Waarom zou het voor iemand moeilijk kunnen zijn om te vertellen dat diegene online wordt bedreigd of gechanteerd?
Waarom zou het voor iemand moeilijk kunnen zijn om te vertellen dat diegene online wordt bedreigd of gechanteerd?
Gebruik deze woordwolk als voorkennisactivatie. Verwachte thema’s: schaamte, angst, schuldgevoel, oordeel van anderen, boosheid thuis, paniek, dreiging. Benoem expliciet dat leerlingen niet persoonlijk hoeven te worden.
Les over online seksueel misbruik
Deze slide heeft geen instructies
Wat is sextortion?
Sextortion is online seksuele afpersing of chantage.
Iemand zet een ander onder druk met intieme beelden, filmpjes of seksuele informatie. De dader dreigt bijvoorbeeld om iets te delen als het slachtoffer niet doet wat de dader wil.
Houd de definitie helder en feitelijk. Benoem dat sextortion online plaatsvindt, maar dat de gevolgen juist heel echt en ingrijpend zijn.
Hoe ontstaat sextortion?
contact via social media, chat of datingapps
vertrouwen opbouwen of zich anders voordoen
intiem beeld of informatie bemachtigen
daarna dreigen, onder druk zetten of geld eisen
Benadruk dat de dader doelbewust handelt. Het gaat niet om een 'misverstand', maar om manipulatie en chantage.
De kern van sextortion
Vertrouwen of nieuwsgierigheid is niet het probleem. De chantage is het probleem.
De dader gebruikt macht, angst en schaamte om controle te krijgen over het slachtoffer. Daardoor voelt het slachtoffer zich vaak klemgezet.
Dit is een belangrijke normatieve slide: voorkom dat leerlingen blijven hangen in 'waarom stuurde iemand dat dan?'.
Een voorbeeldsituatie
Een leerling chat met iemand die aardig lijkt. Na een tijd wordt een intieme foto gedeeld. Daarna zegt de ander:
"Als je niet meer foto's stuurt of geld betaalt, stuur ik dit door naar je vrienden of familie."
Dan is er sprake van sextortion.
Gebruik dit als veilig, algemeen voorbeeld. Houd het herkenbaar zonder expliciet te worden.
Gevolgen voor een slachtoffer
angst dat anderen het zien
stress en paniek
schaamte en schuldgevoel
gevoel van controleverlies
Maak duidelijk dat deze gevoelens vaak direct ontstaan, nog vóórdat er iets echt is gedeeld. De dreiging alleen kan al veel impact hebben.
Wat maakt een situatie sextortion?
Een bedreiging met delen
Een online flirtgesprek
Een gênante foto alleen
Een ruzie in de chat
De kern is niet dat er een foto of chat is, maar dat iemand onder druk wordt gezet met dreiging, chantage of afpersing.
Maak de uitleg compleet
Bij sextortion gebruikt een dader intieme beelden of informatie om iemand onder druk te zetten. Het slachtoffer voelt vaak schaamte en verliest een gevoel van controle.
Alle drie woorden komen terug in de uitleg van de eerste subtopic: dader, schaamte en controleverlies.
Noem één signaal waaraan je sextortion kunt herkennen.
Bespreek dat signalen kunnen zijn: dreigen met doorsturen, geld eisen, meer beelden vragen, slachtoffer onder druk zetten, angst of paniek. Laat meerdere voorbeelden toe zolang ze bij de inhoud van de slides passen.
Wat is victim blaming?
Victim blaming betekent dat de schuld bij het slachtoffer wordt gelegd in plaats van bij de dader.
Bij sextortion gebeurt dat bijvoorbeeld als iemand zegt dat het slachtoffer het 'zelf heeft veroorzaakt' door iets te sturen of te vertrouwen.
Deze slide heeft geen instructies
Hoe klinkt victim blaming?
"Waarom stuurde je dat dan?"
"Dan had je slimmer moeten zijn."
"Je wist toch dat dit kon gebeuren?"
"Het is ook wel een beetje je eigen fout."
Leg uit dat zulke zinnen misschien 'logisch' of 'nuchter' lijken, maar de schaamte vergroten en hulp zoeken juist moeilijker maken.
Waar ligt de schuld?
De schuld ligt altijd bij de dader.
Niet het delen van vertrouwen, gevoelens of een beeld is strafbaar in deze situatie, maar het bedreigen, chanteren en misbruiken daarvan. De dader kiest ervoor om iemand onder druk te zetten.
Herhaal deze kernboodschap meerdere keren in de les. Dit is het morele en juridische anker van het onderwerp.
Waarom is dit belangrijk?
Victim blaming vergroot de schade:
slachtoffers gaan meer aan zichzelf twijfelen
schaamte wordt groter
hulp zoeken voelt onveiliger
de dader houdt juist meer macht
Verbind deze slide expliciet aan de vorige: fout reageren helpt de dader indirect, ook al bedoelt iemand dat niet zo.
