6.1 - A - Woonplaats en werkplaats

• newEditor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• havo, vwo
• Leerjaar 1

6.1 - Woonplaats en

werkplaats

Leerdoelen

• Je kunt uitleggen hoe Europa weer een landbouw-stedelijke samenleving werd. 

• Je kunt beschrijven hoe de geldeconomie zich ontwikkelde

Planning

• Verbeteringen in de landbouw

• Steeds meer handel

• Steden ontstaan

• Verstedelijking

• Opdracht

• Afsluiting 

Verbeteringen in de landbouw

• Drieslagstelsel

• Ontginnen van nieuwe landbouwgronden: er kwam grond vrij voor de landbouw.

• IJzeren ploeg: kon dieper ploegen waardoor de grond vruchtbaarder werd. 

• Halsjuk: trekdier trekt de ploeg met schouders in plaats van de nek.

Leerdoel 1

Braak

🐄

Zomergraan

🏖

Hoe werkt het drieslagstelsel?

Jaar 1 

Jaar 2 

Jaar 3 

Wintergraan

☃️

Zomergraan

🏖

Braak

🐄

Wintergraan

☃️

Braak

🐄

Wintergraan

☃️

Zomergraan

🏖

Leerdoel 1

Steeds meer handel

• Verbeteringen in de landbouw leveren meer oogst op. Door meer oogst groeide de bevolking en leefden mensen langer.
  
  

• Tegelijkertijd konden mensen weer een ander beroep gaan uitoefenen dan boer zijn, de nijverheid nam toe. 
  
  

• Overschotten in de landbouw worden verkocht of geruild op markten.

Leerdoel 1

Steden ontstaan

• Markten werden georganiseerd op kruispunten van wegen en/of rivieren, meestal in de buurt van een kasteel of klooster.
  
  

• Sommige ambachtslieden gaan bij de markt wonen,  hieruit ontstaan nederzettingen, die uitgroeien tot steden. Er ontstaat een agrarisch-stedelijke samenleving. 

Leerdoel 1

Verstedelijking

• Hertogen en graven konden nu ook inkomsten krijgen van de kersverse steden. 

• Tegelijkertijd moesten zij de marktplaatsen gaan beschermen, dit deden zij met stadsmuren. Handelaren moesten tol gaan betalen. Inwoners van de stad hoefden geen tol te betalen. 

• Steden begonnen hierdoor te groeien en er was sprake van verstedelijking. 

Leerdoel 1

Wat zie je als je een middeleeuwse stad zou binnen lopen?

Wat zie je als je een middeleeuwse stad zou binnen lopen?

De markt

Deze geestelijken houden een processie: een tocht door de stad om hun geloof in God te laten zien. Soms werd dit gedaan om boete te doen.

De winkels waren meestal duidelijk te herkennen aan uithangborden, waarop symbolen van de ambachten stonden, zoals een vis of brood.

In principe mocht iedereen de stad binnen, zolang je maar geen (grote) wapens meenam. Messen moesten worden gemeten: was een mes te groot dan moest je hem bij de stadspoort achterlaten.

Inwoners van een stad noemen we tegenwoordig vaak burgers, maar in de Middeleeuwen werd meestal de term poorter gebruikt: iemand die binnen de poorten van een stad woont.

Een van de grootste gevaren van een middeleeuwse stad was brand. De meeste huizen waren van hout, en een klein vuurtje kon binnen enkele dagen de halve stad in as hebben gelegd. Ambachten waarbij veel vuur werd gebruikt, zoals bijvoorbeeld een smederij, bevonden zich daarom op speciale plekken in de stad.

Schapen, kippen, honden en varkens: er liepen in een stad vaak net zoveel dieren als mensen rond. 

Niet alle straten waren bestraat: na een regenbui was het een grote modderpoel, waarbij het (huis)vuil door de straten spoelde.

Riolering of een vuilnisdienst bestond nog niet. Mensen gooiden hun afval soms gewoon op straat of in de gracht. Het stonk er dus nogal, vooral ’s zomers. Die viezigheid was ook gevaarlijk. Het vuil trok ongedierte aan, zoals ratten. Hierdoor braken er ziekten uit.

Water (om te drinken en om schoon te worden) werd uit de gracht gehaald. Inderdaad: 500 meter verderop was er nog afval in gegooid...

De schandpaal was één van de straffen die je in de Middeleeuwen kon krijgen.

Er waren maar een paar gebouwen van steen in een middeleeuwse stad, zoals bijvoorbeeld de kerk of het stadhuis. Later komen er meer stenen gebouwen bij, zoals bijvoorbeeld de gildenhuizen.

3

minute

00

second

add30s

Huizen in deze bouwstijl noem je vakwerkhuizen: de balken in de muren zorgen voor de stevigheid van het huis. De ruimte tussen de balken worden opgevuld met takken van bijvoorbeeld wilgen. Vervolgens worden ze geplamuurd met een mengsel van stro en leem.

Het was er druk en krap: de meeste steden waren niet groter dan 5000 inwoners, maar omdat het er klein en smal was leek het veel drukker.

In een stad was van alles te vinden: eten, drinken, handel en vermaak. Het was er vies, maar mensen kwamen er graag.

