Organen, cellen en ordening - herhaling

• newEditor
• Biologie
• Middelbare school
• vmbo b
• Leerjaar 3

Herhalen: deel van organen en cellen en ordening

Deze les combineert basisstof over organen en cellen met ordening van organismen. Microscopen blijven buiten deze les, zoals gevraagd.

Lesdoel

Ik kan uitleggen hoe:

Organismen zijn opgebouwd uit cellen, weefsels, organen en orgaanstelsels Planten op basis van kenmerken worden geordend

Wat de celkenmerken zijn van dieren, bacteriën, schimmels en planten

Wat nuttige en schadelijke bacteriën en schimmels zijn

Welke woorden passen bij cellen, weefsels, orgaanstelsels en organen?

Gebruik dit als voorkennis-activatie. Verwachte woorden: cel, orgaan, hart, huid, weefsel, lichaam, plant, bacterie.

Van cel naar organisme

• Een cel is de kleinste levende bouwsteen.

• Cellen vormen samen een weefsel.

• Weefsels vormen samen een orgaan.

• Organen werken samen in een orgaanstelsel.

• Alle orgaanstelsels samen vormen een organisme.

Benadruk de opbouw van klein naar groot. Gebruik een mens als herkenbaar voorbeeld.

Wat is een orgaan?

Een orgaan is een deel van een organisme met een eigen taak. Een orgaan bestaat uit verschillende weefsels die samenwerken. Voorbeelden zijn het hart, de longen, de maag en de lever.

Laat leerlingen noemen welke taak bij elk voorbeeld hoort, maar zet die niet allemaal op de slide om het rustig te houden.

Organen werken samen

• Je lichaam kan niet goed werken met losse organen.

• Organen hebben elkaar nodig.

• Het spijsverteringsstelsel verwerkt voedsel.

• Het ademhalingsstelsel neemt zuurstof op.

• Het bloedvatenstelsel vervoert stoffen door het lichaam.

Koppel structuur aan functie: organen zijn gebouwd voor een taak en werken daarom samen in stelsels.

Wat is een cel?

Een cel is de kleinste eenheid van leven. Cellen kunnen stoffen opnemen, verwerken en afgeven. Niet alle cellen zien er hetzelfde uit: hun vorm past bij hun taak.

Noem als voorbeelden spiercellen, zenuwcellen en huidcellen zonder te veel uit te weiden.

Verschillende cellen, verschillende taken

• Spiercellen helpen bij bewegen.

• Zenuwcellen geven signalen door.

• Rode bloedcellen vervoeren zuurstof.

• Bladcellen van planten helpen bij fotosynthese.

• De bouw van een cel past bij de functie.

Leg uit dat vorm en functie bij biologie vaak samenhangen.

Wat komt direct na een weefsel?

A

orgaan

B

cel

C

organisme

D

orgaanstelsel

Toetst de opbouw van klein naar groot: cel → weefsel → orgaan → orgaanstelsel → organisme.

Van klein naar groot

Een cel is de kleinste levende bouwsteen. Cellen samen vormen een weefsel. Verschillende weefsels samen maken een orgaan. Organen werken samen in een orgaanstelsel.

cel

weefsel

orgaan

orgaanstelsel

cytoplasma

celwand

organisme

celkern

Laat leerlingen de volgorde hardop meelezen na het invullen.

Noem 1 orgaan

Celonderdelen

kenmerken van de cellen

Welke groep heeft géén celkern?

A

planten

B

bacteriën

C

schimmels

D

dieren

Celkenmerken

Bacteriën hebben geen celkern, maar wel celmembraan en cytoplasma. Schimmels hebben een celwand, maar geen bladgroenkorrels.Planten en schimmels hebben een vacuole. Dierlijke cellen hebben geen bladgroenkorrels en geen celwand

celkern

cytoplasma

celwand

bladgroenkorrels

vacuole

celwand

vacuole

weefsel

orgaan

zaden

Deze invuloefening vat de verschillen tussen bacteriën en schimmels samen.

Nuttige bacteriën

• Darmbacteriën helpen bij de vertering.

• Sommige bacteriën helpen bij het maken van yoghurt.

• Bacteriën kunnen dode resten afbreken.

• Zo helpen ze stoffen terug in de natuur te brengen.

Koppel hier aan het idee dat niet alle bacteriën ziek maken.

Hoe noem je deze bacteriën en schimmels die de natuurlijke resten opruimen?

A

Assocenten

B

producenten

C

Consumenten

D

reducenten

Schadelijke bacteriën

• Sommige bacteriën veroorzaken ziekten.

• Andere bacteriën bederven voedsel.

• Ze kunnen zich snel delen.

• Daarom zijn hygiëne en goed bewaren van voedsel belangrijk.

Houd het algemeen; noem eventueel voedselvergiftiging als herkenbaar voorbeeld.

Nuttige schimmels

• Gist is een schimmel die helpt bij het bakken van brood.

• Sommige schimmels worden gebruikt bij het maken van kaas.