Waarom praten slachtoffers soms niet?
bang voor oordeel
bang dat beelden verspreid worden
bang voor boosheid thuis of op school
denken dat niemand zal begrijpen
Laat zien dat niet praten vaak een reactie op angst is, niet een teken dat het 'wel meevalt'.
Welke reactie is een voorbeeld van victim blaming?
Ik wil je helpen
Dit is niet jouw schuld
Waarom stuurde je dat?
Zullen we iemand inschakelen?
De foute opties zijn juist steunende reacties uit het latere handelingsdeel; de correcte optie legt de nadruk op het gedrag van het slachtoffer in plaats van op de dader.
Vul de kernwoorden in
Bij victim blaming wordt de schuld bij het slachtoffer gelegd. Daardoor wordt hulp zoeken vaak moeilijker.
Controleer of leerlingen het verschil snappen tussen dader en slachtoffer en het effect op hulp zoeken kunnen benoemen.
Waar moet in deze situatie de nadruk op liggen?
Bij de dader
Bij het slachtoffer
Bij allebei evenveel
Bij niemand
Deze slide heeft geen instructies
Schaamte werkt verlammend
Veel slachtoffers denken:
Ik had dit niet moeten doen.
Anderen zullen mij dom vinden.
Ik krijg vast de schuld.
Misschien wordt het erger als ik iets zeg.
Maak onderscheid tussen wat een slachtoffer denkt en wat waar is. Gedachten uit schaamte zijn begrijpelijk, maar hoeven niet te kloppen.
De vicieuze cirkel
Bedreiging → angst en schaamte → zwijgen → meer macht voor de dader
Juist doordat iemand zich schaamt, blijft de dader langer buiten beeld. Daarom is steun van anderen zo belangrijk.
Gebruik de pijlnotatie hier bewust: dit is een causale keten die leerlingen goed moeten kunnen volgen.
Waarom hulp zoeken helpt
je staat er niet meer alleen voor
een volwassene of vriend kan meedenken
er kunnen sneller stappen worden gezet
de macht van de dader wordt kleiner
Noem mondeling dat snel hulp vragen vaak beter werkt dan alleen blijven reageren op de dader.
Wat kun je wél zeggen?
Steunende reacties zijn bijvoorbeeld:
Dit is niet jouw schuld.
Fijn dat je het vertelt.
Ik wil je helpen.
Laten we samen iemand inschakelen die kan helpen.
Koppel dit aan de afsluiting van de les: leerlingen hoeven het probleem niet zelf op te lossen, maar kunnen wel veilig en steunend reageren.
Belangrijkste boodschap
Sextortion is online chantage. Slachtoffers schamen zich vaak en durven daardoor soms niets te zeggen. Toch is hulp zoeken belangrijk, omdat de schuld bij de dader ligt en steun de situatie veiliger kan maken.
Gebruik deze slide om de les kernachtig samen te vatten vóór de begrippenlijst.
Waarom verkleint hulp zoeken de macht van de dader?
De dreiging verdwijnt direct
Je hoeft niets meer te voelen
Je staat er niet alleen voor
De beelden bestaan dan niet
De juiste redenering sluit aan bij slides 13 en 14: steun doorbreekt zwijgen en maakt sneller hulp en vervolgstappen mogelijk.
Maak de samenvatting af
Door schaamte en angst gaan slachtoffers soms zwijgen. Daardoor krijgt de dader meer macht.
Dit toetst de causale keten uit de slide over de vicieuze cirkel.
Wat kun je zeggen dat iemand zich veiliger laat voelen?
Verwachte elementen: steunende woorden zoals 'dit is niet jouw schuld', waardering voor het vertellen, samen hulp zoeken, geen oordeel, geen verwijten. Laat leerlingen formuleren in hun eigen woorden.
Wat is één ding dat jij uit deze les onthoudt?
Exit ticket zonder goed/fout. Laat leerlingen kort terugblikken op een inhoudelijk inzicht uit de les.
Welk onderdeel hielp jou het meest om dit onderwerp te begrijpen?
Exit ticket zonder goed/fout. Gebruik antwoorden om te zien welke didactische werkvormen hielpen: uitleg, voorbeelden, stellingen, spel of klassengesprek.
Begrippen
sextortion - online seksuele afpersing of chantage met intieme beelden of informatie
slachtoffer - de persoon die bedreigd, gechanteerd of onder druk gezet wordt
dader - de persoon die de chantage of bedreiging uitvoert
victim blaming - het leggen van schuld bij het slachtoffer in plaats van bij de dader
chantage - iemand onder druk zetten om iets te doen door te dreigen
schaamte - een pijnlijk gevoel waardoor iemand zich liever verbergt of niets zegt
hulp zoeken - steun of hulp vragen aan iemand die je vertrouwt
Deze slide heeft geen instructies
Online seksueel misbruik
Deze slide heeft geen instructies