laten uitbroeden van de eieren…

jongen laten grootbrengen…


  • Nadeel is dat de gastheer zelf geen of minder nakomelingen kan grootbrengen.

…door anderen.



Lees WB p. 187 en maak opdracht 16


Lees WB p. 187 en maak opdracht 16

2.3 Amensalisme



2.3 Amensalisme

Amensalisme = nadelig voor één soort en neutraal voor de andere
soort.

Alexander Fleming


Per ongeluk schimmel die groei
bacteriën remde.


 Penicilline

Walnotenboom

2.4 Concurrentie

  • Koralen zijn kleine dierlijke organismen.

  • Concurrentie tussen anderen:

    • Ruimte

    • Voedsel

    • Zonlicht

  • Elkaar negatief beïnvloeden wanneer ze
    dezelfde hulpbronnen gebruiken.


  • Wederzijds negatieve invloed



2.4 Concurrentie

= Interspecifieke competitie


Inter = tussen verschillende soorten


OPDRACHT 20: WB p. 192







 Soort kan verdwijnen zonder fysieke agressie


Opdracht; symbioses sorteren


Wat is een symbiose?

Symbiose = een langdurige samenlevingsvorm




Samengevat



Welke factoren verstoren het dynamisch evenwicht tussen micro-organismen

Hoofdstuk 3



1. Welke interacties tussen micro-organismen verstoren het dynamisch evenwicht in de omgeving?




Mens als invloed op micro-organismen in de omgeving




Mens als invloed op micro-organismen in de omgeving


Gevolgen van chemische stoffen




1. Welke interacties tussen micro-organismen verstoren het dynamisch evenwicht in de lichaam?


Microbioom

Hoe beïnvloeden de interacties tussen organismen onze gezondheid?

  • Ik kan adhv voorbeelden aantonen dat micro-organismen en de mens elkaar positief beïnvloeden.

    • Ik kan volgende termen uitleggen darmflora, microbioom, probiotica, huidflora.

  • Ik kan adhv voorbeelden aantonen dat micro-organismen en de mens elkaar positief beïnvloeden.

  • Ik kan van elk soort micro-organisme een voorbeeld geven van een ziekte.

  • Ik kan uitleggen hoe elk micro-organisme ons ziek maakt.

  • Ik kan het concept antibioticaresistentie uitleggen.

    • Ik kan uitleggen hoe antibioticaresistentie is ontstaan.

    • Ik kan uitleggen wat de lange termijn gevolgen zijn van antibioticaresistentie.

    • Ik kan oplossingen geven voor de antibioticaresistentie tegen te gaan.

  • Ik kan uitleggen hoe de mens een negatieve invloed heeft op de micro-organismen.




Een griep

Salmonella

Zwemmerseczeem

Malaria

Lintworm

Rondwormen

Ziekteverwekkers

  • Parasitisme


  • Parasieten die ons ziek maken
    = pathogenen
    = ziekteverwekkend

~ Páthos = lijden
~ gennãn = verwekken










Vragen

  • Hoe kan je mensen besmetten?

  • Wat is “incubatietijd”?
    = periode tussen besmetting en verschijnen van symptomen

  • Antibiotica bij welke micro-organismen?

1 Hoe word je ziek?

  • Besmettelijk = Als een ziekteverwekker overgedragen kan worden naar een andere gastheer.

  • Overdracht via:

    • Kleine wondjes

    • Seksuele contacten

    • Bloed-bloedcontact

    • Eten besmet voedsel


  • Besmetting = In contact gekomen met een pathogeen

1 Hoe word je ziek?

  • Als de ziekteverwekker zich kan vermeerderen en je dus ziek wordt
    = infectie


  • Infectie leidt vaak tot symptomen zoals een ontsteking.


  • Incubatietijd = Periode tussen de besmetting en het verschijnen van de symptomen.

1 Hoe word je ziek?

Bepalende factoren:

> Virulentie = hoeveelheid schade die ziekteverwekker kan
aanbrengen.

> Persoonlijke weerstand

> Afweersysteem: Iedereen reageert anders

1 Hoe word je ziek?




A. Virale infecties


  • Specifieke interactie tussen virus
    en gastheercellen = parasitisme

  • Virussen laten zich vermenigvuldigen door de gastheercel

  • Uitzieken met pijnstillers
    of antivirale middelen (moeilijk)




Waar grijpt een antiviraal middel in?



B. Bacteriële infecties



Gezonde darmflora

  • Commensale en mutualistische bacteriën


“Antibiotica kan dit evenwicht verstoren.”



Bacteriële flora op de huid

  • Huid:

    • Huidonvriendelijke verzorgingsproducten

    • Alcoholgel

 Doden de commensale bacteriën op de huid

Bestrijding met antibiotica

  • Antibiotica = stoffen die bacteriën verzwakken, doden of hun vermeerdering verhinderen.


  • Breedspectrumantibiotica = doden meerdere soorten bacteriën
    OOK NUTTIGE!


    > Antibacteriële werking = Antibiose


  • Antibiose = Amensalisme waarbij 1 partner sterft door uitscheiding van giftige stoffen door de andere

  • https://youtu.be/X1GT2bKgci8

Antibiogram

Antibioticaresistentie

https://youtu.be/JKq1p1IWrxY

Antibiotica resistentie

  • Antibioticaresistentie = Antibiotica niet langer werkzaam zijn tegen
    bepaalde bacteriële infecties.



Antibiotica resistentie

  • Antibioticaresistentie = Antibiotica niet langer werkzaam zijn tegen
    bepaalde bacteriële infecties.


Oplossingen?

> Zoeken naar nieuwe antibiotica

> Minder snel antibiotica voorschrijven

> Meer gericht gebruiken van antibiotica


Bestrijding met microbioomtransplantatie

Microbioomtransplantatie

= stoelgangtransplantatie


  • Evenwicht tussen soorten bacteriën herstellen.

  • Inbrengen darminhoud gezonde donor.




C. Schimmelinfectie

  • Candida albicans
    = commensalisme


 In de mond, darmen en vagina



2.3 Schimmelinfectie



Schimmelinfectie

  • Schimmelinfectie =
    schimmeldraden in de huid of slijmvliezen

  • Antimycotica = schimmelwerend of schimmeldodend.
     Beschadigen celmembraan/celwand