• Schimmels breken ook dode resten af in de natuur.

Maak duidelijk dat gist ook een schimmel is; dat verrast vaak leerlingen.

Schadelijke schimmels

• Schimmels kunnen voedsel laten bederven.

• Sommige schimmels veroorzaken ziekten bij planten of dieren.

• Op vochtige plekken kunnen schimmels snel groeien.

• Daarom is schoon en droog bewaren belangrijk.

Je kunt hier het verschil tussen nuttige en schadelijke omstandigheden benadrukken.

Waarvoor worden sommige bacteriën gebruikt?

A

brood bakken

B

kaas maken

C

yoghurt maken

D

zaden vormen

Brood bakken hoort bij gist, en gist is een schimmel.

Welke schimmel is nuttig bij brood bakken?

A

gist

B

mos

C

wier

D

varen

Controleert of leerlingen weten dat gist een schimmel is.

Drie groepen planten

• Wieren

• Sporenplanten

• Zaadplanten

Deze groepen verschillen in bouw en voortplanting.

Gebruik dit als overzichtsslide vóór de aparte uitwerking per groep.

Wieren

• Wieren leven meestal in water.

• Ze hebben bladgroenkorrels en doen aan fotosynthese.

• Ze hebben geen echte wortels, stengels en bladeren zoals landplanten.

• Ze horen bij een eenvoudige groep planten in de schoolindeling.

Houd de formulering passend bij de schoolmethode; ga niet te diep in op uitzonderingen.

Sporenplanten

• Sporenplanten planten zich voort met sporen.

• Ze maken dus geen zaden.

• Voorbeelden zijn mossen en varens.

• Ze hebben vaak een eenvoudige bouw vergeleken met zaadplanten.

Leg alleen het basisverschil uit: sporen versus zaden.

Zaadplanten

• Zaadplanten planten zich voort met zaden.

• Ze hebben wortels, stengels en bladeren.

• Veel zaadplanten hebben bloemen of kegels.

• Zaadplanten zijn op school verdeeld in twee groepen.

Bereid hiermee de volgende slide over de twee groepen voor.

Twee groepen zaadplanten

Bedektzadigen

Naaktzadigen

• zaden zitten in een vrucht

• vaak bloemen

• heel veel soorten

• voorbeeld: appelboom

• zaden liggen niet in een vrucht

• vaak kegels

• meestal naaldbomen

• voorbeeld: den

De gebruiker noemde naaktzadigen expliciet; bedektzadigen horen logisch bij deze tweedeling en maken het overzicht compleet.

Kenmerken helpen bij indelen

• celwand of geen celwand

• celkern of geen celkern

• bladgroenkorrels of niet

• sporen of zaden

• wortels, stengels en bladeren wel of niet aanwezig

Dit is de samenvattende kapstok van de hele les.

Waarmee planten sporenplanten zich voort?

A

vruchten

B

kegels

C

sporen

D

bloemen

Laat eventueel het verschil met zaadplanten benoemen: zaden in plaats van sporen.

Planten indelen

Wieren leven meestal in water. Sporenplanten maken geen zaden. Zaadplanten planten zich voort met zaden. Bij naaktzadigen liggen de zaden niet in een vrucht.

water

zaden

zaden

vrucht

bladgroenkorrels

celkern

spieren

cytoplasma

Herhaalt de kern van de indeling van planten.

Welke plant is een naaktzadige?

A

appelboom

B

den

C

mos

D

wier

Naaktzadigen hebben vaak kegels en zijn meestal naaldbomen.

Wat heb je vandaag vooral geleerd?

Reflectie zonder fout of goed. Laat leerlingen kort terugkijken op hun eigen leren.

Welk deel vond je het lastigst?

Gebruik antwoorden om te zien welk deel nog herhaald moet worden.

Welk woord uit deze les onthoud jij?

Laat de woordwolk kort nabespreken als afsluiting voor de begrippenslides.

Begrippen

cel - kleinste levende bouwsteen van een organisme

weefsel - groep cellen met dezelfde taak

orgaan - deel van een organisme met een eigen taak

orgaanstelsel - groep organen die samenwerken

organisme - levend wezen

celmembraan - buitenste grens van de cel

cytoplasma - vloeistof in de cel

Begrippen

celkern - deel van de cel met erfelijke informatie

celwand - stevige laag om sommige cellen

bladgroenkorrels - delen van plantencellen voor fotosynthese

vacuole - met vocht gevulde ruimte in een plantencel

bacterie - eencellig organisme zonder celkern

schimmel - organisme met celwand maar zonder bladgroenkorrels

sporen - kleine voortplantingscellen zonder zaad

Begrippen

zaad - begin van een nieuwe plant

wier - eenvoudige plantachtige die meestal in water leeft

sporenplant - plant die zich voortplant met sporen

zaadplant - plant die zich voortplant met zaden

naaktzadige - zaadplant met zaden die niet in een vrucht zitten

bedektzadige - zaadplant met zaden in een vrucht