Verwantschap en evolutie ontrafeld
Verwantschap en evolutie ontrafeld
Wat weet je al over verwantschap tussen organismen?
Leerdoel van deze les
Aan het einde van de les kun je uitleggen hoe verwantschap tussen organismen bepaald wordt met fossielen, bouw, rudimentaire organen en DNA.
Wat betekent verwantschap in de biologie?
Verwantschap is de mate waarin soorten genetisch en evolutionair aan elkaar verbonden zijn.
Fossielen: tijdreizen met resten
Fossielen helpen ons te begrijpen welke soorten vroeger leefden en hoe ze verwant zijn aan elkaar.
Fossielen zijn versteende resten van organismen of versteende afdrukken daarvan
Text
Overeenkomst in bouw:
Soorten die overeenkomsten in bouw vertonen, zijn vaak verwant. Deze overeenkomsten kunnen wijzen op een gemeenschappelijke voorouder.
Homologe organen
Dit zijn organen met dezelfde bouw, maar mogelijk een andere functie. Ze duiden op verwantschap.
Analoge organen: zelfde functie, andere afstamming
Vleugels van een vlinder, vogel en vleermuis hebben dezelfde functie (vliegen), maar zijn verschillend van oorsprong.
Rudimentaire organen
Sommige organen zijn tijdens de evolutie hun functie verloren, zoals het staartbeen bij de mens of heupbeen en dijbeen bij een walvis.
Van stamboom tot DNA
Evolutionaire stambomen laten verwantschap zien. DNA-vergelijkingen maken de stamboom nauwkeuriger.
DNA: de bouwstenen van verwantschap
Door het DNA van soorten te vergelijken zien we hoeveel procent overeenkomt.
Hoe meer DNA overeenkomt, hoe nauwer de verwantschap.
Hoe vergelijken we DNA?
Wat zegt veel overeenkomst?
Praktijkvoorbeeld: mens en chimpansee
Het DNA van mensen en chimpansees komt voor meer dan 98% overeen. Dat toont nauwe verwantschap aan.
Stambomen lezen
Een evolutionaire stamboom toont afstamming en verwantschap tussen verschillende soorten.
Waarom zijn fossielen zo belangrijk?
Fossielen vullen gaten in de stamboom en laten tussenliggende soorten zien.
Tussenliggende soorten
Soms vinden we fossielen met kenmerken van meerdere groepen. Dit bewijst verwantschap.
Samenvatting: verwantschap herkennen
Verwantschap tussen soorten herken je aan fossielen, bouw, rudimentaire organen en DNA-vergelijkingen.
Reflectievraag
Noem een voorbeeld van twee soorten die sterk verwant zijn en leg uit waardoor je dat kunt zien.
Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.
wat heb je geleerd?
testje
Wat zijn fossielen?
Wat zegt een evolutionaire stamboom over verwantschap?
leg uit dat de stelling dat verschil in bouw van een orgaan maar wel dezelfde functie een argument voor evolutie is.