Geldeconomie (1)

• Naast voedsel werden er ook spullen verkocht.  Ruilhandel wordt vervangen door een geldeconomie.  
  

• Alle hertogen en koningen lieten hun eigen munt slaan. Er waren dus heel veel verschillende munten in omloop. 
  

• Oprichting van banken en wisselbrieven. 

Leerdoel 2

Aantekeningen

• De handel nam toe en men ging over op het maken van winst. Om te kunnen handelen ging men over op een geldeconomie. Veel steden lieten hun eigen munt slaan. Daardoor ontstonden ook de eerste banken. Bij de bank kon je munten wisselen maar ook een lening afsluiten. De bank maakte winst op de rente. 

Waterpoort. Deze poort wordt vooral gebruikt door mensen die via het water de stad willen bereiken. Deze poort is minder verdedigt en wordt in tijdens van nood gebarricadeerd met houten balken. 

Noorderpoort

De stadspoort aan het noorden van de stad. Belangrijkste poort, die afgesloten kan worden in tijden van aanval.

Zuiderpoort. De poort aan de zuidzijde van de stad. Is vooral toegankelijk voor voetgangers, minder voor karren. De poort kan afgesloten worden tijdens een aanval. 

Kathedraal

Deze grote kerk is de grootste kerk in de omgeving. De bisschop van het gebied zeteld hier dan ook. De stedelingen hebben lang, bijna 300 jaar gebouwd aan hun kerk. De kerk is het middelpunt van het sociale leven in de stad. Iedereen, arm en rijk, komt hier bijeen voor de diensten. 

Marktplein

Het centrale plein als het gaat om handel en middel van bestaan. Hier verdienen de meeste stedelingen hun brood... en kopen het. Op het plein staan kraampjes van boeren en om het plein de werkplaatsen van de ambachtslieden. 

Waterput

Het belangrijkste waterpunt in de stad. Hieruit kun je water halen voor al gebruik. 

Stadhuis

Hier zeteld het bestuur van de stad: de schout en schepenen. Maar de rechtbank en de cellen voor misdadigers vind je hier. Alles wat met betuur en rechtspraak te maken heeft onder een dak. 

Gasthuis.

Een soort kruising tussen een armneopvang en een ziekenhuis. Betaald door de rijken, gerund door de geestelijkheid en voor de armen. Zij kunnen hier hulp krijgen: voeding, onderdak, gezondheidszorg. 

Koopmanshuizen met grote binnentuin

De koopmanshuizen zijn veruit de grootste huizen in de stad. Vaak van duurder en doorzamer materiaal gemaakt (bv. steen). De koopmans-huizen fungeren vaak als pakhuis en (luxe) woonhuis. 

Vleesmarkt

Kleinere markt, waar vleesproducten werden veerkocht. De werkplaatsen van de vleeshouwers staan om de markt heen. 

Botermarkt

Kleine markt waar zuivelproducten werden verkocht. 

Vismarkt

Kleine markt waar vis door vissers werd verkocht.

Taks.

Een tolhuis. Aan iedere vreemdeling die de stad binnenkwam werd een bijdrage gevraagd

Smidstraat.

Hier hebben de smeden zich verzameld. Zij hebben hier hun werkplaatsen, met meestal hun huizen daaraan vast. 

Beestenmarkt

Kleine markt waarbij (meestal kleine) dieren werden verhandeld

Abdij / klooster

Binnen de stad ligt ook vaak een klooster. Hier leven monniken of nonnen hun eigen leven. Zij hebben wel vaak belangrijke publieke functies in de stad: leraar, verpoleegster, schrijver, etc.

Houtstraat

Aan deze straat wonen en werken ambastlieden die hout hun middel van bestaan hebben gemaakt. 

Binnenboeren

Dit zijn boeren die ook poorters zijn: zij zijn boeren binnen de stadsmuren. Vaak kleine bedrijfjes met maar weinig dieren. Maar zeer belangrijk in tijd van beleg, om de stad te beschermen voor uithongering

Rivier.

Belangrijke bron van water: drinkwater, waswater, bluswater, urinoir, etc.

Schavot

Publiekelijke schandplaats voor misdadigers. Meestal is het een standaard met een plank op een verhoging. Tussen die plank wordt iemand een bepaalde periode neergezet. Het staat niet fijn, maar het is vooral een plek waar iedereen je kan zien als misdadiger. 

Herberg

Een soort hotel/restaurant van de middeleeuwen. Het is een groot gebouw (meestal met stal), waar vreemdelingen kunnen overnachten, eten en rusten. Maar in de kamers kan natuurlijk meer...

Waag.

Hier worden goederen gewogen voor de verkoop. Omdat er maar een officieel punt van wegen is, is dat voor iedereen gelijk, 

Wisselbeurs

Bankgebouw, waar je verzekeringen kunt afsluiten. Je kunt er de wisselbrief inruilen. Je kunt er geld in bewaring geven. 

3

minute

00

second

add30s

Carcassonne

Sleep de foto's naar de juiste plek in de stad.

Leerdoelen

• Je kunt uitleggen hoe in Europa een landbouw-stedelijke samenleving ontstond.

• Je kunt uitleggen hoe de geldeconomie zich ontwikkelde