Thema 3 Genetica
Oriëntatie Thema 3
+
B1
Genotype en fenotype
Thema 3 Genetica
Oriëntatie Thema 3
+
B1
Genotype en fenotype
Voorbeelden van erfelijke/genetische eigenschap
Welke oorlel heb je?
Vergroeid
Los
Tussen vergroeid en los in
Welke duim heb jij?
Welke duim heb jij?
Straight
Meer straight dan Hitchhiker's
Meer Hitchhiker's dan straight
Hitchhiker's
Welke variant heb jij? Links of rechts?
Heb je de linker- of de rechtervariant?
Wijsvinger langer dan ringvinger
Ringvinger langer dan wijsvinger
Lesprogramma les 1
Leerdoelen Oriëntatie (2 minuten)
Voorkennisfilmpje klassikaal doornemen (8 minuten)
Zelfstandig voorkennistoets maken (max. 10 minuten)
Oriëntatie 'Een vader met honderden donorkinderen' lezen (5 minuten)
Opdracht 1 t/m 5 maken
maken (max. 10 minuten)
Korte pauze voor lesuur 2 (max. 5 minuten) --> laat LessonUp openstaan!
Leerdoelen oriëntatie
1 Je kunt omschrijven wat het genotype en het fenotype zijn.
2 Je kunt uitleggen hoe elk van de ouders 50% van de chromosomen levert.
3 Je kunt aangeven dat bij mensen het geslacht wordt bepaald door de geslachtschromosomen.
4 Je kunt uitleggen hoe door geslachtelijke voortplanting variatie in genotypen ontstaat.
5 Je kunt omschrijven wat genen en allelen zijn.
Oriëntatie
Neem het voorkennisfilmpje door
Maak nu individueel de voorkennistoets digitaal
Klaar?
Oriëntatie 'Een vader met honderden donorkinderen' doorlezen
Individueel of in duo's de bijbehorende opdrachten digitaal maken
minute
second
Hoe vind je de les tot nu toe?
Morgen gaan we naar B1...
Lesprogramma les 2
Leerdoelen Basisstof 1 (2 minuten)
Uitleg B1 deel 1 (10 minuten)
Zelfstandig opdracht 1 t/m 5 maken (max. 5 minuten)
Uitleg B1 deel 2 lezen (5 minuten)
Opdracht 6 t/m 12 maken (max. 10 minuten)
Eerder klaar? Context Leefwereld: Het syndroom van Klinefelter
Oefen de Flitskaarten en maak Test Jezelf
Lesafsluiter B1 (5 minuten)
Leerdoelen B1
3.1.1 Je kunt beschrijven wat het fenotype en wat het genotype van een organisme is.
3.1.2 Je kunt uitleggen wat autosomen, geslachtschromosomen en homologe chromosomen zijn.
3.1.3 Je kunt uitleggen dat een fenotype tot stand komt door de combinatie van genotype en de invloed van milieufactoren.
Genotype: informatie voor alle erfelijke eigenschappen van een individu die vastligt in het DNA/chromosomen
Fenotype: alle waarneembare eigenschappen van een individu
Genotype
In élke cel van je lichaam is dezelfde erfelijke informatie aanwezig (alleen niet in cellen zonder kern: rode bloedcellen)
Mensen hebben in elke lichaamscel 46 chromosomen (23 paren)
Een stukje DNA waar informatie staat over één bepaalde eigenschap = GEN
Fenotype
Het fenotype zijn de waarneembare eigenschappen van een organisme
Je kunt je fenotype aanpassen
Deze aanpassingen geef je niet door aan je nakomelingen
Diploïd / haploïd
Lichaamscellen zijn diploïd
(chromosomen in paren)
Geslachtscellen zijn haploïd
(chromosomen in enkelvoud)
Karyotype: [46,XY]
Maak opdracht 1 t/m 3
minute
second
Genen
Voor elke erfelijke eigenschap geldt dus:
Je hebt 1 gen van je moeder en 1 gen van je vader gekregen
Een baby is dus een mix van 2 sets van 23 chromosomen
Een nucleotide bestaat uit drie onderdelen: een fosfaatgroep, desoxyribose (een suiker) aan de zijkanten van de DNA 'ladder' en de 'tredes' bestaan uit een stikstofbase die een paar vormen met de base van een andere nucleotide. A met T en C met G.
Genotype of milieu?
Sommige eigenschappen (vrijwel) uitsluitend bepaald door genotype
Voorbeelden? Oogkleur, bloedgroep
Andere eigenschappen (vrijwel) uitsluitend bepaald door milieu
Voorbeelden? Litteken, lengte van de nagels
Milieufactoren: licht, lucht (bv. roken, luchtvervuiling), vochtigheid, temperatuur, voeding, ziekten en opvoeding.
Bij veel eigenschappen stelt genotype de uiterste grenzen vast en bepaalt het milieu hoe dicht de grenzen worden benaderd. Flauw voorbeeldje...
Dus...
Genotype + Milieu --> Fenotype
Modificatie
Bij een modificatie verandert de erfelijke informatie in de chromosomen niet
en wordt dus niet doorgegeven aan nakomelingen.
Aangeboren of erfelijk?
Aangeboren: wanneer afwijking, aandoening of ziekte in de baarmoeder ontstaat
Erfelijk: wanneer de afwijking, aandoening of ziekte genetisch via de ouders wordt doorgegeven
Maak opdracht 4 t/m 12
Klaar?
Maak daarna de Samenhang 'Het syndroom van Klinefelter' en maak
opdracht 13 t/m 15.
Sluit je week af met de Flitskaarten en Test Jezelf van B1
Op de volgende bladzijde eventueel nog een extra uitlegvideo
Lesafsluiter B1
Welke stelling is juist?
Fenotype = genotype + milieu
Milieu = genotype + fenotype
Genotype = fenotype + milieu
Mathilde laat haar haren blonderen bij de kapper. Verandert hierdoor haar genotype? En haar fenotype?
genotype wel fenotype niet
genotype niet fenotype wel
genotype niet fenotype niet
genotype wel fenotype wel
Heeft een vlinder hetzelfde fenotype als de rups waaruit hij is ontstaan? En hetzelfde genotype?
alleen hetzelfde fenotype
alleen hetzelfde genotype
zowel hetzelfde fenotype als hetzelfde genotype
Dit hiernaast is een karyogram van een....
zaadcel
eicel
lichaamscel
is niet te zeggen
Hoeveel chromosomenparen hebben de meeste mensen in hun lichaamscellen?
22
23
44
46
Hoeveel erfelijk materiaal heeft een gameet (geslachtscel), ten opzichte van een gewone cel.
Net zoveel
1/2
1/4
2x zoveel
Een allel is een variant van een
basepaar
nucleotide
gen
chromosoom
Het stukje van een DNA molecuul heeft de volgende sequentie: TGCAAA Wat is basenvolgorde (sequentie) van de tegenoverliggende nucleotiden?
ACGTTT
TTTGCA
TGCAAA
AAACGT
Hoe vind je het thema tot nu toe?