Thema 3 Genetica Oriëntatie + B1 Fenotype en genotype

Thema 3 Genetica


Oriëntatie Thema 3

+

B1 

Genotype en fenotype


1 / 45
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBiologieMiddelbare schoolvwoLeerjaar 4

In deze les zitten 45 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Thema 3 Genetica


Oriëntatie Thema 3

+

B1 

Genotype en fenotype


Voorbeelden van erfelijke/genetische eigenschap

Welke oorlel heb je?

1

Vergroeid

2

Los

3

Tussen vergroeid en los in

Welke duim heb jij?

Welke duim heb jij?

1

Straight

2

Meer straight dan Hitchhiker's

3

Meer Hitchhiker's dan straight

4

Hitchhiker's

Welke variant heb jij? Links of rechts?

Heb je de linker- of de rechtervariant?

1

Wijsvinger langer dan ringvinger

2

Ringvinger langer dan wijsvinger

Lesprogramma les 1

  • Leerdoelen Oriëntatie (2 minuten)

  • Voorkennisfilmpje klassikaal doornemen (8 minuten)

  • Zelfstandig voorkennistoets maken (max. 10 minuten)

  • Oriëntatie 'Een vader met honderden donorkinderen' lezen (5 minuten)

  • Opdracht 1 t/m 5 maken

maken (max. 10 minuten)

  • Korte pauze voor lesuur 2 (max. 5 minuten) --> laat LessonUp openstaan!

Leerdoelen oriëntatie

1 Je kunt omschrijven wat het genotype en het fenotype zijn.


2 Je kunt uitleggen hoe elk van de ouders 50% van de chromosomen levert.


3 Je kunt aangeven dat bij mensen het geslacht wordt bepaald door de geslachtschromosomen.


4 Je kunt uitleggen hoe door geslachtelijke voortplanting variatie in genotypen ontstaat.


5 Je kunt omschrijven wat genen en allelen zijn.

Oriëntatie

  • Neem het voorkennisfilmpje door 


  • Maak nu individueel de voorkennistoets digitaal



Klaar?

  • Oriëntatie 'Een vader met honderden donorkinderen' doorlezen


  • Individueel of in duo's de bijbehorende opdrachten digitaal maken 

10

minute

00

second

Hoe vind je de les tot nu toe?

Morgen gaan we naar B1...

Lesprogramma les 2

  • Leerdoelen Basisstof 1 (2 minuten)

  • Uitleg B1 deel 1 (10 minuten)

  • Zelfstandig opdracht 1 t/m 5 maken (max. 5 minuten)

  • Uitleg B1 deel 2 lezen (5 minuten)

  • Opdracht 6 t/m 12 maken (max. 10 minuten)

  • Eerder klaar? Context Leefwereld: Het syndroom van Klinefelter

  • Oefen de Flitskaarten en maak Test Jezelf

  • Lesafsluiter B1 (5 minuten)

Leerdoelen B1

3.1.1 Je kunt beschrijven wat het fenotype en wat het genotype van een organisme is.  


3.1.2 Je kunt uitleggen wat autosomen, geslachtschromosomen en homologe chromosomen zijn.  


3.1.3 Je kunt uitleggen dat een fenotype tot stand komt door de combinatie van genotype en de invloed van milieufactoren.




Genotype: informatie voor alle erfelijke eigenschappen van een individu die vastligt in het DNA/chromosomen


Fenotype: alle waarneembare eigenschappen van een individu

Genotype

  • In élke cel van je lichaam is dezelfde erfelijke informatie aanwezig (alleen niet in cellen zonder kern: rode bloedcellen)


  • Mensen hebben in elke lichaamscel 46 chromosomen (23 paren)


  • Een stukje DNA waar informatie staat over één bepaalde eigenschap = GEN



Fenotype


  • Het fenotype zijn de waarneembare eigenschappen van een organisme


  • Je kunt je fenotype aanpassen


  • Deze aanpassingen geef je niet door aan je nakomelingen

Diploïd / haploïd

Lichaamscellen zijn diploïd

(chromosomen in paren)


Geslachtscellen zijn haploïd

(chromosomen in enkelvoud)

Karyotype: [46,XY]

Maak opdracht 1 t/m 3

5

minute

00

second

Genen

Voor elke erfelijke eigenschap geldt dus:

Je hebt 1 gen van je moeder en 1 gen van je vader gekregen

Een baby is dus een mix van 2 sets van 23 chromosomen

Een nucleotide bestaat uit drie onderdelen: een fosfaatgroep,  desoxyribose (een suiker) aan de zijkanten van de DNA 'ladder' en de 'tredes' bestaan uit een stikstofbase die een paar vormen met de base van een andere nucleotide. A met T en C met G.

Genotype of milieu?

  • Sommige eigenschappen (vrijwel) uitsluitend bepaald door genotype 

        Voorbeelden? Oogkleur, bloedgroep 

  • Andere eigenschappen (vrijwel) uitsluitend bepaald door milieu 

        Voorbeelden?  Litteken, lengte van de nagels 

  • Milieufactoren: licht, lucht (bv. roken, luchtvervuiling), vochtigheid, temperatuur, voeding, ziekten en opvoeding.


  • Bij veel eigenschappen stelt genotype de uiterste grenzen vast en  bepaalt       het milieu hoe dicht de grenzen worden benaderd. Flauw voorbeeldje... 

 

Dus...


Genotype + Milieu --> Fenotype

Modificatie

Bij een modificatie verandert de erfelijke informatie in de chromosomen niet

en wordt dus niet doorgegeven aan nakomelingen.

Aangeboren of erfelijk?

  • Aangeboren: wanneer afwijking, aandoening of ziekte in de baarmoeder ontstaat


  • Erfelijk: wanneer de afwijking, aandoening of ziekte genetisch via de ouders wordt doorgegeven

Maak opdracht 4 t/m 12


Klaar?

Maak daarna de Samenhang 'Het syndroom van Klinefelter' en maak 

opdracht 13 t/m 15. 


Sluit je week af met de Flitskaarten en Test Jezelf van B1


Op de volgende bladzijde eventueel nog een extra uitlegvideo

Lesafsluiter B1

Welke stelling is juist?

A

Fenotype = genotype + milieu

B

Milieu = genotype + fenotype

C

Genotype = fenotype + milieu

D


Mathilde laat haar haren blonderen bij de kapper. Verandert hierdoor haar genotype? En haar fenotype?

A

genotype wel fenotype niet

B

genotype niet fenotype wel

C

genotype niet fenotype niet

D

genotype wel fenotype wel

Heeft een vlinder hetzelfde fenotype als de rups waaruit hij is ontstaan? En hetzelfde genotype?

A

alleen hetzelfde fenotype

B

alleen hetzelfde genotype

C

zowel hetzelfde fenotype als hetzelfde genotype

D


Dit hiernaast is een karyogram van een....

A

zaadcel

B

eicel

C

lichaamscel

D

is niet te zeggen

Hoeveel chromosomenparen hebben de meeste mensen in hun lichaamscellen?

A

22

B

23

C

44

D

46

Hoeveel erfelijk materiaal heeft een gameet (geslachtscel), ten opzichte van een gewone cel.

A

Net zoveel

B

1/2

C

1/4

D

2x zoveel

Een allel is een variant van een

A

basepaar

B

nucleotide

C

gen

D

chromosoom

Het stukje van een DNA molecuul heeft de volgende sequentie: TGCAAA Wat is basenvolgorde (sequentie) van de tegenoverliggende nucleotiden?

A

ACGTTT

B

TTTGCA

C

TGCAAA

D

AAACGT

Hoe vind je het thema tot nu toe?